Zelzate slaat van de Derde Weg af

 Leestijd: 18 minuten0

In Zelzate bouwt de lokale coalitie van sp.a en PVDA aan een links lokaal bestuur. De inzet is hoog, maar de inkomsten onzeker. De lokale ‘taksshift’ die grote, in Zelzate gevestigde, bedrijven als Arcelor Mittal viseert en waarmee de coalitie extra sociale uitgaven en investeringen wil financieren, wordt door VOKA bij de Raad van State aangevochten.

Zelzate is de enige Vlaamse gemeente waar PVDA bestuurt. De Partij van de Arbeid vormt er een linkse coalitie met sp.a. Brent Meuleman (sp.a) is met zijn 32 jaar één van de jongste burgemeesters van België. Tegen zijn coalitie zijn in 2018 fatwa’s uitgesproken door Open Vld en N-VA. Meuleman heeft de moeilijke taak om lange jaren van politieke twisten, stijgende armoedecijfers en besparingen te kenteren. 

Om dat te verwezenlijken zet zijn coalitie in op een ‘taksshift’: kleine zelfstandigen krijgen een belastingkorting, terwijl de aanwezige grote bedrijven in Zelzate fors meer moeten betalen. Werkgeversorganisatie VOKA trekt daartegen naar de Raad van State, tezamen met de getroffen ondernemingen, waaronder Arcelor Mittal.

De inzet is hoog. In Zelzate stemt immers ook de helft van de bevolking niet links. Als VOKA gelijk krijgt van de Raad van State, dan valt bovendien de financiële basis van de gemeente om een sociaal investeringsbeleid te voeren weg.

“Als ge uw veld vol klaprozen zet, dan is dat te ruud hé, ge hebt verschillende bloemen nodig om wat kleur te krijgen”, klinkt dat in het Zelzaats.

Klein-Rusland

Tachtig jaar. Zo lang wordt Zelzate door een linkse coalitie bestuurd. Tot 1988 hebben de socialisten er de absolute meerderheid. Hun machtsbasis hebben zij te danken aan de groeiende welvaart in Vlaanderen in de tweede helft van de twintigste eeuw, en aan enkele sterke lokale burgemeesters.

In de jaren 1960 wordt het kanaal Gent-Terneuzen verlegd. De daaropvolgende onteigeningen resulteren in de bouw van sociale woningen als compensatie. Socialistische burgemeesters als Jozef Chalmet breiden zo hun machtsbasis uit.

Het geeft Zelzate vandaag zijn uitzicht: een door de R4 – de ring rond Gent – en de E34 omgeven gemeente die oprijst uit de polders van het Meetjesland, geprangd tegen de grens met Nederland. Het kanaal hakt de gemeente doormidden. Ten westen wonen er veel mensen, maar zijn er geen voorzieningen. In het oosten, het centrum van de gemeente, bevinden zich alle winkels, cafés en banken. 

Het is ook in het westen dat zich het befaamde ‘Klein-Rusland’ bevindt. De sociale tuinwijk was eerst opgegeven, en mag nu voort blijven bestaan van de nieuwe coalitie. In de wijk staan vele sociale woningen leeg – net als in de rest van Zelzate, of zijn in slechte staat.

In 2012 verloren de socialisten de macht in Zelzate. De kiezer hielp er een coalitie van liberalen, CD&V en N-VA in het zadel. De meningen over die coalitie zijn verdeeld. Er werd in die tijd bespaard, vooral op het OCMW, wat de gemeente financiële ademruimte moest geven. Daar kwam weinig van in huis door de legendarische twisten tussen ex-burgemeester Frank Bruggeman (VLD-SD) en zijn coalitiepartners, met name N-VA. 

Het besparingsbeleid ontlokte felle manifestaties van OCMW-personeel, boze burgers en de linkse oppositie. Uiteindelijk zouden die manifestaties de weg plaveien voor het meest linkse bestuur van Vlaanderen.  

Het gemeentehuis van Zelzate, met de autoweg R4 (Foto: © Christophe Degreef)

‘Een strijd tegen armen’

“De modale burger is niet echt met politieke ideologie bezig”, nuanceert burgemeester Meuleman het verkiezingsresultaat van 2018. “De burger ligt vooral wakker van de basics: zijn de straten proper en worden de bomen gesnoeid?”

“De privatiserings- en afbraakpolitiek van de vorige coalitie heeft natuurlijk wel gezorgd dat er opnieuw ruimte was voor andere ideologische beleidskeuzes. De vorige coalitie heeft het OCMW-rusthuis geprivatiseerd, evenals de thuiszorg van het OCMW.”

