‘Investeer in betere informatie over corona in achterstandswijken’

 Leestijd: 6 minuten2

In sommige Antwerpse wijken zoals Borgerhout en Antwerpen Noord is een gebrek aan juiste informatie over corona. Dat stellen opbouwwerkers van Samenlevingsopbouw vast. Zij trekken met meertalige flyers, posters en audiobestanden de wijken in om bewoners te informeren. ‘Niet iedereen heeft de VRT NWS-app en kijkt naar Het Journaal om zeven uur. Er is zelfs een groep die denkt dat corona een complottheorie is.’

“Corona is het werk van de duivel. Die straft ons omdat we verkeerd leven.” Opbouwwerker Belinda Boateng van Samenlevingsopbouw Antwerpen stad hoort dit regelmatig op haar ronde door Antwerpen Noord.

“Ik kom ook veel mensen tegen die denken dat het een complottheorie is, bedacht door de overheid omdat er te veel mensen op de aarde zijn. Of bewoners die ervan overtuigd zijn dat we straks allemaal gechipt gaan worden als ze een inenting met een vaccin krijgen. Wat wij belangrijk vinden, is rustig luisteren en in gesprek gaan, vragen beantwoorden en uitleggen waarom bepaalde maatregelen worden genomen.”

Groot onveiligheidsgevoel

Goede informatievoorziening is een groot probleem, zegt Tamara Laevaert, stafmedewerker bij Samenlevingsopbouw Antwerpen stad. “Niet iedereen heeft de VRT NWS-app gedownload of kijkt naar Het Journaal op de televisie. Mensen beschikken niet over die nieuwskanalen of het is niet hun gewoonte om de actualiteit te volgen. Ze gaan voort op wat ze van anderen horen. Als ze dan iemand tegenkomen die beweert dat het om fake news gaat of dat corona een denkbeeldige ziekte is, bestaat de kans dat ze daarin meegaan.”

Opbouwwerker Belinda Boateng: ‘Ik denk dat 80% van de mensen die wij tegenkomen niet op de hoogte is van de actuele veiligheidsregels’

Wijken met hoge coronacijfers zijn vaak ook wijken met hoge armoedecijfers, een hoge bevolkingsdichtheid, slechte huisvesting, mensen met een zwakkere gezondheid, minder preventieve gezondheidszorg, zwaar en onzeker fysiek werk en weinig publieke ruimte. Het gaat kortom over mensen die elke dag ‘overleven’ in de stad. Tel daar dan nog eens een gebrek aan informatie bij”, zegt Tamara.

Opbouwwerker Belinda denkt dat 80% van de mensen die ze tegenkomt niet op de hoogte is van de actuele veiligheidsregels. “Het is belangrijk om te beseffen dat het vaak om mensen gaat die het Nederlands onvoldoende beheersen. De maatschappij met al haar regels en gebruiken, is ook in gewone tijden voor deze Antwerpenaren moeilijk te volgen.”

“Nu komt daar een pandemie bovenop. Dat vergroot het onveiligheidsgevoel. Wie kunnen we nog vertrouwen? Wat is waar en wat is een fabel? Ze weten het niet meer.”

Opbouwwerker Farah Mehdaoui: ‘Mensen zonder wettig verblijf durven heel wat organisaties niet meer binnenstappen vanwege de contact tracing’

“Ik ken een man die onze activiteiten altijd regelmatig bezocht”, vult collega opbouwwerker Farah Mehdaoui aan. “Op een gegeven moment bleef hij altijd op het plein ronddwalen, maar kwam niet meer binnen. Het feit dat we gegevens moeten vragen in functie van tracing, blijkt een drempel te zijn. Mensen zonder wettig verblijf durven heel wat organisaties niet meer binnenstappen.”

“Een andere vrouw is vier maanden lang binnen gebleven in haar kleine appartement. Ze was doodsbang en wilde zelfs haar dochter niet meer zien die elke dag eten voor de deur kwam zetten. De vrouw zei: ‘De minister had gezegd: Blijf in uw kot.’ Ze nam dat zeer letterlijk”, zegt Farah.

Folders in verschillende talen

Gelukkig heeft het Antwerpse stadsbestuur een grote inspanning gedaan om folders en posters over corona in verschillende talen te drukken, zegt stafmedewerker Tamara. “Onze opbouwwerkers delen het materiaal uit of hangen het op in winkels en ontmoetingsplekken. We gebruikten ook audiobestanden in meerdere talen van de dienst Atlas en vulden dit aan met audiobestanden om extra vragen op maat te beantwoorden. De organisatie heeft een bakfiets die dient als mini-informatiekraam.”

