Voorbij de coronagekte: ‘Andere ziektes zijn veel belangrijker’

 Leestijd: 6 minuten0

De opmerkelijk grote aandacht voor de uitbraak van het coronavirus staat allerminst in verhouding tot de aandacht die nog veel dodelijkere virussen en infectieziektes verdienen. Malaria en diarree eisen jaarlijks nog steeds honderdduizenden doden, en ook een heropstand van mazelen gebiedt waakzaamheid.

2019-nCoV
Het coronavirus ‘2019-nCoV’ werd op oudejaarsavond in de Oost-Chinese miljoenenstad Wuhan voor het eerst vastgesteld. Coronavirussen veroorzaken luchtweginfecties bij mensen en dieren en kunnen dan ook onderling overgedragen worden. Vooral verzwakte mensen, kinderen, en ouderen zijn kwetsbaarder voor ernstige symptomen. De uitbraak kan meer dan waarschijnlijk gelinkt worden aan een markt waar zowel zeevruchten als kippen, vleermuizen, marmotten en andere dieren verkocht worden.

Het is zover. Het coronavirus bereikte dinsdag ons land, “en het eerste slachtoffer is een West-Vlaming”. Na wekenlange volgehouden berichtgeving over de uitbraak van het uit China afkomstig longvirus, heeft ons land dus een besmette patiënt beet.

Net als bij de andere besmettingen buiten China, gaat het dus echter vooral om geïsoleerde gevallen. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) riep eind januari wel de wereldwijde noodtoestand uit, maar de behandeling van besmette personen is voorlopig onder controle.

“In China en heel Azië probeert men de verspreiding te onderdrukken en lijkt het virus nog niet wijdverspreid onder de bevolking”, merkt dr. Hilde De Clerck, emerging infections advisor bij Artsen Zonder Grenzen België, op. “Hubei, de provincie waar het epicentrum ligt, rapporteert rond 70% van alle gevallen. In die provincie lijkt het toch al erg vespreid te zijn.”

Er wordt bij ngo’s minder gevreesd voor uitbraken in het Westen. De grootste vrees is dat dergelijke virussen Afrikaanse regio’s bereiken waar de gezondheidszorg niet goed georganiseerd is, of het dichtbevolkte Zuidoost-Azië met minder capaciteit op vlak van gezondheidszorg. “Vraag is of eerste besmettingen daar opgemerkt of ingedijkt worden. Onze westerse gezondheidssystemen kunnen reageren en moesten mensen ziek worden, dan kunnen die dat aan.”

Wanneer het coronavirus in Afrikaanse landen zou opduiken, vreest ook het Instituut voor Tropische Geneeskunde (ITG) voor een grote impact. Het ITG staat daarom in contact met het Center of Disease Control and Prevention (CDC) in Afrika, en met Afrikaanse partnerlanden om volksgezondheidsmaatregelen te ondersteunen.

Dr. Widdowson (ITG): ‘Het wordt zorgwekkend wanneer het virus landen bereikt waar de capaciteit beperkt is om controlediagnoses uit te voeren waarbij de contacten nauw worden opgevolgd’

“Naarmate het aantal besmettingen in China toeneemt, stijgt het risico op verdere verspreiding ook”, zegt Dr. Marc-Alain Widdowson, directeur van het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen.

“Het wordt zorgwekkend wanneer het virus landen bereikt waar de capaciteit beperkt is om controlediagnoses uit te voeren waarbij de contacten nauw worden opgevolgd. Dat zou kunnen betekenen dat het virus, wanneer het eenmaal is binnengebracht, zich ongemerkt in deze landen kan verspreiden”, stelt Widdowson.

Lage sterftegraad

De WHO meldde woensdag 24.554 besmettingen (vooral in China), al worden soms vragen gesteld over de accuraatheid van de cijfers. Het aantal besmettingen blijft al bij al toch beperkt, zeker in verhouding tot de 11 miljoen inwoners die de Oost-Chinese stad Wuhan telt. “Sommige virussen, zoals mazelen, zijn besmettelijk, andere minder. Op dit moment is het voor nCoV nog niet geheel duidelijk hoe gemakkelijk het verspreid wordt. We weten echter dat enkele andere van de mens-op-mens overdraagbare coronavirussen via een ‘waterdruppeltje’, wanneer een patiënt hoest of niest bijvoorbeeld, worden verspreid, net zoals ook bij de griep”, merkt Dr. De Clerck op.

Dr. De Clerck (AZG): ‘Het is ergens logisch dat er veel aandacht gaat naar een nieuwe ziekte die zich ook redelijk snel verspreidt, maar voor ons zijn andere ziektes veel belangrijker’

Daarnaast ligt ook de sterftegraad relatief laag. Momenteel lieten 491 mensen het leven. “We zitten misschien nog met een ‘back load’, we weten nog niet hoe besmette personen evolueren, maar op het eerste zicht lijkt er een sterftegraad van 2 of 3, maximaal 4 procent. Dat is meer dan een griep”, zegt dokter De Clerck.