“Het OCMW-gebouw wilde men verkopen. Ze wilden ook de gemeentelijke kinderopvang, de schoonmaakploeg van de gemeente en de groendienst afstoten. Personeel met een te rode signatuur moest op de schop. Daartegen hebben zowel PVDA als sp.a fors oppositie gevoerd.” 

“Dat feit heeft vele burgers zich doen afvragen wat er allemaal gaande was in hun gemeente. Men was de vele ruzies beu. Ik denk dat men ons vooral heeft gekozen om ons een kans te geven.”

Meulemans eerste schepen Geert Asman (PVDA) duidt erop dat Open Vld ook nu nog de grootste partij is in Zelzate. “De coalitiepartners CD&V en N-VA verloren vooral zetels. Daardoor lag een coalitie tussen ons en sp.a in het verschiet.”

“De verandering in de geesten is wel degelijk te wijten aan de besparingspolitiek van ex-burgemeester Frank Bruggeman”, zegt ook PVDA’er Asman. “Het containerpark is betalend geworden onder de vorige burgemeester, en er is een milieubelasting van 55 euro ingevoerd. Toen stak het eerste protest de kop op. Een jaar later besliste het gemeentebestuur dan om alle sociale dienstverlening van de gemeente af te bouwen.”

“De vorige coalitie vond dat sociale dienstverlening louter een loketfunctie mocht zijn. Aanvragen voor een leefloon zouden voortaan aan het loket in het gemeentehuis moeten worden gedaan. Er zou met andere woorden geen verschil zijn tussen iemand die een rijbewijs, een adreswijziging of een leefloon aanvraagt. Geen privacy meer voor mensen die het al moeilijk hebben, en het stigma om in het openbaar een leefloon aan te moeten vragen.” 

“De vorige coalitie dacht dat besparen op een goed zichtbare sociale dienstverlening armen zou afstoten. Maar de vorige legislatuur is de kinderarmoede gestegen van 16% naar 22%. Er was dus geen strijd tegen armoede, maar gewoon een strijd tegen armen.”

Brieven van Vandeurzen

De besparingen onder de vorige coalitie waren niet louter een kwestie van de uitgaven verkleinen, maar ook een van niet willen investeren. Zelzate liep bewust subsidies mis om niet-gewenste dienstverlening niet te hoeven uitvoeren, zo stellen Meuleman en Asman. 

“Toen ik als schepen van sociale zaken begon, vond ik op mijn lege bureau één envelop van toenmalig Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V), gericht aan mijn voorganger Rik Laureys (CD&V)”, vertelt Asman. 

De besparingen onder de vorige coalitie waren niet louter een kwestie van de uitgaven verkleinen, maar ook een van niet willen investeren

“In die brief stond dat er sinds 2014 verschillende inspecties hadden plaatsgevonden in het dienstencentrum van het OCMW, en dat nooit aan de vele opmerkingen gehoor was gegeven. Vandeurzen zag zich toen genoodzaakt de subsidie voor ons lokale dienstencentrum in te trekken.”

“Een maand later weer zo’n brief, maar dan voor de schuldbemiddelingsdienst van het OCMW. Daarin stelde men onomwonden dat de situatie bij elke nieuwe inspectie gewoonweg slechter was geworden. Als er op korte termijn geen verbetering was, dan zou het OCMW van Zelzate het recht verliezen om aan schuldbemiddeling te doen, tezamen met een jaarlijkse bijbehorende subsidie van 100.000 euro. Dat zou een primeur geweest zijn voor België. Schuldbemiddeling is namelijk een essentiële taak van het OCMW.”

Ook voor de aanleg van het nieuwe busstation werd er door de vorige coalitie getreuzeld. “Ook dat was een politieke keuze”, stelt Meuleman.

“De Lijn wou investeren in een nieuw busstation in Zelzate, en de gemeente zou mee investeren. Voormalig schepen van mobiliteit Martin Acke (N-VA) was een voorstander van dat busstation. Toenmalig burgemeester Frank Bruggeman vond een busstation echter niet nodig, en wou er geen middelen voor vrijmaken. Dat leidde tot een openlijk conflict tussen Open Vld en N-VA, waarbij de burgemeester aan het langste eind trok.”

“Toen ik begon als burgemeester, belde De Lijn naar mij met de vraag of Zelzate nu mee wou investeren in het nieuwe busstation. Wij hebben daar middelen voor vrijgemaakt. En kijk, de werkzaamheden zijn in januari 2020 gestart. Zo moeilijk was het.”

