Audit toont dat VRT Paul Lembrechts niet had mogen ontslaan

 Leestijd: 6 minuten2

De vernietigende doorlichting van de VRT door Audit Vlaanderen bevat vooral oud nieuws. De voormalige CEO Paul Lembrechts en het bijna voltallige directiecomité trokken vorig jaar al aan de alarmbel over de manier waarop directeur Media en Productie, Peter Claes, regels van behoorlijk bestuur aan zijn laars lapte. Het kostte Lembrechts en Claes allebei hun job. Alle ogen zijn nu gericht op de voorzitter van de VRT: Luc Van den Brande.

Vlak voor kerstmis 2019 barstte de bom aan de Reyerslaan. De toenmalige CEO van VRT Paul Lembrechts eiste het ontslag van zijn belangrijkste directeur: Peter Claes. Die was verantwoordelijk voor de meeste budgetten en de meeste programma’s van de openbare omroep.

Lembrechts pikte het niet dat Claes parallelle onderhandelingen was opgestart met vertegenwoordigers van de politieke partijen (waaronder Vlaams Belang) over de toekomst van de VRT. De nieuwe Vlaamse Regering had de omroep besparingen opgelegd en gedwongen om in ‘de Vlaamse Netflix’ (Streamz) van DPG Media te stappen. Lembrechts verzette zich daartegen, wat hem zeer geliefd maakte bij de vakbonden.

De CEO werd gesteund door de overige directieleden van het bedrijf. Die verweten Peter Claes dat hij ook in zijn job er de kantjes zou aflopen. Zo was sprake van exorbitante vergoedingen aan schermgezichten en ondoorzichtige contracten met productiehuizen. Onder meer productiehuis De Mensen zou een wel heel lucratief contract gekregen hebben.

Freelance artdirector, decorontwerper en regisseur Ludovic Beun kreeg dan weer een riant exclusiviteitscontract. Dat hij ook klant was van het bouwbedrijf van Claes’ echtgenote, zoals De Standaard onthulde, maakte de zaak alleen maar verdachter.

Vernietigend rapport

Lembrechts eiste het ontslag van Claes, maar de raad van bestuur ging daar niet op in. Voorzitter Luc Van den Brande, die erg dicht bij Claes stond, weigerde zelfs de brief van de directieleden ter bespreking voor te leggen. Er kwam een bemiddelingspoging van headhunter Fabiaan Van Vrekhem, maar het rapport dat hij opstelde was naar verluidt vernietigend voor Peter Claes. Het werd echter nooit besproken op de raad van bestuur noch in het Vlaams Parlement. 

Uiteindelijk werden zowel Claes als Lembrechts ontslagen (met een riante ontslagvergoeding) en werd een nieuwe procedure opgestart die uiteindelijk Frederik Delaplace, CEO van Mediafin, uitgever van de krant De Tijd, naar de Reyerslaan deed verkassen.

Minister van Media Benjamin Dalle (CD&V) stond erbij en keek ernaar. Hij wilde zich niet bemoeien met de ‘autonome’ raad van bestuur van de VRT en weigerde zelfs het bemiddelingsrapport van Van Vrekhem te lezen. Opmerkelijk, aangezien dat rapport Lembrechts grotendeels uit de wind zette en dus de vraag opriep waarom Van den Brande (een CD&V-coryfee) Peter Claes al die tijd was blijven beschermen.

Minister Dalle en parlementsvoorzitter Liesbeth Homans (N-VA) zorgden er ook voor dat Van den Brande niet voor de commissie Media moest verschijnen. De zaak stierf een stille dood. Tot Audit Vlaanderen vorige week een vernietigend rapport overmaakte aan de minister over de manier waarop bepaalde zaken binnen de VRT werden geregeld.

De voormalige CEO van VRT Paul Lembrechts en voorzitter Luc Van den Brande (Foto: © Nicolas Maeterlinck (Belga))

Geheime audit

Het auditrapport is geheim. Slechts 20 mensen, onder wie de bestuursleden van VRT, mochten het inkijken. Na aandringen van de oppositie mochten ook de parlementsleden een zwaar gecensureerd rapport doornemen. Alle namen van firma’s en personen werden zwart gemaakt. Dit gebeurde uit voorzorg. De feiten in het rapport zijn zo ernstig dat Audit Vlaanderen het overmaakte aan het gerecht. Dat moet nu nagaan of er ook strafrechtelijk fouten zijn gebeurd.

Claes sloot consultancycontracten af met schermgezichten om zo hun vergoeding op te trekken zonder dat die op hun loonfiche terecht kwam

In verschillende kranten lekten toch elementen uit de doorlichting uit. Een ding staat als een paal boven water: de kritiek op Peter Claes, zoals die vorig jaar door zijn collega-directieleden, door Paul Lembrechts en door Fabiaan Van Vrekhem werd geformuleerd, wordt bevestigd.