Bakfiets dient als mini-informatiekraam. (Foto: Janine Meijer)

Opbouwwerker Belinda gaat met de meertalige informatie de straat op. “Onlangs was ik met twee collega’s op stap en kwamen we een man tegen die alleen Tigrinya sprak. Dat is een taal die vooral in Eritrea en Ethiopië wordt gesproken.”

“Alle drie konden we niet met de man communiceren. Ik ben op zoek gegaan naar iemand die de taal wel machtig is en gevraagd de veiligheidsregels te vertalen. Daarna ben ik de Eritrese man weer gaan opzoeken om hem de informatie te geven. Hij bleek nergens van op de hoogte te zijn.”

Belinda komt regelmatig in winkels waar mensen zonder mondmasker rondlopen of waar duidelijk te veel volk aanwezig is. “Ik kan het de winkeluitbaters niet kwalijk nemen. Die willen hun klanten niet wegsturen, omdat ze al zo weinig verdienen de laatste maanden.”

Schrijnende armoede

Mensen hebben het op verschillende vlakken heel erg moeilijk, weet stafmedewerker Tamara. “Veel bewoners hebben financiële problemen. Voor de coronacrisis konden ze net overleven. Nu het zwartwerk is stilgevallen of mensen hun job kwijtraken, hebben ze geen inkomsten meer. Ze kunnen de huur niet langer opbrengen en geen eten meer kopen voor hun kinderen.”

“We worden overspoeld door schrijnende verhalen van mensen in zeer precaire situaties”, zegt Tamara. “Als je zo moet vechten om te overleven, is er nog weinig energie over om je te verdiepen in de nieuwste veiligheidsvoorschriften. Je hebt niet eens geld voor een mondmasker en wat handgel.”

Tijdelijk kon Samenlevingsopbouw Antwerpen stad de groep met grote financiële problemen voedselbonnen van de stad Antwerpen geven. Een alleenstaande kreeg voedselbonnen ter waarde van 20 euro per week en een gezin ter waarde van 40 euro. Maar die hulp werd na een paar weken weer afgebouwd.

“Vooral de mensen zonder wettige verblijfsdocumenten hebben het heel zwaar”, zegt Tamara. “Zij kunnen geen beroep doen op een vervangingsinkomen. Ook mensen die tijdelijk werkloos zijn, zitten vaak in grote problemen omdat er serieuze betalingsachterstanden zijn bij de verwerking van de aanvragen van een uitkering. Ik ken gezinnen die uit hun huis dreigen te worden gezet.”

Enorme eenzaamheid

Voedselbedeling (Foto: Janine Meijer)

“Eigenlijk zijn de problemen nooit weg geweest. Ook niet toen er deze zomer minder besmettingen waren en de veiligheidsregels waren versoepeld”, vult opbouwwerker Farah aan. “Gelukkig zijn mensen heel creatief. Ik ken een vrouw die haar inkomstenbron verloor en is gaan aankloppen bij een buurman die zijn huis verbouwde. Ze trekt daar nu het oude behang van de muren. Ik moet mijn huur toch betalen, zegt ze. Anderen delen hun kleine woning om de huurkosten te drukken.”

Behalve financiële problemen heeft de doelgroep van Samenlevingsopbouw Antwerpen stad ook vaak te kampen met eenzaamheid. “Ik word op straat vaak aangeklampt voor een praatje”, getuigt Belinda. “Even luisteren, lukt wel, maar heel lang kan ik niet blijven stilstaan. Het is pijnlijk om iemand achter te laten die duidelijk enorm eenzaam is.”

De vier buurtcentra van Samenlevingsopbouw Antwerpen stad zijn de afgelopen maanden steeds open gebleven. Er mogen minder mensen tegelijk aanwezig zijn, maar de activiteiten gaan door.

Voor veel mensen is het buurtwijkcentrum vaak de enige vorm van sociaal contact dat ze hebben. Het is heel belangrijk om de eenzaamheid tegen te gaan, stelt Tamara Laevaert. “Mensen samenbrengen rond thema’s waar ze wakker van liggen en ontmoetingen stimuleren, blijft onze belangrijkste taak. Dat is onze eerste doelstelling en daar houden we ook in deze tijden aan vast.”

Financiële problemen zorgen ervoor dat de bewoners geen energie hebben om zich in de veiligheidsmaatregelen te verdiepen. Eenzaamheid heeft hetzelfde effect. Farah Mehdaoui: “Het gebrek aan sociaal contact maakt dat de complottheorieën makkelijker ingang vinden. Je zit alleen met je gedachten. Mensen blijven in hun eigen bubbel van gelijkgestemden en komen niemand meer tegen die andere informatie aanreikt.”

