Onze pensioenen kunnen het klimaat redden

 Leestijd: 5 minuten2

Miljarden euro’s pensioengeld liggen te wachten op klimaatvriendelijke investeringen. Dat geld kan ons helpen om de klimaatdoelen te halen. De druk neemt toe en nieuwe initiatieven zien het levenslicht.

Willen we het klimaatakkoord van Parijs respecteren dan zullen ook de financiers van het bedrijfsleven hun steentje moeten bijdragen. Zij hebben de hefbomen in handen om de koers van ondernemingen te beïnvloeden en in de richting te sturen van een koolstofarm beleid. Pensioenspaargeld en pensioenverzekeringen zijn daarvoor een perfect middel.

125 miljard

De Belgische vereniging van vermogensbeheerders (Beama) becijferde in april dat er momenteel 45 miljard euro in pensioenfondsen steekt en bijna 80 miljard in pensioenverzekeringen.

Pensioenspaargelden en –verzekeringen zijn alleen al in België goed voor 125 miljard euro

Cijfers van Assuralia leren dan weer dat begin 2017 ruim 3,6 miljoen werknemers en zelfstandigen een aanvullend pensioen hadden opgebouwd. Met andere woorden: iets meer dan de helft van de werkende bevolking is betrokken partij.

Overheden

Ook overheden zijn een belangrijke speler op de pensioenmarkt, al zijn er geen cijfers over hun precieze aandeel in de markt. Door voorwaarden op te leggen waaraan investeringen moeten voldoen, kunnen ze de markt wel sturen.

Pensioenfondsen zijn nu al verplicht om bekend te maken of ze rekening houden met duurzaam, ethisch of sociaal verantwoord beleggen (Socially Responsible Investing of kortweg SRI). In de praktijk is er echter nog veel werk aan de winkel.

Tegelijk weerklinkt de roep om niet langer te investeren in de koolstofindustrie steeds luider.

Om de stad Gent te prikkelen, voert een alliantie van meer dan 80 organisaties (Divest Gent) eind augustus een gesprek met de schepenen van Financiën en Milieu. Divest Gent hoopt dat de 168 miljoen uit het Gentse pensioenfonds in de toekomst fossielvrij geïnvesteerd wordt.

(Foto: Pixabay)

Daarvoor moet het geweer van schouder veranderen. Momenteel hanteert de stad Gent een zogenaamde “best-in-classbenadering” (BIC). De speler die het best scoort op een aantal duurzaamheidscriteria wint weliswaar de aanbesteding, maar geen enkele sector wordt expliciet uitgesloten.

Ook op andere bestuursniveaus broeit er wat. De pensioenkas van de Kamer, waar ongeveer 68 miljoen in de pot zit, volgt dezelfde BIC-benadering. Groen-kamerlid Wouter Devriendt vraagt zijn collega’s om niet langer te investeren in fossiele brandstoffen en ook andere discutabele investeringen, zoals pornografie, kansspelen of kernenergie, volledig te schrappen.

Daarnaast heeft Vlaams minister van Financiën Bart Tommelein (Open VLD) een decreet klaar over de manier waarop Vlaanderen overheidsgeld in de toekomst wil investeren. ‘Op termijn’ zal dat niet meer gebeuren in fossiele bedrijven.

Er bestaat koudwatervrees om radicaal te breken met fossiele bedrijven.

Toch bestaat er koudwatervrees om radicaal te breken met fossiele bedrijven. Niet enkel in België, ook in onze buurlanden. In het Financieel Dagblad sprak de beheerder van één van de grootste Nederlandse pensioenfondsen daarover recent nog klare taal.

Ook volgens Sebastien Mortier (FairFin) raken de klassieke argumenten om de boot af te houden kant noch wal. Vooral de ‘beperkte flexibiliteit’ en de ‘beperktere risicospreiding’ worden aangehaald om de omschakeling niet te maken.

“Die argumenten bouwen verder op een klassieke financiële aanpak”, zegt Mortier. “Het afwijken van een index of benchmark (zeg maar ‘de markt’) wordt dan als risicovol aanzien. Terwijl het net risicovol is om te blijven beleggen in een sector die geen toekomstperspectieven biedt. We hebben een transitie nodig, en die krijg je niet door de kudde te volgen.”

Performant

Fossielvrije beleggingen blijken bovendien zeer performant. De netto opbrengst ligt sinds 2013 hoger dan de klassieke beleggingen, zo blijkt uit de MSCI EAFE ex Fossil Fuels Index. Dat is een gerespecteerde aandelenindex van vermogensbeheerder Morgan Stanley.

Niet langer investeren in fossiele bedrijven is dus niet alleen een ideologische of ethische kwestie, het is ook een financiële kwestie.

“Als we de klimaatakkoorden van Parijs willen respecteren, dan moet tachtig procent van de bestaande fossiele reserves onder de grond blijven”, zegt Sebastien Mortier (FairFin). “De aandelen van fossiele bedrijven zijn gewaardeerd op die reserves. We kunnen dus spreken over een heuse ‘carbon bubble’, die uiteen kan spatten.”

