Wat deed Almaci achter de rug van Rutten en Bouchez?

 Leestijd: 9 minuten3

Bart De Wever ontbond op maandag 16 maart, toen de regering-Wilmès II het vertrouwen kreeg in de Kamer, al zijn duivels. Paul Magnette kreeg de zwartepiet met kracht toegespeeld. Hij had een historische kans gemist om een regering op de been te brengen met “de beste politici van het land”. Ook de groenen kregen er danig van langs. Zij zouden het in het geniep op een akkoordje hebben gegooid met de PS om de N-VA een hak te zetten. De chronologie van de feiten toont aan dat dat niet klopt.

WETSTRAAT-DISSECTIE
Reconstructies zijn het nieuwe speeltje van de Wetstraatjournalistiek. Elk belangrijke politieke onderhandeling wordt tegenwoordig al de dag nadien beschreven alsof de lezer er zelf bij was. Dat was ook zo bij de vorming van de regering-Wilmes II. Maar hoe waarheidsgetrouw zijn die reconstructies? Welke waarheden zullen de toets van de historische kritiek doorstaan? In vier delen dissecteert Apache-hoofdredacteur Karl van den Broeck de Wetstraat-reconstructies.

PS-voorzitter Paul Magnette was dagenlang op zoek naar een manier om de groenen ‘proper’ te dumpen. Zaterdagavond 14 maart zag hij in dat de rigide houding van MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez en het oprekken van het ‘herenakkoord’ door Bart De Wever het voor hem onmogelijk maakten om met zijn partij in de regering te stappen.

Magnette stelde voor de regering-Wilmès vanuit de oppositie te steunen. Het was Bart De Wever die die piste opblies. Hij wilde, koste wat het kost, in de regering belanden. Het verwijt aan Bouchez dat hij vooral begaan was met ministerposten, kan dus evengoed aan De Wever worden gericht. De PS had de hoop op een regeringsdeelname zaterdag al laten varen.

De selfie

Omdat de N-VA gedoogsteun weigerde te leveren, had Magnette geen andere keuze dan met Ecolo een akkoord te sluiten. Het is pas op dat moment dat de groenen ook werden ingelicht. Ook tussen de Vlaamse socialisten en de groenen was er daarvoor geen contact geweest. 

Ironie van het lot: het was niet Magnette die de N-VA wilde inruilen voor de groenen. Dat deed De Wever in extremis op zondag toen hij een ultieme poging ondernam om toch nog een vicepremier in de regering-Wilmès II te kunnen aanduiden.

De selfie die Georges-Louis Bouchez (MR) op Facebook plaatste, met in de achtergrond Meyrem Almaci (Groen) (Foto via Facebook)

Bart De Wever reageerde zich nadien vooral af op Groen-voorzitter Meyrem Almaci. Zij zal tot het einde van haar politieke carrière achtervolgd worden door een selfie die ze niet eens zelf genomen heeft. Op een foto van Bouchez en Gwendolyn Rutten (Open Vld) die Bouchez zondagavond 15 maart op Facebook deelde wanneer het akkoord eindelijk beklonken is, is Almaci in de achtergrond te zien. Ze lijkt uitgelaten en blij.

In Humo (24 maart) zegt Bart De Wever: “Ik heb zelden zo’n symbolische foto gezien. Bouchez was overgelukkig, omdat hij carte blanche had gekregen van zijn concurrenten. Gwendolyn moest haar enthousiasme wat acteren. En de Oscar voor triestigste bijrol ging naar Almaci, die in het decor stond te juichen voor een regering waar ze niet in zit.”

Ook Luckas Van der Taelen is vernietigend in een column op Doorbraak (18 maart): “In de achtergrond doet Meyrem Almaci als een juichende derde er met een clowneske vreugdedans alles aan om op te vallen. Mensen worden besmet en gaan dood, maar politici maken vrolijke selfies.”

Bij Groen hebben ze een andere versie van de feiten. Normaliter zou er een groepsfoto genomen worden van de tien partijen die de regering-Wilmès steunden. Daar had Bart De Wever geen zin in, en ook CD&V-voorzitter Joachim Coens paste. Rutten en Bouchez namen dan maar alleen een selfie en kropen daarvoor dicht bij elkaar. De corona-voorschriften in het achterhoofd, riep Almaci hen toe dat ze niet zo dicht bij elkaar mochten gaan staan. Niks ‘clowneske vreugdedans’, niks ‘juichen voor een regering waar ze niet in zit’. Gewoon een waarschuwingskreet. 

