Bestuurder Boerenbondbedrijven expert in stikstofpanel regering

 Leestijd: 5 minuten2

Het expertenpanel dat ervoor moet zorgen dat de definitieve stikstofregelgeving rechtszeker en kosteneffectief is, telt een professor met bestuursmandaten in drie grote Boerenbondbedrijven. De vraag rijst in hoeverre de academische expertise losgekoppeld kan worden van belangen in de agro-industrie.

De Vlaamse Regering maakte eind januari de samenstelling bekend van een expertenpanel dat haar zal bijstaan om een programmatorische aanpak stikstof (PAS) op te stellen. Vlaams minister van Leefmilieu Zuhal Demir (N-VA) wil eind juni een voorstel klaar hebben.

En dat is hoognodig. In meer dan 80% van de Vlaamse oppervlakte beschermde natuur, wordt de maximumwaarde van stikstof overschreden, waardoor de ‘gunstige staat van instandhouding’ niet bereikt wordt. Habitats komen in gevaar, grond en lucht zijn verontreinigd en ecosystemen worden verstoord. Als de Vlaamse regering dat tegen 2050 wil veranderen, zoals de EU eist, is een plan nodig.

De tijd dringt voor een oplossing. De Nederlandse Raad van State oordeelde eind 2019 dat Nederland te weinig inspanningen leverde om het probleem aan te pakken, waarna grote infrastructuurprojecten stillagen of op de lange baan geschoven werden. De vrees leeft dat ook in Vlaanderen burgers of actiegroepen die naar de rechter trekken, gelijk krijgen. De gevolgen zouden niet te overzien zijn, niet in het minst infrastructuurprojecten zoals het Oosterweeldossier.

Half werk

Vlaanderen heeft momenteel slechts een voorlopige PAS-regeling. Die is onder meer gebaseerd op gecontesteerde drempelwaarden. Voormalig Vlaams minister van Leefmilieu Joke Schauvliege (CD&V) riep bijvoorbeeld een ‘afwijkingsmechanisme’ voor nieuwe milieuvergunningen in het leven: als de uitstoot van een bedrijf lager ligt dan 5% van de stikstoflast die beschermde natuur aankan, dan wordt die uitstoot als ‘niet significant’ beoordeeld. Daardoor kunnen nog volop nieuwe bedrijven vergund worden, zelfs al liggen die pal naast Europees beschermde topnatuur.

In meer dan 80% van de Vlaamse oppervlakte beschermde natuur, worden grenswaarden overschreden, waardoor de verplichte Europese ‘gunstige staat van instandhouding’ niet bereikt wordt

Zuhal Demir werkt aan een definitieve regeling die tegelijk toelaat dat de natuur zich kan herstellen én ondernemers rechtszekerheid biedt. De komende maanden volgt er overleg met allerlei belanghebbenden, waaronder boerenorganisaties, de vee-industrie en de milieubeweging. Daarnaast komt advies van de dienst Stikstof, die de kennis van de problematiek van verschillende overheidsadministraties bundelt.

Een academisch expertenpanel moet tot slot een ‘ontwerp-PAS’ juridisch dichttimmeren. De ministerraad van 22 januari keurde de samenstelling van het panel goed. Aangezien het om benoemingen gaat, worden de voorbereidende stukken daarvoor sinds 2016 niet langer actief openbaar gemaakt.

Onafhankelijke expertise?

De juristen en milieu-economen zullen nagaan welke budgettaire en maatschappelijke impact de maatregelen zullen hebben voor burgers, bedrijven en de globale economie.

De zes experten die het komende halfjaar advies leveren, worden bijgestaan door Nederlandse collega’s. Voorzitter van de werkgroep is de Antwerpse vicerector Silvia Lenaerts, de andere experten zijn advocaat Peter De Smedt  (LDR Advocaten en lid van de Vlaamse Hoge Handhavingsraad voor Ruimte en Milieu), Steven Van Passel (professor milieu-economie aan Universiteit Antwerpen en bestuurder van de Vlaamse Landmaatschappij), Johan Eyckmans (professor Economie en Bedrijfswetenschappen aan de Katholieke Universiteit Leuven), Guido Van Huylenbroeck (professor Landbouweconomie aan Universiteit Gent) en tot slot Kurt Deketelaere (professor Publieksrecht aan KU Leuven).

Kurt Deketelaere: ‘Ik ga als jurist zeggen wat ik denk, en dat is niet afhankelijk van welke pet ik die dag wel of niet aan heb. Professoren vertellen geen ander verhaal naargelang het forum waarin ze zetelen

De keuze voor die laatste expert is opvallend, niet in het minst vanwege zijn bestuursmandaten bij drie grote bedrijven van de Boerenbond.

Via een BVBA die zijn naam draagt, is Kurt Deketelaere bestuurder van de Maatschappij voor Roerend Bezit van de Boerenbond (MRBB). Die financiële holding, met een balanswaarde van 2,7 miljard euro, participeert in acht bedrijven, waaronder Aveve, KBC Groep, sociale dienstengroep Acerta en boekhoudkantoor SBB.

MRBB participeert ook in Agri Investment Fund, een investeringsfonds van de Boerenbond voor projecten die bijdragen tot een verbetering van de concurrentiepositie van de land- en tuinbouw. Ook in dat fonds is Deketelaere bestuurder.

De academicus is tot slot ook bestuurder van de bedrijvengroep Arvesta. Dat is de grootste ‘full service partner’ voor de Belgische boer en tuinder. De groep telt meer dan veertig bedrijven die actief zijn in elke schakel van de landbouwketen. Daarvan zijn de AVEVE-winkels het meest gekend, maar Arvesta overkoepelt ook bedrijven die zaden, meststoffen, gewasbescherming, diervoeders en bakmeel produceren of land- en tuinbouwmachines verdelen. De groep behaalt een jaarlijkse omzet van 1,4 miljard euro in diverse domeinen van de agro-industrie.

