‘We hebben van ‘gutmensch’ een geuzennaam gemaakt’

 Leestijd: 4 minuten2

Het debat over vluchtelingen is gekaapt door de rechterflank die met valse beweringen inspeelt op angsten van de bevolking, zegt journalist Linda Polman. De Gutmensch-scheurkalender staat vol feiten en grafieken om het debat op een rationele manier te voeren.

Wie gelooft dat we worden overspoeld door nepvluchtelingen, vindt in de kalender argumenten om een tegengeluid te laten horen. En dat is volgens Linda Polman hard nodig. “Het is tijd om te laten zien waar je voor staat.”

Munitie

Misschien zit u over een paar dagen wel rond de vuurschaal in de tuin naast die ene nonkel die zijn bekende tirade over vluchtelingen weer afsteekt. Het zijn allemaal nepvluchtelingen die naar hier zijn gekomen om te profiteren van de sociale zekerheid en onze welvaartstaat bedreigen.

Je weet dat het niet klopt, maar je hebt de moed niet om er opnieuw tegen in te gaan of het ontbreekt je aan concrete informatie om de nonkel lik op stuk te geven.

Precies voor jou en die vele anderen die zich in het vluchtelingendebat laten overschreeuwen door mensen die grossieren in leugens en verdraaiingen, is de Gutmensch-scheurkalender gemaakt. De kalender serveert u een dagelijkse dosis strijdlust en bezieling. Meer dan honderd Nederlandse en Vlaamse schrijvers, dichters, kunstenaars, cabaretiers, onderzoeksjournalisten, wetenschappers en fotografen namen een of meer blaadjes voor hun rekening. Ze schreven een kort verhaal, vertelden een grap of maakten een tekening.

Allemaal munitie tegen de verrechtsing en het populisme, aldus Linda Polman, die de kalender samenstelde met Saskia Kunst en Saskia Pfaeltzer.

Ongezond en emotioneel debat

Linda Polman is al langer bezig met het thema vluchtelingen. Vorig jaar verscheen van haar Niemand wil ze hebben, een boek over het Europees vluchtelingenbeleid. “Voor het boek heb ik me verdiept in de maatschappelijke discussie over vluchtelingen. Ik stelde vast dat die op een heel ongezonde en buitengewoon emotionele manier wordt gevoerd.”

“Aan de ene kant heb je de vluchtelingenhaters die vinden dat geen enkele vluchteling nog toegang tot Europa mag krijgen. Zij voeren het hoogste woord en sturen de discussie. Aan de andere kant bevinden zich de vluchtelingenhuggers die voor open grenzen zijn en iedereen liefdevol willen opvangen. Daartussen zit een grote groep mensen die het allemaal niet zo goed weet en nauwelijks wordt gehoord in het gepolariseerde debat.”

“Zij horen op maandag bij het koffieapparaat het rechtse gebral van collega’s die zeggen dat alle vluchtelingen mogen verzuipen en op dinsdag vragen ze zich twijfelend af of het wel nodig is om de vluchtelingen te ontvangen. Voor deze grijze groep die tussen de twee uitersten zit, is de kalender vol feiten en informatie gemaakt. Opdat we het debat weer op een fatsoenlijk en rationale manier kunnen voeren.”

Voeden met kennis en informatie

Weinig mensen beschikken over de juiste informatie als het over vluchtelingen gaat, heeft Polman vastgesteld. Ze weten niet waar ze die informatie kunnen vinden of hebben geen tijd om zich erin te verdiepen. Terwijl het noodzakelijk is om over goede kennis te beschikken en het thema in zijn historische context te plaatsen.

“Of mensen nu voor of tegen de komst van vluchtelingen zijn na het dichtslaan van de kalender vind ik van secundair belang. Het gaat erom dat ze zich hebben gevoed met argumenten en kennis.”

Journalist Linda Polman: ‘Het is tijd om je stem te laten horen en te laten zien waar je voor staat’

De titel van de kalender is niet toevallig gekozen. “Rechts zegt snerend dat wij gutmenschen zijn. Wat is daar eigenlijk mis mee? We hebben die naam als geuzennaam geadopteerd. Wij zijn er trots op dat we gutmenschen zijn.”