Rutten besefte nadien dat zo’n selfie in coronatijden not done was. Ze publiceerde verontschuldigingen op Facebook. “Er is ook veel te doen om een foto die collega-voorzitter Bouchez deelde op sociale media. Die is ongelukkig. We hadden meer afstand moeten houden, excuus daarvoor. Politici moeten het goeie voorbeeld geven.”

De reactie van Rutten verleent in elk geval geloofwaardigheid aan de versie van Groen. De foto werd aanvankelijk in Vlaanderen niet opgepikt. Pas toen VRT-journalist Ivan De Vadder hem op Twitter plaatste, ging hij viraal.

Elke journalist die de voorbije weken contact heeft gehad met Groen, heeft Almaci’s versie van de feiten te horen gekregen. Enkel Gazet van Antwerpen publiceerde ze ook, al op 17 maart, dus voor de grote reconstructies verschenen. De ‘frut’ is blijkbaar een krant die door de eminente Wetstraatjournalisten van de kwaliteitskranten en de openbare omroep slordig gelezen wordt. En als dat niet zo is, was het ook een bewuste journalistieke keuze om de versie van Groen niet te vermelden.

Coronacrisis

De selfie is ook een bruggetje naar de coronacrisis. Het is die crisis die Magnette en De Wever ertoe aanzet om de handen in elkaar te slaan. Wanneer ze elkaar op 12 maart voor het eerst besnuffelen hebben ze echter niet alleen het heil van het land voor ogen.

Magnette en De Wever vonden elkaar in de frustratie dat zij niet aan het roer stonden van de regering op het moment dat het land getroffen werd door een grote crisis

Als dat zo zou zijn geweest dan waren de groenen van in het begin mee aan boord gevraagd om een regering van nationale unie te vormen. Zelfs in een confederaal model dat door De Wever wordt gepromoot, zouden Ecolo en Groen gevraagd zijn (ze zitten in de Brusselse, de Waalse en de Franse gemeenschapsregering). Bovendien hebben de groenen ervaring met gezondheidscrisissen. Het was minister van Staat Magda Aelvoet die in 1999 de dioxinecrisis op voorbeeldige wijze managede terwijl de ministers van de ‘staatsdragende’ partijen ze enkele maanden eerder vakkundig in de doofpot hadden willen stoppen.

Magnette en sp.a-voorzitter Conner Rousseau gokten op twee paarden. Ze hielden een Vivaldi-coalitie (met de groenen) achter de hand. Nog voor De Wever werd uitgenodigd om te komen praten hadden ze daarover al contact met Joachim Coens (CD&V). Maar anderzijds was er ook altijd het idee om de groenen wél pro forma te vragen om in de regering te stappen in de overtuiging dat ze dat zouden weigeren. Daarom moest de noodregering zich ook over heikele dossiers zoals kernenergie en migratie kunnen buigen.

Magnette en De Wever vonden elkaar in de frustratie dat zij niet aan het roer stonden van de regering op het moment dat het land getroffen werd door een grote crisis. Ze beseften maar al te goed dat de liberalen (en de CD&V) electoraal garen zouden spinnen bij het beheer van de coronacrisis. Hun verzet tegen premier-Wilmès is daarvan een bewijs. Wilmès, die internationaal lof oogst voor haar rustige, kordate en bedaarde aanpak van de crisis, werd weggezet als een tweederangs politica, een ‘designated surviror’ die toevallig op de troon was beland.

Herenakkoord

De hele sfeer ademt ook een onversneden seksisme. In het ‘oerverhaal’ van een ‘herenakkoord’ met de tien beste politici van het land, is er geen plaats voor vrouwen. De boertige aanval op Meyrem Almaci en de manier waarop De Wever enkele maanden geleden Gwendolyn Rutten kleineerde, waren daar ook voorbeelden van.

De Wever deed overigens net hetzelfde als Rutten: hij claimde op vrij doorzichtige wijze het premierschap, terwijl hij zou moeten weten dat een Belgische regering met hem aan het hoofd pure politieke sciencefiction is in Franstalig België. In 2014, op het toppunt van zijn macht, had De Wever premier moeten worden. Vandaag, na een verpletterende verkiezingsnederlaag en het verraad tegenover de Zweedse partners naar aanleiding van het Marrakeshpact, is dat niet meer mogelijk.

De Wever heeft fouten gemaakt die een beginnende politicus niet eens zou maken. Hij had de PS moeten toelaten om de groenen op een elegante manier te dumpen. Hij had ook een socialist of een liberaal moeten steunen als premier, en hij had moeten zwijgen over artikel 195.