Veilige Have

“Er zat bij Frank Bruggeman nooit veel visie achter, alleen een streven naar macht.” Voormalig OCMW-voorzitter Rik Laureys (CD&V) wikt zijn woorden over zijn voormalige burgemeester niet.

Achter een besparingsbeleid met visie staat Laureys wel. Nog altijd. “Financieel zat Zelzate in 2012 volledig aan de grond. We hebben drastisch moeten besparen. Toen wij aan de macht kwamen, kon het OCMW rekenen op een jaarlijkse toelage van de gemeente van bijna 4 miljoen euro. Wij hebben dat teruggebracht tot minder dan de helft. We wilden nog meer besparen, maar op zes jaar tijd kan je alleen de ergste symptomen bestrijden. We zijn er niet in geslaagd om ook beter werkende diensten aan te bieden.”

Voormalig OCMW-voorzitter Rik Laureys (CD&V): ‘De gemeente vormt een publiek-private samenwerking met de vzw Veilige Have, een ontzuilde vzw uit de christendemocratische beweging’

“Het OCMW-rusthuis was totaal verouderd. Er was financieel geen ruimte om een nieuw OCMW-rusthuis te bouwen. Een nieuw bouwen zou de gemeente 9 miljoen euro hebben gekost. Dat was onmogelijk.”

Laureys benadrukt dat als gemeenten in Vlaanderen diensten privatiseren, dat vaak met een vzw uit het middenveld is, en niet met een commercieel bedrijf. Bij de bouw van het nieuwe rusthuis was dat niet anders. Een partner was gauw gevonden, met dank aan de contacten van Laureys binnen de christelijke beweging.

“De gemeente vormt een publiek-private samenwerking met de vzw Veilige Have, een ontzuilde vzw uit de christendemocratische beweging. De gemeente is gestart met de bouw van het nieuwe rusthuis, en de nieuwe vzw heeft de ruwbouw overgenomen, samen met alle financiële verantwoordelijkheden. Zelzate beschikt binnen die structuur over een vetostem over de prijzen voor kamers en diensten”, zegt Laureys.

Bijpassen uit eigen zak 

PVDA en sp.a brengen daartegen in dat de gemeente in de praktijk geen enkele beslissingsmacht meer heeft over de prijzen. Volgens Geert Asman is de dagprijs voor een kamer in WZC Zilverbos de jongste jaren 400 euro duurder geworden. 

Rik Laureys moet dan ook toegeven dat het vetorecht van de gemeente in de publiek-private samenwerking weinig voorstelt. “Als je een veto stelt wanneer het economisch verantwoord is om de prijzen voor een kamer te doen stijgen, dan moet de gemeente het verschil bijpassen. Is dat slecht? Vergeet niet dat het OCMW-rusthuis in eigen beheer jaarlijks 900.000 euro kostte aan Zelzate. Ook dat was bij te leggen – met gemeenschapsgeld.”

Volgens Geert Asman is de dagprijs voor een kamer in WZC Zilverbos de jongste jaren 400 euro duurder geworden

De regels voor lokale besturen schrijven voor dat de jaarbegroting in evenwicht moet zijn. Afbetalingen van investeringen moeten volgens de Europese regelgeving ingeschreven worden in de gewone begroting.

Een investering is met andere woorden een normale uitgave, net zoals bijvoorbeeld personeelskosten. Daardoor kijken lokale overheden voor investeringen vaak naar externe partners, zoals de privésector, in een publiek-private samenwerking.

“Organisaties uit het middenveld beschikken vaak over meer middelen en knowhow om sociale diensten te vervullen”, zegt Laureys. 

Met die visie werden er, toen hij OCMW-voorzitter was, ook een tiental woningen die het OCMW verhuurde, verkocht aan andere lokale partners. Dertig woningen werden in beheer van een externe partner gegeven. Vele van die woningen waren in slechte staat of stonden leeg, en zouden voor de gemeente flink wat renovatiekosten met zich meegebracht hebben. 

“Woningen verkopen of het beheer uitbesteden bracht de gemeente geld op, en liet de verhuur over aan instanties die daar veel beter in waren dan ons OCMW”, stelt Laureys.

Lege brooddozen

Het besparingsbeleid dat het Zelzaatse OCMW trof, leidde in 2013 tot de oprichting en uitbouw van vzw Lichtpunt. Vandaag fungeert Lichtpunt voornamelijk als voedselbank, hulp aan mensen in nood, en als tweedehandswinkel waar iedereen kleding of huisraad kan kopen. Lichtpunt helpt mensen met weinig budget ook om goedkoop op reis te gaan in eigen land.