“De medewerkers aan de kalender hebben een belangrijke stap gezet, vindt Polman. “Zij hebben een standpunt ingenomen en zijn over hun neutraliteit gestapt. Ze laten zien dat het debat op een andere manier kan worden gevoerd. Met name journalisten hadden het daar moeilijk mee, omdat ze zogenaamd neutraal moeten zijn.”

Polman gelooft niet in neutraliteit in deze dagen. “Het zijn gevaarlijke tijden. Er zijn parallellen te trekken met de jaren 30, de tijd waarin het fascisme opkwam en Joden werden vervolgd en gediscrimineerd. Ik zie een gelijkenis met de manier waarop vluchtelingen vandaag worden gedehumaniseerd.”

“Het is tijd om je stem te laten horen en te laten zien waar je voor staat. Misschien is het proces dat vooraf ging aan deze kalender en waarbij wij mensen zochten die zich wilden uitspreken wel belangrijker dan de kalender zelf.”

Verfrissend nieuw podium

Journalist Gie Goris (ex-hoofdredacteur Mo*) heeft geen moeite om zich uit te spreken. Hij schrijft op het kalenderblaadje van 1 april een tekst onder de kop Narren aan de macht. Daarin analyseert hij hoe het komt dat de “grofgebekte schuinsmarcheerder” Rodrigo Duterte het tot president schopte in de Filippijnen.

“Het rechtse gedachtegoed is de laatste jaren mainstream geworden. Je wordt er voortdurend mee geconfronteerd. Het maakt dat je je steeds opnieuw moet verdedigen. Deze kalender is in die context heel verfrissend. Het laat op een positieve en aantrekkelijke manier zien dat er ook andere stemmen in het debat zijn.”

“Ik krijg regelmatig te horen dat ik voor mijn eigen parochie preek. Dat wordt nooit tegen rechts gezegd. Alsof zij voor de hele wereld preken. Het is een valse voorstelling van de werkelijkheid. De kalender biedt een podium om op een overtuigde en soms ludieke manier de discussie weer wat meer een andere kant op te trekken.”

Meer durven

Lezers van de kalender kunnen moed putten uit het feit dat bekende en minder bekende mensen zich uitspreken, zegt Polman. “We moeten met zijn allen iets meer durven. We mogen ons niet langer laten overschreeuwen door mensen die de grootste onzin en de grofste beledigingen roepen.”

Ook Kristien Hemmerechts denkt daar zo over. “Gutmensch is ook voor mij eerder een geuzennaam dan een belediging”, zegt de auteur die op Wereldtoiletdag (19 november) een tekst schrijft over hoe het moet zijn om in de bosjes je behoeften te doen als je op de vlucht bent.

Polman: ‘Als enkele plaatjes mensen aan het denken hebben gezet, is de kalender al een succes’

“Het risico is groot dat je met deze kalender alleen gelijkgestemden bereikt”, denkt Hemmerechts. “Zo gaat het vaak; je preekt voor wie al ‘bekeerd’ is. Het is ongelooflijk moeilijk om de overtuigingen van mensen bij te sturen of te beïnvloeden. Eigenlijk heeft niemand het recept of de methode daarvoor al ontdekt, maar niets doen is ook geen optie.”

Polman heeft niet de illusie dat ze met de kalender een grote groep gaat overtuigen anders te denken over vluchtelingen. Dat is ook niet de insteek. “De kalender reikt argumenten aan om je beter te verweren in een gesprek en misschien kan je op jouw beurt weer anderen overtuigen. Als enkele plaatjes mensen aan het denken hebben gezet, is de kalender al een succes.”

Het nieuwe jaar begint met een blaadje van de Nederlandse schrijver Adriaan Van Dis die alles kernachtig samenvat door één zin uit de Bijbel te citeren die ook mooi past bij de kerstgedachte:  “Wat u niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.”

De Gutmensch-scheurkalender is een uitgave van Uitgeverij Jurgen Maas en Stichting Gutmensch en is verkrijgbaar in elke boekhandel.

Auteur: Janine Meijer

Janine Meijer is freelance journalist en werkt voor Apache, Gazet van Antwerpen, De Standaard en verschillende andere opdrachtgevers.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books