Claes sloot consultancycontracten af met schermgezichten (de namen van Philippe Geubels en Tom Lenaerts worden genoemd in de pers) om zo hun vergoeding op te trekken zonder dat die op hun loonfiche terecht kwam. Op die manier moest Claes de overeenkomsten niet voorleggen aan CEO Lembrecht.

Er is ook sprake van een consultancycontract met een familielid van Claes voor een project waar nog niemand bij de VRT ooit van gehoord heeft.

Dit alles stelt het ontslag van Paul Lembrechts, begin dit jaar, in een heel ander daglicht. Hem werd verweten dat hij de kemphanen in zijn directiecomité niet tot bedaren kon brengen. Door het wanbeleid van Peter Claes aan te kaarten bij de raad van bestuur, deed hij dat echter wel. De raad van bestuur kreeg echter nooit alle informatie om te oordelen of de zaken die Lembrechts te berde bracht ook steek hielden.

‘Graaicultuur’

Het is niet de eerste keer dat de openbare omroep zich moet verdedigen tegen het verwijt dat er een ‘graaicultuur’ heerst. In 2008 kwam aan het licht dat een van de voorgangers van Peter Claes, Aimé Van Hecke en zijn toenmalige partner Bettina Geysen (die ook een topfunctie bekleedde bij de VRT), exorbitante onkostennota’s indienden. Die werden ook uitbetaald, ook al bleek nadien dat de plafonds die golden voor het openbaar ambt systematisch waren overschreden.

Het is niet de eerste keer dat de openbare omroep zich moet verdedigen tegen het verwijt dat er een ‘graaicultuur’ heerst

Van Hecke tekende ook regelmatig de nota’s van zijn eigen partner. Van Hecke was al weg bij de VRT toen Knack die onkostennota’s publiceerde, maar Bettina Geysen moest als gevolg van de publicatie haar job als voorzitter van Vl.Pro opgeven. (Vl.Pro was de opvolger van Spirit, de linkse splinterpartij van de Volksunie). 

De onkostennota’s waren toen een addendum bij een onderzoek door het Rekenhof. Dat onderzoek bracht, net als de audit van Audit Vlaanderen vandaag, grote onregelmatigheden aan het licht bij het toekennen van contracten aan… productiehuizen en schermgezichten.

Blijkbaar is er bij de VRT, ook na het vertrek van de flamboyante topman Tony Mary, weinig veranderd aan de bedrijfscultuur die onder zijn bewind voor ophef zorgde. Om concurrentieel te blijven tegen de commerciële omroepen moest de VRT, volgens Mary en Van Hecke, de strijd met open vizier (en open portemonnee) kunnen aangaan.

Het huidige regeerakkoord verbiedt de VRT om op te bieden bij het aanwerven van schermgezichten en zet ook een rem op dure entertainmentprogramma’s. Een langlopend monstercontract zoals destijds met Woestijnvis werd gesloten, is ook niet langer mogelijk. Zo dacht iedereen.

Gepolitiseerd

De voorbije jaren zijn er wel nog twee interne audits geweest bij de VRT. Die gingen over kleinere fouten, zoals een werknemer die inlogde op goksites via de smartphone van het werk.

De vermoedens van belangenvermenging, vriendjespolitiek en misschien wel corruptie die vorig jaar werden geuit door Lembrechts, werden intern echter niet tegen het licht gehouden. Waarom niet? De interne audits worden aangestuurd door een auditcomité waarin leden van de raad van bestuur zetelen. Onder wie Luc Van den Brande. 

Op het moment dat onderhandeld moet worden met een ‘vijandige’ Vlaamse Regering over een nieuwe meerjarige beheersovereenkomst, komt deze audit wel heel ongelegen

Van regeringscommissaris Rudi De Kerpel moest ook al niet te veel worden verwacht. In plaats van zijn job te doen en het reilen en zeilen binnen de VRT nauw in de gaten te houden (wat N-VA van hem verwachtte…) leverde hij zélf diensten aan de omroep. Ook dat staat in het auditrapport. De Kerpel bood dan ook zijn ontslag aan wegens zware deontologische fouten.

De hele onverkwikkelijke zaak heeft verwoestende gevolgen voor de openbare omroep. Op het moment dat onderhandeld moet worden met een ‘vijandige’ Vlaamse Regering (de personeelsleden staakten vorig jaar nog tegen het regeerakkoord en tegen het ontslag van Lembrechts) over een nieuwe meerjarige beheersovereenkomst, komt deze audit wel heel ongelegen.