“Maar eigenlijk hebben wij de vorige legislatuur gewoonweg een deel van de werking van het OCMW opgevangen”, zo verklaart voorzitter Lucien Van de Velde. 

“Omdat de vorige coalitie met minder maatschappelijk werkers wilde werken, werden dossiers minder goed opgevolgd. Onder Frank Bruggeman kregen maatschappelijk werkers ook een maximumtijd die ze mochten besteden aan één dossier. Wij kregen dan vaak telefoontjes van hen met de vraag of wij niet konden helpen. Zo zijn er informele banden opgebouwd, onder de radar van het bestuur.”

“Lichtpunt is oorspronkelijk opgericht door leerkrachten uit onze gemeenteschool die gealarmeerd werden door de vele lege brooddozen bij kinderen. De oprichters zijn daarvoor eerst naar het OCMW getrokken, maar in 2013 werd dat probleem niet erkend.”

“Al van bij de opstart zijn enkele van die leerkrachten afgehaakt, omdat ze de impact van het werk hebben onderschat, en omdat er politieke druk was uit het gemeentehuis. De gemeente was tenslotte hun werkgever”, vertelt Van de Velde.

Het (politieke) lichtpunt

Hoewel ex-OCMW-voorzitter Rik Laureys zegt geen probleem te hebben met Lichtpunt en hun goede werking prijst, verklaart hij wel dat “het er vol PVDA’ers zit”. Ex-burgemeester Frank Bruggeman zegt daarentegen ronduit een probleem te hebben met “de politieke sturing van Lichtpunt.” 

Politieke sturing? Daar is iets van. Lucien Van de Velde is gemeenteraadslid voor sp.a en wordt vanaf 2022 voorzitter van de gemeenteraad. Tijdens de vorige coalitie maakte hij vaak dankbaar gebruik van ‘het halfuurtje van de burger’ in de gemeenteraad. Hij organiseerde ook mee de manifestaties tegen het beleid van Frank Bruggeman. Lichtpunt-bestuurslid Maureen Tollenaere is daarenboven lid van de Zelzaatse PVDA. 

“Hier komen ook mensen eten ophalen die waarschijnlijk voor Frank Bruggeman hebben gestemd hoor”, reageert Van de Velde.

“Wij praten niet over politiek bij Lichtpunt. Armoede heeft geen kleur. Wij zijn van nul gestart en hebben nooit een werkingssubsidie gekregen van de gemeente. Een zegen, want daardoor hebben we onze onafhankelijkheid kunnen behouden. En ik wens dat dat zo blijft. Lichtpunt krijgen ze niet kapot, al kost het me mijn laatste frank.”

Weg uit de club

Feit is dat men bij de vzw Lichtpunt een grondig zicht heeft op de armoede in Zelzate. “Eén op de vijf mensen leeft in Zelzate in armoede”, zegt Van de Velde. “Er zijn in Zelzate heel wat arme mensen die geen leefloon krijgen. Er zijn ook veel werkende armen. Dat zijn mensen die werken voor 1.100 à 1.200 euro per maand, ietsje meer dan het leefloon.”

“Als die mensen – die vaak arbeider zijn – ziek worden, dan vallen zij na twee weken al terug op een uitkering van de mutualiteit. Die uitkering is 60% van hun loon. Ben je langdurig ziek, en moet je huren op de privémarkt, dan wordt het wel heel moeilijk om overeind te blijven. Onze doelstelling bij Lichtpunt is: niemand mag honger hebben, en iedereen moet in een bed kunnen slapen.”

Voor Van de Velde is de nieuwe ‘taksshift’ van de gemeente een voorwaarde om een links beleid te kunnen ondersteunen

“Kijk, investeringen in armoede brengen nooit geld op. Maar door te investeren in een armoedebeleid druk je op de langere termijn wel de kosten voor de samenleving, en voor de gemeente”, stelt Van de Velde.

Hij geeft een voorbeeld. “Tijdens de nieuwe legislatuur heeft het gemeentebestuur besloten om geen deurwaarders meer op wanbetalers af te sturen. De 100 euro die iemand moet afbetalen, daar komt 900 euro bij als het OCMW er een gerechtsdeurwaarder op moet afsturen. Als je niet kiest voor de gerechtsdeurwaarder, bespaar je dus al 900 euro. Daar betaal je op termijn twee extra maatschappelijk werkers mee.”