De rol van Bouchez

Door zijn pijlen nu bijna uitsluitend te richten op Paul Magnette en Meyrem Almaci toont De Wever zich van zijn kleinste kant. De échte saboteur van de coronaregering was ongetwijfeld Georges-Louis Bouchez. Die gunde Magnette geen glansrol en wilde De Wever (of om het even welke andere rivaal) niet als premier.

De échte saboteur van de coronaregering was ongetwijfeld Georges-Louis Bouchez. Die gunde Magnette geen glansrol en wilde De Wever (of om het even welke andere rivaal) niet als premier

Bouchez wrijft zich in de handen. In een onthutsend interview in De Standaard (4 april) legt hij de vinger op de wonde. “Politieke crisis? Die is er alleen in Vlaanderen”, zegt hij. En gelijk heeft hij. De Franstalige pers is opgetogen met Wilmès II. Paul Magnette krijgt wel kritiek op de manier waarop hij de onderhandelingen heeft aangepakt, maar er wordt daarbij vooral met verbazing vastgesteld dat Magnette überhaupt van plan was om met de N-VA te regeren. Veel Franstalige kranten zien in de weigering van de N-VA een regering van ‘nationale eenheid’ te steunen het zoveelste bewijs dat de N-VA het land ten gronde wil richten.

De gunstige reacties in de Franstalige pers op de uitkomst van de onderhandelingen, zijn trouwens dé reden waarom de PS er vandaag het zwijgen toe doet. De partij komt beschadigd uit het hele feuilleton en voorzitter Magnette heeft veel van zijn pluimen verloren. Maar er is geen haan die er nu naar kraait.

“Waarom zouden we nu meewerken om onze versie te geven van de regeringsonderhandelingen? Die reconstructies worden alleen in de Wetstraat gelezen. Later, als het stof is neergedaald, zullen wij onze versie wel geven. En dan zal blijken dat er nog heel wat zaken niet verteld zijn”, zegt een hooggeplaatste PS-bron. De PS heeft uiteraard ook geen zin om toe te geven dat de voorzitter teruggefloten werd door zijn achterban. Dat blijft als een paal boven water staan.

Geen crisismanagement

De conclusie is pijnlijk. Magnette en De Wever dachten even dat ze objectieve bondgenoten waren. Ze droomden ervan dat ze hùn ministers (met of zonder Theo Francken) maandenlang in de schijnwerpers konden zetten tijdens de coronacrisis. De Wever weet zeer goed dat de terroristische aanslagen van 2015 en 2016 de regering-Michel I destijds hebben gered. De linkse oppositie stond plots machteloos. De manier waarop de regering toen de crisis aanpakte heeft van Jan Jambon een toppoliticus gemaakt die ook in Franstalig België krediet kon opbouwen. En zelfs Theo Francken heeft in het zuiden meer fans dan je denkt. 

Magnette en De Wever dachten even dat ze objectieve bondgenoten waren. Ze droomden ervan dat ze hùn ministers maandenlang in de schijnwerpers konden zetten tijdens de coronacrisis

Maar het is de coronacrisis die de machtsdrang van PS en N-VA dwarsboomde. De bevolking kreeg sympathie voor Sophie Wimès en haar kabinet van “’vervangers, vervangers, vervangers” (dixit De Wever). Ministers die in comateuze toestand leken te verkeren, ontpoppen zich vandaag tot bekwame crisismanagers.

Voor de PS liggen de kaarten beter dan voor N-VA. De kans dat deze restregering zich, al dan niet na vervroegde verkiezingen, optuigt tot een Vivaldi-coalitie, is reëel. Door te weigeren het vertrouwen te geven aan Wilmès II, heeft de N-VA zich (samen met Vlaams Belang en PVDA/PTB) in de oppositie geparkeerd. Later dit jaar zal blijken of ze vrijwillig haar eigen graf heeft gegraven. Bij CD&V is de lijn al lang dezelfde: als N-VA terugzakt naar 20%, dan zal de partij zich niet langer vastklinken aan die van De Wever. 

Framing

En De Wever? Hij die zich vereenzelvigt met keizer Augustus, profileerde zich – tijdens de iden van maart – als een moderne Julius Caesar die door zijn rivalen op lafhartige werd vermoord. Maar is De Wever echt ‘an honourable man’? Kris Peeters kan hem vertellen dat verslagen Romeinse veldheren normaal zelf het strijdveld verlaten en met pensioen gaan of… de gifbeker drinken. 