Lezersvragen
De kans dat u besmet raakt met het coronavirus is verwaarloosbaar, titelt ook de openbare omroep donderdag. De VRT zette de problematiek in een Vlaams perspectief na vele vragen van kijkers. “In Vlaanderen lopen we meer kans op een seksueel overdraagbare infectie (SOA), kinkhoest of doodgewone griep, klinkt het na analyse van cijfers van het Agentschap Zorg en Gezondheid.

“Dichtbij huis wordt griep vaak onderschat. Ook daar zit een zekere sterfte bij mensen met een zwakkere gezondheid. Wat van belang is voor ons: de ziektelast in het Westen is verschoven naar niet-infectieziektes, zoals cardiovasculaire ziektes en kanker.”

Toch wordt wereldwijd al ruim een maand intensief aandacht besteed aan de uitbraak van het longvirus in China. “Het is ergens logisch dat er veel aandacht gaat naar een nieuwe ziekte die zich ook redelijk snel verspreidt, maar voor ons zijn andere ziektes veel belangrijker.”

Daarom is het van belang om de impact van het coronavirus in perspectief te plaatsen, en te zien hoe het nieuwe virus zich verhoudt tot andere infectieziektes, die jaarlijks honderdduizenden slachtoffers eisen.

Mazelen

“In Europa is er een jammerlijke heropflakkering van mazelen, een van de meest onderschatte ziektes wereldwijd”, zegt De Clerck. “Jaarlijks worden ongeveer iets minder dan een half miljoen besmettingen gemeld, maar we gaan uit van een ernstig onderschat cijfer, sommigen spreken van meer dan zes miljoen besmettingen. Wereldwijd stierven in 2018 meer dan 140.000 mensen aan mazelen. Mazelen zijn ook waanzinnig besmettelijk via de lucht, vermoedelijk meer besmettelijk dus dan het coronavirus dat zich via waterdruppeltjes verspreidt.”

Dr. De Clerck: ‘De laatste drie jaar zien we dat ook Europa opnieuw getroffen wordt door de mazelen, met ongeveer 45.000 gevallen op drie jaar tijd’

De reden waarom Artsen Zonder Grenzen mazelen naar de voorgrond brengt? Besmettingen zijn perfect te voorkomen. “De ziekte is te vermijden door vaccinatie, maar de laatste drie jaar zien we dat ook Europa opnieuw geraakt wordt, met ongeveer 45.000 gevallen op drie jaar tijd.”

De oorzaak ligt bij ondervaccinatie. “In het Westen heeft dat vaak te maken met persoonlijke keuzes, maar wereldwijd wordt vaak niet gevaccineerd door contextuele problemen zoals conflicten of omdat mensen geen toegang hebben tot medische zorg of er geen vertrouwen in hebben.”

Niet-vaccineren voor mazelen leidt tot vermijdbare sterftes. “In Europa is het aantal sterfgevallen laag, omdat de complicaties van de ziekte te behandelen zijn en ons gezondheidssysteem dat aankan, maar globaal is er 10 procent sterfte, vooral door longinfecties en een klein deel door hersenontsteking als late complicatie”, zegt De Clerck.

Malaria

Malaria blijft wereldwijd de op een na grootste killer op aarde: 405.000 doden tussen de keerkringen in 2018. De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat in 2018 maar liefst 228 miljoen mensen besmet raakten door een ziekmakende eencellige parasiet die steekmuggen overbrengen.

De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat in 2018 maar liefst 228 miljoen mensen besmet raakten door een ziekmakende eencellige parasiet die steekmuggen overbrengen

“Sinds 2010 is het aantal besmettingen met een vierde gezakt, maar toch blijven we steken op meer dan 200 miljoen besmettingen per jaar. Terwijl de ziekte te vermijden is door de juiste voorzorgen”, stelt De Clerck.

Snel vastgesteld zijn besmettingen doorgaans perfect behandelbaar. “De eerstelijnsbehandeling met tabletten lukt vaak goed, maar het loopt vaak mis bij tweedelijnsbehandelingen, wanneer patiënten medicatie intraveneus moeten krijgen. Gezondheidssystemen in de tropen zijn daar niet op georganiseerd of patiënten hebben er geen goede toegang toe.”