Voor Van de Velde is de nieuwe ‘taksshift’ van de gemeente een voorwaarde om een links beleid te kunnen ondersteunen. “Als de taksshift en de andere maatregelen die afgesproken zijn binnen de toekomstcoalitie kunnen uitgewerkt worden, dan bewijzen we daarmee dat links opnieuw kan werken.”

Dat kan volgens hem alleen als sp.a en PVDA samenwerken. “Door weg te gaan van de zogenaamde ‘Derde Weg’, het huwelijk van socialisten met marktprincipes. Op een bepaald moment moet je stoppen met louter ergens bij een club te willen horen omdat het modieus of makkelijk is.”

PVDA-taksshift wordt beleid

De taksshift is de spil van het linkse beleid in Zelzate. De lokale PVDA trok ermee naar de kiezer in 2018, en wist het samen met sp.a in beleid om te vormen. 

Waarover gaat het? Schepen van financiën Geert Asman legt het uit. “Zelfstandigen die minder dan 5.000 vierkante meter oppervlakte innemen, vallen onder het verlaagde forfaitaire belastingtarief van 59 euro. Boven de 5.000 vierkante meter wordt elke extra vierkante meter belast aan 0,65 eurocent.”

De jachthaven in Zelzate (Foto: © Christophe Degreef)

“Voor de grote Zelzaatse bedrijven als Rain Carbon en Arcelor Mittal gaat het om nog geen procent van hun winsten”, stelt Asman. “Ons brengt het jaarlijks meer dan 400.000 euro extra op, een belangrijk bedrag voor een gemeente om te kunnen investeren. Nu betalen al die bedrijven samen 300.000 euro.”

“De belasting bestond al, maar wij hebben de tarieven veranderd in het voordeel van de kleine zelfstandige. Unizo en de lokale Economische Raad in Zelzate zijn alleszins voorstander. Ik vind die maatregel ook gewoonweg liberaal”, zo voegt Asman eraan toe.

“Ideaal zou natuurlijk zijn dat lokale overheden ook een belasting op de winst van bedrijven mogen heffen, op een deel van de bedrijfsvoorheffing. Net zoals werknemers een aanvullende personenbelasting betalen op de bedrijfsvoorheffing van hun loon, een belasting die naar de lokale overheden vloeit.”

Traag koken

Ook CEO Luc Felix van Rain Carbon (in de volksmond ‘het teerkot’ genoemd; CD) heeft zich in het verleden al laten ontvallen dat de taksshift draaglijk is. 

“Ik denk dat het allemaal wel zal meevallen, als ik afga op de eerdere contacten met de mensen van de plaatselijke PVDA. Kijk, een paar duizend euro meer of minder belastingen is voor een kleine zelfstandige een wereld van verschil. Maar wij kunnen dat wel verdragen, een paar duizend euro extra”, zo klonk het in november 2018 op de regiopagina’s van Het Laatste Nieuws.”

Wanneer we Felix contacteren, krijgen we echter een ander verhaal te horen. 

“Die uitspraak is uit zijn context gerukt”, zegt Felix aan de telefoon. “Ik dacht hardop na, en de journalist heeft dat toen verbatim genoteerd alsof het een officiële reactie was. Voor een officiële reactie belt u best met VOKA.” 

Rain Carbon heeft zich in maart aangesloten bij het verzet tegen de taksshift dat werkgeversorganisatie VOKA heeft opgezet. VOKA schaarde de grote getroffen Zelzaatse bedrijven achter zich om de verhoogde belasting aan de Raad van State voor te leggen.

De rekening kan voor grote bedrijven oplopen tot een miljoen euro per jaar”, zegt gedelegeerd bestuurder Geert Moerman van de Oost-Vlaamse tak van VOKA. “Dat lijkt op zich behapbaar, maar niet als elke lokale overheid zo begint te redeneren. Dat is een kikker in water zetten dat steeds warmer wordt, tot hij uiteindelijk gekookt is, en hij het niet beseft.”

“We zijn niet tegen de belasting zoals die tot voor kort bestond. Maar er is geen objectieve basis om de tarieven voor grote bedrijven met de natte vinger op te trekken. Boven de 5.000 vierkante meter vermeerdert Zelzate het tarief voor grote bedrijven met een ontzagwekkende factor 55. Deze belasting is onevenredig en onbillijk en enkel bedoeld om de grote bedrijven te treffen, wat niet wettelijk is.”

“De PVDA linkt deze lokale belasting aan het feit dat de federale overheid de vennootschapsbelasting laat dalen van 33,99% in 2018 naar 29,58% in 2019. Het is niet aan een gemeente om een federaal gestemde wet op deze manier tegen te gaan.”