Bingo op het binnenplein

De organisatie heeft haar werking op korte tijd helemaal moeten aanpassen en innoveren. Er worden nu veel meer activiteiten buitenshuis georganiseerd. Zo vond er afgelopen zomer een bingo plaats op het binnenplein van een sociaal huisvestingsblok.

Bingo op het plein (Foto: Janine Meijer)

“We hadden bij iedereen een briefje met uitleg in de bus gedaan. Wij stonden beneden met een megafoon. De bewoners stonden op hun terras. Wie een prijs had gewonnen, mocht die komen ophalen”, zegt Tamara.

Er werd coronaproof getuinierd. Medewerkers van Samenlevingsopbouw Antwerpen stad deelden huis aan huis zaadjes uit. Bewoners konden het groeiproces filmen of fotograferen en de beelden plaatsen in de groepschat. Tuinen werden tijdelijk ter beschikking gesteld voor gezinnen met kinderen, zodat ze even naar buiten konden gaan. Er waren online kookgroepjes waarbij je jezelf filmde achter het fornuis. Opbouwwerkers hielden belrondes om te informeren waar mensen nood aan hadden.

Tamara Laevaert: “We hebben heel snel moeten schakelen en zijn veel meer digitaal gaan werken. Daar zijn mooie nieuwe projecten uit ontstaan, maar je merkt dat het niet hetzelfde is als elkaar fysiek ontmoeten. De nood aan contact en de huidhonger blijft groot.”

Opbouwwerker Farah Mehdaoui kan dat beamen. “Ik organiseer gespreksgroepen waarop mensen de Nederlandse taal kunnen oefenen. Vanwege de veiligheidsvoorschriften is het aantal mensen dat kan deelnemen flink verlaagd. Regelmatig moeten we mensen laten weten dat de groepen volzet zijn. Dat is een grote teleurstelling. Er is veel behoefte aan ontmoeting. Soms zijn er mensen die de hele dag willen blijven. Ze hebben niemand anders om tegen te praten.”

Opbouwwerker Farah Mehdaoui (Foto: Janine Meijer)

Nederlands oefenen met een mondmasker is ook een grote uitdaging, getuigt Farah Mehdaoui. “De mimiek valt weg. De articulatie wordt moeilijk. We proberen het op een creatieve manier op te lossen, maar het is elke keer behelpen. Soms heb ik een activiteit voorbereid, maar voel ik dat er geen ruimte voor is. Dan luisteren we alleen maar naar de verhalen van mensen en proberen hen te steunen. Er is heel veel verdriet.”

Ook opbouwwerkers raken uitgeput

“Het gevolg van de coronacrisis is dat de ongelijkheid is verscherpt”, zegt Tamara Laevaert. “Diegenen die het al moeilijk hebben, krijgen het nog zwaarder.”

Toch hoopt de stafmedewerker dat de coronacrisis in de toekomst ook positieve ontwikkelingen oplevert. “Lange tijd wilde het Antwerpse stadsbestuur niets weten van meertalige folders en brochures. De crisis heeft de bestuurders op andere gedachten gebracht. We hopen dat ze in de toekomst blijven investeren in meertalige communicatie.”

Laevaert: ‘Het gevolg van de coronacrisis is dat de ongelijkheid is verscherpt. Diegenen die het moeilijk hebben, kregen het nog zwaarder’

Uit de eerste coronagolf is gebleken dat het sluiten van de loketten van hulpverleningsinstanties veel kwaad heeft aangericht. “Het mag niet meer gebeuren dat de loketten allemaal tegelijk dicht gaan”, zegt Tamara. “Er moet een basisdienstverlening blijven. Anders ontstaan er grote problemen die lang dreigen aan te slepen.”

Ze vindt het een goede evolutie dat instanties soepeler zijn geworden bij het toekennen van een uitkering. “De bewijslast als je een leefloon aanvraagt, is beduidend minder groot. Ook dat hopen we te kunnen behouden.”

Ondertussen zitten we midden in de tweede coronagolf. Behalve het zorgpersoneel voelen ook opbouwwerkers de vermoeidheid toeslaan. Stafmedewerker Tamara: “Het vraagt enorm veel van opbouwwerkers: constante aanpassingen, activiteiten coronaproof maken, innovatief blijven. Een bingo op het binnenplein is bij slecht weer geen optie meer.”

“We blijven ons aanpassen waar nodig. We houden vol, want dichtbij mensen werken, fysiek contact blijven houden, vragen blijven beantwoorden en ontmoeting stimuleren is in deze tijden belangrijker dan ooit.”

Auteur: Janine Meijer

Janine Meijer is freelance journalist en werkt voor Apache, Gazet van Antwerpen, De Standaard en verschillende andere opdrachtgevers.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books