Gisteren was in het Vlaams Parlement, vooral bij Vlaams Belang, te horen dat de VRT een “maffieus” bedrijf is (sic). De andere partijen bleven op de vlakte, ook al veroordelen ze de wanpraktijken die zijn blootgelegd.

Open Vld koppelt wel voorwaarden aan de dotatie (270 miljoen euro) voor de VRT. Parlementslid Bart Tommelein wil dat de jaarlijkse doorlichting, die minister Dalle nu en stoemelings beloofde, gekoppeld wordt aan de dotatie. Als er nog wanpraktijken worden vastgesteld, moet de buikriem (nog) meer worden aangehaald.

Eigenlijk hebben àlle partijen in het parlement boter op het hoofd. Zij vaardigen de bestuurders af in de volledig gepolitiseerde raad van bestuur en zij hadden dus alle gelegenheid om de aantijgingen van de directie en Paul Lembrechts aan het adres van Peter Claes grondig uit te spitten. Ze lieten zich echter keer op keer door de voorzitter met een kluitje in het riet sturen.

Ook met de aanbevelingen van het Rekenhof uit 2008 (!) gebeurde bitter weinig. De graaicultuur die heerste ten tijde van Aimée Van Hecke bleef gewoon verder woekeren.

Ontslag

De bottom line van de zaak is dat Paul Lembrechts wellicht onterecht ontslagen werd en dat hij wél goede redenen had aan de raad van bestuur te vragen om Peter Claes te ontslaan. Het ontslag van Lembrechts kwam de Vlaamse Regering dan weer goed uit. Ze hoopt nu dat Frederik Delaplace rust zal brengen en “de stal zal uitmesten”. Het feit dat hij in Streamz stapte, bewijst dat hij veel minder moeite heeft om het omstreden regeerakkoord uit te voeren dan Lembrechts. 

Is het de bedoeling de capaciteiten van Lembrechts in twijfel te trekken in het ene dossier, om zo zijn geloofwaardigheid in het andere aan te vallen?

Het is ook opvallend dat samen met de publicatie van de audit ook de zaak-Bart De Pauw opnieuw op het voorplan kwam. Hij, zijn firma Koeken Troef en zijn familie stuurden een ingebrekestelling naar de VRT en naar Paul Lembrechts.

Lembrechts ontsloeg De Pauw en verbrak alle contracten met Koeken Troef na een reeks van klachten van vrouwelijke werknemers die zich door de tv-ster belaagd voelden. De Pauw zou vrouwen gestalkt hebben en bestookt hebben met “honderden” seksueel getinte smsjes. Voldoende voor de VRT om alle bruggen op te blazen. Deze zaak komt binnenkort voor de rechtbank.

De Pauw, die overigens dezelfde advocaat nam als Peter Claes, vond in het gerechtelijk dossier een mail van de welzijnsadviseur aan de woordvoerder van de VRT waarin zou staan dat de “VRT zelfs niet over sms’jes” beschikt. Dat is volgens De Pauw een aanwijzing dat Lembrechts over onvoldoende bewijzen beschikte om hem te ontslaan.

De beweringen van De Pauw zijn opmerkelijk. Apache vernam dat in het mailtje niet staat dat de VRT “zelfs” niet over de sms’jes beschikt, maar “zelf”. De bezwarende berichtjes zitten echter wel in het dossier. In de omgeving van de tegenpartijen valt te horen dat het op het proces zal volstaan om een handvol van die sms’jes voor te lezen om de rechter ervan te overtuigen dat De Pauw wel degelijk over de schreef is gegaan.

Waarom komt de ingebrekestelling naar buiten op dezelfde dag als de audit die Peter Claes in een lastig parket brengt? Is het de bedoeling de capaciteiten en het leiderschap van Lembrechts in twijfel te trekken in het ene dossier, om zo de geloofwaardigheid van ’s mans verklaringen in het andere aan te vallen? Het spel wordt snoeihard gespeeld, zoveel is duidelijk. Voer voor een spannende Vlaamse fictiereeks…

Auteur: Karl van den Broeck

Apache.be-hoofdredacteur Karl van den Broeck (°1966) is journalist sinds zijn 20ste. Eerst 18 jaar bij De Morgen, dan vijf jaar als hoofdredacteur bij Knack en sinds 2011 freelance. Cultuur (en dan vooral literatuur) politiek en geschiedenis zijn zijn passies. Tussendoor maakt hij tentoonstellingen en schreef hij een boek waarin hij probeert te verklaren waarom we nog altijd de indianen willen redden. Sinds 2014 is hij deeltijds Agora-coördinator bij BOZAR. In 2001 won hij de Vacature Persprijs. Op Twitter gekend als kvdbroec

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books