“Bovendien vinden wij het onrechtvaardig dat op deze manier grote bedrijven tegenover kleine bedrijven en burgers worden opgezet. In de getroffen multinationals werken heel wat mensen uit Zelzate. Mensen die klant zijn in de Zelzaatse horeca. Voor het sociale weefsel kan dit toch niet goed zijn?”

“Als sp.a op Vlaams en federaal niveau een beleidspartij wil zijn en blijven, dan zal het toch niet met dit soort aanpak zijn. Maar dat is hun tactische oordeel”, stelt Moerman.

Een huis met op de achtergrond de fabriek van Rain Carbon, ‘het teerkot’ in de volksmond
(Foto: © Christophe Degreef)

Van een veld met verschillende bloemen

Op de Zelzaatse Grote Markt gaat de taksshift over de tongen. Niet iedereen is fan. In café ‘De Fabels’ ontmoeten we cafébaas Eric Van de Velde, tevens voorzitter van de lokale economische raad.

“Ik twijfel eraan of de taksshift wel zal kunnen doorgaan. De coronacrisis hakt er zwaar in”, zegt de cafébaas. Zijn vrouw mengt zich in het gesprek: “100 euro korting, daarvan gaan we niet overleven als het erop aan komt. Er is meer nodig om de horeca te steunen. Tegenover vroeger is het hier vergane glorie.”

En ze gaat verder: “Ze willen de groten treffen, maar vergeten dat Rain Carbon jaarlijks op eigen kosten de parkvijver onderhoudt als goodwill. Als ze die bedrijven extra belasten, dan zal het snel gedaan zijn met zulke cadeautjes.”

Cafébaas Van de Velde zegt wel dat de liberale partij haar kans heeft verkeken om tijdens de vorige legislatuur Zelzate te veranderen

Cafébaas Van de Velde zegt wel dat de liberale partij haar kans heeft verkeken om tijdens de vorige legislatuur Zelzate te veranderen. “Ze hebben hun eigen ruiten ingegooid met hun geruzie. Ook zijn de liberalen vergeten dat ze andere politieke partijen nodig hebben om een gemeente te besturen. In de gemeentepolitiek moet je overeenkomen.”

“Met de nieuwe linkse coalitie heb ik geen problemen, als ze maar beseffen dat je in een gemeente iedereen nodig hebt. Als ge uw veld vol klaprozen zet, dan is dat te ruud hé. Ge hebt verschillende bloemen nodig om wat kleur te krijgen.”

In café Noorderlicht – de uitvalsbasis van de Zelzaatse socialisten – legt cafébaas Patrick Meuland uit dat een coalitie met PVDA niet voor iedereen vanzelfsprekend is. Meuland komt zelf uit een door en door rood nest, en werkt ook deeltijds bij Arcelor Mittal. “Mijn grootvader zaliger zou niet aanvaarden dat linkse mensen ook op de PVDA stemmen. Da’s een andere partij.”

Hijzelf gelooft wel in het nieuwe bestuur. “Het is goed dat de taksshift er komt. De kleine man moet niet alles betalen. Maar de Vlamingen hebben niet door dat ze met De Wever opnieuw zullen moeten werken tot ze dood vallen. De jeugd denkt niet meer na.”

Zwaard van Damocles

“De mensen kennen Frank Bruggeman niet, en ze hebben meer geduld met sp.a en PVDA dan ze met mij ooit hebben gehad”, zegt Frank Bruggeman (VLD-SD), de veel verweten ex-burgemeester van Zelzate. 

Charmezanger Eddy Wally is het bekendste exportproduct van Zelzate (Foto: © Christophe Degreef)

“Kijk, de slechte financiële situatie van Zelzate hing tijdens mijn legislatuur als een zwaard van Damocles boven ons hoofd”, zegt Bruggeman. “Ook Freddy De Vilder, de socialistische burgemeester tussen 2006 en 2012, wist dat al in zijn tijd.”

De situatie is volgens Bruggeman historisch scheefgegroeid. “Er werd te gemakkelijk overheidsgeld uitgegeven. In 2013 was het oude OCMW-rusthuis 70 jaar oud en moest het gerenoveerd worden.”

“Ik heb toen de pragmatische keuze gemaakt om een nieuw rusthuis te laten bouwen en uitbaten door een partner uit de non-profitsector. Uiteindelijk heeft het de Zelzatenaar weinig gekost, en hebben we een mooi rusthuis.”