Van knokkelkoorts (Dengue), een andere ziekten overgedragen door (tijger)muggen, verwacht Artsen Zonder Grenzen, in de toekomst, met de klimaatverandering, mogelijks meer besmettingen noordwaarts, dus eventueel ook in Zuid-Europa. In 2012 was er al een epidemie in Madeira, het zijn vooral in de Zuidelijke, mediterrane gebieden en gebieden rond de Zwarte Zee waar het risico op epidemieën toeneemt. De WHO wijst erop dat tot de helft van de wereldbevolking risico kan lopen.

malaria Artsen Zonder Grenzen virus ENKEL OPNIEUW GEBRUIKEN MITS TOESTEMMING AZG lize.van.dyck@brussels.msf.org

Een arts van Artsen Zonder Grenzen voert een malariatest uit in een mobiele kliniek in Zuid-Soedan (Foto: © Nicola Flamigni (AZG))

Diarree

Verder raken naar schatting jaarlijks 4 miljoen mensen besmet door cholera, waarvan het aantal sterfgevallen wereldwijd tot 143.000 oploopt. “De cijfers worden zwaar onderschat, wellicht wordt maar 5 tot 10 procent van de besmettingen gemeld”, merkt De Clerck op. “Tachtig procent van de besmettingen doet zich voor in Sub-Saharaans Afrika.”

Vier of vijf besmette mensen kan met rehydratatie (ORS) gehulpen worden, ernstig verzwakte zieken hebben intraveneuze behandelingen nodig. Ook hier is preventie essentieel: veilig drinkwater, meer hygiëne en toegang tot sanitair zijn onontbeerlijk.

En dan hebben het nog niet gehad over de tien miljoen besmettingen door tuberculose (TBC), die in 2018 maar liefst anderhalf miljoen mensenlevens eiste. Of het bijzonder besmettelijke ebolavirus, dat specifiek geografisch beperkt is tot enkele plaatsen diep in Centraal- en West-Afrika.

Mismatch perceptie en medisch belang

Waarom die ziektes niet onder de aandacht blijven, heeft te maken met verschillende factoren, zegt Dr. De Clerck. “Ik vermoed dat sommige ziektes, bijvoorbeeld cholera, niet (meer) gekend zijn hier, omdat ze hier niet (meer) voorkomen. Cholera is een ziekte die ​voornamelijk ​epidemieën veroorzaakt in lage-inkomenslanden, waar water en sanitaire voorzieningen suboptimaal zijn. Ik vermoed dat mensen hier de impact van de ziekte op de ziektelast wereldwijd niet kennen.”

Iets gelijkaardigs vermoedt Hilde De Clerck voor malaria, een ziekte die enkel in de (sub)tropen optreedt. “Bovendien, toch in endemische gebieden, doodt malaria vooral kinderen, een kwetsbare groep die niet echt voor zichzelf kan opkomen. De malaria-sterfte onder kinderen wordt hier niet gezien en verloopt nogal continu en silentieus.”

Mazelen, zo vermoedt De Clerck, worden als een (ongevaarlijke) kinderziekte gezien, die bovendien zo goed als verdwenen was en dus ongekend is voor velen.

Vaak krijgen ziektes, die misschien in absolute aantallen veel minder slachtoffers geven, maar wel een ‘dramatisch verloop’ kennen, veel meer aandacht. “Bij ebola bijvoorbeeld is er een hoge letaliteit (sterftecijfer) en zijn er ‘clusters’ gevallen. Zo kan bijvoorbeeld een heel gezin eraan overlijden, vaak worden ook gezondheidswerkers besmet of ziek, enzovoort. Het heeft volgens mij alles te maken met een ‘mismatch’ tussen de perceptie van mensen en het reële (volks-)geneeskundig ‘belang’ van ziektes.”

Kweekvijver voor hoaxen

Het coronavirus blijkt de perfecte kweekvijver voor allerlei nepnieuws. Factcheckers van de Universiteit Leiden maakten afgelopen week een lijstje van de meest opmerkelijke fabels en initiatieven.

Het International Factcheck Network verenigde dan weer meer dan zestig factcheckers uit verschillende landen om misleidende informatie te debunken. Ze signaleerden tientallen valse berichten op YouTube en TikTok, in veel gevallen van neervallende en bewegingsloze mensen.

Het virus blijkt ook de ideale voedingsbodem voor samenzweringstheorieën. Neen, het virus is niet ontsnapt uit een biologisch wapenprogramma van China en ook Bill Gates ligt niet aan de oorzaak. Vleermuizensoep evenmin, maar de onhygiënische omstandigheden waarin dieren op markten gehouden worden, kan ervoor gezorgd hebben dat het virus van mens op dier overging.

Sesamolie doodt het virus niet en look eten helpt niet preventief. Ook bleekwater drinken helpt niet, je kan er zelfs van sterven, maar dat deert extreemrechtse hoaxverspreiders niet.

Ook Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) postte enkele ‘myth busters’ op haar website.

Auteur: Steven Vanden Bussche

Steven Vanden Bussche studeerde geschiedenis aan de UGent en mag ook lesgeven aan het secundair onderwijs. Sinds 2005 werkt Steven als journalist. Eerst als regiocorrespondent voor Het Laatste Nieuws en de VRT, daarna zeven jaar voor het persagentschap Belga. Sinds augustus 2017 schrijft Steven voltijds voor Apache.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books