Als academicus is Deketelaere actief in de domeinen milieu-, energie-, bouw-, administratief- en staatsrecht.

De milieubeweging kijkt met gefronste wenkbrauwen naar de aanwezigheid van Deketelaere in het expertenpanel: zal hij het beleid niet in een richting sturen die voordelig is voor agro-industrie maar nadelig voor de stikstofuitstoot?

Laurens De Meyer (Bond Beter Leefmilieu): ‘Iemand met zoveel belangen in een dergelijk gevoelig dossier vinden wij alvast geen verantwoorde keuze als onafhankelijk expert’

“Je kan bezwaarlijk spreken van een onafhankelijk raadgever, hier is duidelijk belangenvermenging met de industrie”, reageert Laurens De Meyer, beleidsmedewerker bij de Bond Beter Leefmilieu. “Iemand met zoveel belangen in een dergelijk gevoelig dossier, vinden wij alvast geen verantwoorde keuze als onafhankelijk expert.”

“Wat mij betreft, maakt dat geen verschil”, reageert Kurt Deketelaere. “Ik ben al dertig jaar actief in de sector en dat maakt me een interessant persoon om in advies- en beheersraden te zetelen. De Vlaamse Regering heeft mij gevraagd vanwege mijn expertise. Ik ga als jurist zeggen wat ik denk, en dat is niet afhankelijk van welke pet ik die dag wel of niet aan heb. Professoren vertellen geen ander verhaal naargelang het forum waarin ze zetelen.”

“Ik ben voor politici trouwens vaak een moeilijke klant omdat ik altijd mijn gedacht zeg. In die zin heeft men niets te vrezen. Bovendien: de landbouwsector is een van de sectoren die we zullen bekijken, maar ik ga ervan uit dat ook transport en bouw tegen het licht gehouden worden.”

Deketelaere heeft ook een stevige politieke carrière achter de rug. De jurist leidde tussen 2007 en 2009 het kabinet van Vlaams minister Hilde Crevits (CD&V), toen bevoegd voor Openbare Werken, Leefmilieu en Mobiliteit. Daarvoor deed hij ook al drie jaar ervaring op als expert voor het kabinet van toenmalig minister Kris Peeters, die gelijkaardige bevoegdheden had.

Complementaire expertise

De vraag rijst ook of Deketelaere als expert partijonafhankelijk zal optreden. De keuze voor de Belgische experten werd in elke geval besproken op een Interkabinettenwerkgroep, met vertegenwoordigers van de verschillende partijen.

Personen die zetelen in expertengroepen mogen geen verlengstukken zijn van de politiek. Ze moeten onafhankelijk wetenschappelijk advies kunnen leveren, zoals het expertenpanel Klimaat eerder al deed. De komende maanden zal duidelijk worden of dat leidt tot spanningen tussen de verschillende experten die zetelen in de werkgroep rond het ontwerp-PAS. Zij beginnen dinsdag 9 februari aan hun opdracht en moeten eind juni klaar zijn.

Woordvoerder minister Zuhal Demir: ‘Er is gekozen voor een samenstelling van experts die elkaar maximaal aanvullen in competenties’

Het kabinet van minister Demir zegt dat de Vlaamse Regering het panel heeft samengesteld na consultatie van diverse betrokken actoren. “Elke expert heeft zijn of haar eigen achtergrond”, zegt woordvoerder Andy Pieters. “Er is gekozen voor een samenstelling van experts die elkaar maximaal aanvullen in competenties. Het PAS-panel organiseert haar eigen werking, inclusief de nodige objectiviteit en wetenschappelijke onderbouwing. Het panel werkt onderzoekend en adviserend. Alle besluitvorming blijft op het niveau van de Vlaamse Regering.”

Wanneer partijbelangen zouden spelen, biedt de aanwezigheid van professor Steven Van Passel mogelijks enig tegengewicht. Tijdens de vorige legislatuur vormde de partij-onafhankelijke Van Passel, samen met OVAM-expert Victor Dries en INBO-ingenieur Maarten Hens, een zogenaamd ‘schaduwkabinet’. Vanuit het kabinet van Liesbeth Homans (N-VA) hielden zij het milieubeleid van toenmalig minister Joke Schauvliege (CD&V) in de gaten.

Minister Demir mikt alvast op een goedkeuring van het ontwerp-PAS en het plan-MER tegen de zomervakantie en hoopt dan ook te kunnen starten met het openbaar onderzoek.

“Als we rechtszekerheid willen bieden aan alle sectoren, dan zullen we daar in de komende maanden op een ernstige manier werk van moeten maken”, zei minister Demir begin januari in het Vlaams parlement. “Als we willen voorkomen dat er een of ander arrest komt neergedwarreld vanuit een bepaalde instantie, dan wil dat zeggen dat we een definitieve PAS moeten hebben, die ook de Europese test doorstaat.”


Uitgelichte afbeelding:  Nieuwe loopstal in Maarkedal (Foto: © Steven Vanden Bussche)

Auteur: Steven Vanden Bussche

Steven Vanden Bussche studeerde geschiedenis aan de UGent en mag ook lesgeven aan het secundair onderwijs. Sinds 2005 werkt Steven als journalist. Eerst als regiocorrespondent voor Het Laatste Nieuws en de VRT, daarna zeven jaar voor het persagentschap Belga. Sinds augustus 2017 schrijft Steven voltijds voor Apache.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books