“De nieuwe coalitie gelooft soms haar eigen leugens. Neem nu dat verhaal van die kinderopvang, dat ook dat ‘geprivatiseerd’ zou worden. Het enige wat ik wilde, was dat het OCMW en de gemeenteschool zouden samenwerken, omdat het OCMW te weinig capaciteit had om nog kinderen op te vangen.”

“De gemeenteschool had plaats, dus kon de kinderopvang daar georganiseerd worden, en niet meer in het OCMW-gebouw. Dus privatisering? Wij vonden dat de gemeente niet alles zelf moet organiseren.”

“Een ander voorbeeld: mijn maatschappelijk werkers hadden helemaal geen beperkte tijd per dossier. Zij moesten gewoon rekening houden met de moeilijkheid van elk dossier.”

“Mijn fout is achteraf gezien misschien wel geweest dat ik te veel heb willen besparen, en te weinig bezig was met investeren op lange termijn. De tijd zal uitwijzen wat het beste beleid is.” 

“Maar ik zeg u: de zes miljoen euro die wij hebben opzij gezet, zal in 2024 op zijn. Zeker als die taksshift niet lukt. De uitgaven van het OCMW stijgen nu opnieuw. Tijdens mijn legislatuur moesten mensen die een uitkering aanvroegen, zich inderdaad meer verantwoorden waarom ze die uitkering aanvroegen.”

Bruggeman zegt voor een activeringsbeleid te staan, waarbij mensen eerst naar een jobbeurs moeten. “Jarenlang was er gewoonweg geen activeringsbeleid voor werklozen! Ik wilde dat uitbouwen, maar ook daar vond ik niet dat de gemeente dat alleen kon bolwerken.”

Een eigen huis

“Zelzate is voor de helft ook niet links”, weet Bruggeman. “Er wonen hier ook mensen die geïnvesteerd hebben in een eigen woning, of zelfstandige zijn. Volgens mij zit er in het niet-linkse segment nog altijd groeipotentieel.”

“Neem nu het nieuwe woon- en sportproject Zelzate-Zuid. De gemeente bouwt een nieuwe wijk op de terreinen van voetbalploeg KVV Zelzate. En de voetbalploeg verhuist naar een nieuw te bouwen sportpark buiten de bebouwde kom. De nieuwe coalitie is gaan onderhandelen met de Groep Huyzentruyt, die het woongedeelte ontwikkelt, en heeft bedongen dat er 30% sociale huurwoningen worden gebouwd. In ruil daarvoor mag Huyzentruyt extra koopwoningen bouwen.”

“Denkt u dat mensen willen investeren in een koopwoning als er zoveel sociale huurwoningen in dezelfde wijk zijn? Zelzate heeft met 17% sociale woningen trouwens al het hoogste aantal sociale woningen in Vlaanderen. Wij hebben een rem gezet op de ontwikkeling van nieuwe. De nieuwe coalitie vindt echter dat er bij elk nieuw project 30% sociale woningen moeten gebouwd worden.”

“Ik maak er geen geheim van dat ik iets tegen communisten heb. Weet u, in België vindt de gewone burger al dat er genoeg regeltjes zijn, en in die zin is ons staatsbestel al communistisch. PVDA is een sterk uitgebouwde partij, heeft een goede studiedienst en is communicatief heel sterk.” 

Het verbaast Bruggeman dat de sp.a niet teruggefloten is om met hen een coalitie te vormen. Het zal de partij nog zuur opbreken, waarschuwt hij. “Ik verwacht hier in Zelzate een opstoot van extreemrechts.”

Geneeskunde voor het Volk

Bruggeman kan zich de uitspraak permitteren, want zijn partij verloor tijdens de jongste gemeenteraadsverkiezingen tenslotte maar één zetel. Vooral zijn coalitiepartners CD&V en N-VA deelden in de klappen. Rechts is in Zelzate versnipperd, maar wel aanwezig.

N-VA’er Martin Acke heeft zich op het einde van de legislatuur tegen zijn burgemeester gekeerd. Reden? “Het door besparingen vrijgekomen geld is naar sport, parken en de aankoop van malle projecten gegaan, zoals de aankoop van het klooster. Frank Bruggeman wilde daar trouwpartijen en feesten laten doorgaan, en heeft eigenlijk eenzijdig dat klooster gekocht met gemeenschapsgeld.” 

De werkzaamheden aan het nieuwe busstation in Zelzate vorderen (Foto: © Christophe Degreef)

“Geld voor de middenstand, waar ik lang naar vroeg, en voor de aanleg van het busstation, dat wilde hij niet vrijmaken, dat was voor hem niet belangrijk. Terwijl De Lijn stond te springen om in Zelzate een nieuw busstation aan te leggen. Vlaams mobiliteitsminister Ben Weyts was er voorstander van.”