Sommige journalisten zijn blind meegegaan in de framing van sommige hoofdrolspelers. Vlaamse kranten hadden weinig bronnen in Franstalig België en omgekeerd

Het blijft wachten op een historicus/ca die, na grondig speurwerk, de reconstructies van de politieke coronacrisis, tegen het licht zal houden en zal toetsen aan getuigenissen met alle betrokkenen. Ook diegenen die nu zwijgen of liegen. 

Ze zullen in elk geval vaststellen dat de Wetstraatpers geen al te goede beurt heeft gemaakt. Sommige journalisten zijn blind meegegaan in de framing van sommige hoofdrolspelers. Vlaamse kranten hadden weinig bronnen in Franstalig België en omgekeerd. De drang om zo snel mogelijk een reconstructie te kunnen publiceren en de concurrentie een poepje te laten ruiken, mag niet doen vergeten dat journalisten altijd twee onafhankelijke bronnen nodig hebben wanneer ze een ‘off the record’verhaal brengen. 

Veel journalisten lopen op wolkjes wanneer ze een sms krijgen van een toppoliticus die hen een geheimpje verklapt. Tegenwoordig doet zelfs de woordvoerder van de koning daaraan mee. Het verhaal dat de N-VA-top zelf de kranten opbelde om te ‘spinnen’ dat Bart De Wever wel zin had in het premierschap, moet tot voorzichtigheid nopen. Als je dat verhaal brengt, speel je mee in een politiek spel. Het nieuws is niet het voornemen van De Wever, maar wel dat hij een proefballonnetje wil oplaten.

De eenzijdige manier waarop het selfie-verhaal van Almaci werd gebracht is ook onthutsend. Woord en wederwoord is een basisprincipe van de journalistiek. Blijkbaar zweren veel journalisten nog te veel bij het bedenkelijke adagium: ‘je mag een goed verhaal niet kapotchecken’. Het resultaat is wel een onvervalste karaktermoord. De zoveelste die Almaci moet incasseren.

Sociale media

Ook de rol van sociale media verdient meer aandacht. Politici gebruiken ze niet alleen om met hun achterban te communiceren, maar ook met elkaar. En onderhandelingen die voor het oog van de camera’s worden gevoerd zijn ‘tricky’. De waarheid achter de schermen is altijd veel complexer.

King Connah had geen kleren aan en liet zich door Bart De Wever iets te gewillig het graf in prijzen

Zo komt Conner Rousseau uit de reconstructies naar voor als een spilfiguur in de onderhandelingen terwijl hij op geen enkel moment het verschil heeft gemaakt. Magnette en De Wever hadden ook zonder hem gesprekken aangeknoopt. Dat hij door Magnette zelfs niet op de hoogte werd gebracht van de deal met de groenen, bewijst dat de sp.a op geen enkele manier een hefboom had tijdens de onderhandelingen. De partij kon alleen maar hopen dat de N-VA haar zou meenemen in de meerderheid, iets wat De Wever zondag alvast niet meer deed.

King Connah had geen kleren aan en liet zich door Bart De Wever iets te gewillig het graf in prijzen. Hij staat nu voor de moeilijke opdracht om zijn partij opnieuw tegenover de rechtse N-VA te positioneren. 

Als we de commentaren mogen geloven dan hebben de onderhandelingen van 11 tot 15 maart 2020 bewezen dat er geen federale regering meer kan worden gevormd in ons land. Een boude bewering die in 1991 na Zwarte Zondag en in 2010 na de val van Leterme II ook ophef maakte. De regeringen die daarop volgden, die van Dehaene en Di Rupo, werden door de kiezer beloond en voerden grote staatshervormingen uit. De federatie België doet het in internationaal perspectief zeker niet slecht in de coronacrisis. Er is zelfs sprake van een waarachtig samenwerkingsfederalisme.

Binnen een half jaar liggen de kaarten misschien helemaal anders. Zoals de coronacrisis bewijst, wordt in tijden van crisis het onmogelijke mogelijk. Zelfs in de Wetstraat.

Auteur: Karl van den Broeck

Apache.be-hoofdredacteur Karl van den Broeck (°1966) is journalist sinds zijn 20ste. Eerst 18 jaar bij De Morgen, dan vijf jaar als hoofdredacteur bij Knack en sinds 2011 freelance. Cultuur (en dan vooral literatuur) politiek en geschiedenis zijn zijn passies. Tussendoor maakt hij tentoonstellingen en schreef hij een boek waarin hij probeert te verklaren waarom we nog altijd de indianen willen redden. Sinds 2014 is hij deeltijds Agora-coördinator bij BOZAR. In 2001 won hij de Vacature Persprijs. Op Twitter gekend als kvdbroec

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books