“Op een bepaald moment was door het treuzelen van Bruggeman voor mij de maat vol en heb ik geweigerd om de begroting goed te keuren. Maar het is Bruggeman die de perceptie-oorlog heeft gewonnen. Die man had goede contacten met regionale televisiezender AVS. ’s Avonds klonk het daar dat ik dwars lag. Dat heeft de N-VA zetels gekost.”

Over de dissidentie van Martin Acke zegt Frank Bruggeman laconiek dat “Acke als schepen meer oppositie heeft gevoerd tegen mij dan hij nu oppositie voert tegen de nieuwe coalitie”.

Acke zelfs zegt ”de nieuwe coalitie alle kansen” te geven. “Ik heb hen openlijk gefeliciteerd omdat ik vind dat je met andere politieke overtuigingen moet kunnen omgaan.” 

Toch blijft hij achter het besparingsbeleid staan dat de vorige coalitie had afgesproken. “Er was 30% absenteïsme onder het OCMW-personeel. En van privatiseringen was geen sprake. We hebben diensten naar de non-profitsector overgeheveld omdat zij genoeg kennis en middelen hebben om die diensten uit te voeren. Dat bracht de gemeente geld op, en verbeterde de dienstverlening. Het probleem is dat het bespaarde geld dus niet is vrijgemaakt voor projecten waar de Zelzatenaar iets aan heeft.”

De voormalige schepen van mobiliteit is de verliezer van de coalitie, en kan daardoor met afstand terugblikken op een politieke carrière van meer dan 30 jaar. 

“PVDA heeft sinds de jaren 1980 gaandeweg stemmen afgesnoept van de socialisten, en Geneeskunde voor het Volk is daar voor een groot deel verantwoordelijk voor. Men zegt dat zij in de regio-Meetjesland 4.000 patiënten hebben, waaronder een flinke 2.000 in Zelzate. Op een bevolking van 13.000 is dat veel.”

“Geneeskunde voor het Volk levert goed werk. Zo ronselen zij stemmen. Een voorbeeld: tijdens de verkiezingen vroeg ik een vrouw hier in de buurt of zij soms een affiche van mij wou ophangen. Zij heeft niets tegen N-VA, maar omdat zij patiënt is bij Geneeskunde voor het Volk heeft ze dat toch geweigerd, omdat ‘meneer doktoor al had gevraagd of ze een affiche van de PVDA wou ophangen’.”

“De socialisten hebben sinds de jaren 1990 ook macht verloren door dissidenten, zoals de partij ZOW (Zelzate Oost&West). Dat heeft de opkomst van rechts gevoed. Ook Frank Bruggeman is begonnen bij ZOW, en uiteindelijk door de VLD opgepikt”, vertelt Acke.

De christendemocratie is in Zelzate de grote verliezer, al sinds 1976. Toen behaalden zij 7 zetels, nu nog maar één. Ook Acke begon zijn carrière bij de toenmalige CVP.

De familie

Uit nieuwsgierigheid bellen we aan in de Zelzaatse Groenstraat, bij een huis met PVDA-affiches. Steun voor het verplegend personeel in coronatijden op één affiche, en een goudstaaf waar een deel van wordt afgesneden op een andere.

“Ik woon al sinds begin jaren 1970 in Zelzate”, zegt Rosa Braem. “Op mijn veertiende ben ik gestopt met school. Gedurende jaren probeerde ik rond te komen met strijken en schoonmaken. Nu volg ik schuldbemiddeling bij het OCMW. Da’s makkelijk, want zij regelen alles. Om de veertien dagen ga ik ook bij Lichtpunt langs voor een voedselpakket. Ik ben er ook vrijwilliger.”

“Mijn engagement dank ik deels aan Geneeskunde voor het Volk. Lang geleden, toen mijn zoon zwaar ziek was, wou een dokter niet vaststellen dat er iets ernstig met hem aan de hand was. Bij Geneeskunde voor het Volk heeft men toen vastgesteld dat hij geelzucht had.”

Braem stond in 2018 op de PVDA-lijst, en behaalde 163 voorkeurstemmen. “De PVDA, dat is één grote politieke familie”, zegt ze. 

Op de buffetkast staat een nieuwjaarskaartje aan haar gericht. Van Geert Asman, met familie.

Auteur: Christophe Degreef

Christophe Degreef is freelance journalist. Hij buigt zich over veiligheidsvraagstukken, transport, Brussel, migratie en islam.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books