FairFin: “Niet langer investeren in fossiele bedrijven is niet alleen een ideologische of ethische kwestie, het is ook een financiële kwestie”

Bovendien leert een studie van de Oxford University dat financiële duurzaamheid leidt tot meer stabiliteit.

Beweging binnen de financiële spelers

De ethische bank Triodos brengt in het najaar institutionele beleggers aan tafel rond het thema ‘fossielvrije pensioenfondsen’. Triodos Investment Management (TIM), de investeringspoot van de bank, zette dit jaar, in Nederland de samenwerking stop met vermogensbeheerders Delta Lloyd en ABN Amro.

TIM voert voortaan alle duurzame beleggingen in beursgenoteerde bedrijven zelf uit.

Ook de grootbanken nemen mondjesmaat initiatieven om investeringen in de fossiele industrie te weren uit hun aanbod van duurzame beleggingsproducten of leningen.

Bij KBC is dat sinds eind vorig jaar voor een groot deel het geval. Bedrijven die meer dan 60% van hun energieopwekking halen uit fossiele brandstoffen worden geweerd. Het duurzaam beleggingsaanbod van KBC is goed voor een portefeuille van bijna 6 miljard euro op een totaal van 100 miljard euro.

Buitenlandse voorbeelden.

Quebecs Caisse Depot, het op één na grootste Canadese pensioenfonds én de belangrijke aandeelhouder van Fluxys, besliste om tegen 2025 haar koolstofafdruk met een kwart te doen dalen. Het pensioenfonds van New York desinvesteert vijf miljard, zo werd begin dit jaar bekend gemaakt.

Daarenboven heeft KBC het eerste duurzaam pensioenspaarproduct (derde pijler) in de markt gezet in het voorjaar van 2018. Ook daarin worden fossiele brandstoffen voor een groot deel uitgesloten.

In oktober vorig jaar besliste BNP Paribas om niet langer te investeren in nieuwe projecten rond vervuilend schaliegas, teerzandolie of olie en gas uit de Noordpool.

Tegelijkertijd besliste AXA om tegen 2020 de klimaatvriendelijke investeringen te verdrievoudigen tot 12 miljard euro in 2020. Tegelijk wordt meer dan drie miljard euro  gedesinvesteerd in de fossiele industrie en gefaseerd trekt de bank geld terug uit investeringen in kolen en teerzand.

Van onderuit

Maar ook aan de basis borrelt er wat. Zo loopt er een concreet initiatief voor een volledig fossielvrij pensioenfonds. Met de steun van Fairfin werkt huisarts Anneleen De Bonte aan een pensioenfonds voor medisch personeel, zo berichtte MO* recent nog.

De Bonte berekende dat artsen jaarlijks zowat honderdvijftig miljoen euro uitgeven aan vrij aanvullend pensioen. Wanneer we daar zelfstandige thuisverpleegkundigen en logopedisten aan toevoegen, stijgt dat bedrag boven de 200 miljoen euro.

Stap voor stap

Daarnaast is er het bedrijfsleven. Het Belgische duurzaamheidsnetwerk The Shift begeleidt momenteel een groep van zeven institutionele beleggers, verzekeraars en pensioenfondsen bij de uitwerking van een stappenplan om te desinvesteren.

Eén van die zeven institutionele beleggers is de UGent. Die zet haar beleggingen in fossiele energiebedrijven stop, net als beleggingen in bedrijven met een hoge CO2-afdruk.

“Daarbij moet je wel voldoende risicospreiding nastreven en daarnaast ook actief investeren in bedrijven die uitsluitend bezig zijn met duurzame energieproductie, opslag en distributie”, zegt financieel beheerder Jeroen Van den Berghe (UGent) op.

Bedrijven die groene, hernieuwbare energie als hoofdactiviteit hebben, of er aantoonbaar naar toe evolueren, worden dus actief in de armen gesloten.

De desinvestering maakt de UGent als openbare instelling uniek in Europa. In 2012 was het Amerikaanse Unity College de eerste onderwijsinstelling die investeringen in fossiele brandstoffen afwees.

Wat met de pensioenfondsen van de UGent?

De pensioenfondsen van de universiteit zijn een ander verhaal. Voorlopig is er nog weinig concreet, maar het debat is gaande, zegt Jeroen Van den Berghe.

“Het grootste deel van de UGent-medewerkers zijn statutaire ambtenaren. Voor de contractuele medewerkers die een aanvullend pensioenplan krijgen, gaat de UGent sinds oktober 2017, samen met het UZ Gent, op zoek naar een klimaatvriendelijker investeringsbeleid. Voor pensioenfondsen is de stap naar fossielvrij moeilijker op het vlak van risicobeheersing en rendementsvoorwaarden, maar het debat is wel gaande.”

Fondsen openstellen

Concreet vroeg de universiteit aan haar (drie) portefeuillebeheerders om een nieuw beleggingsproduct samen te stellen. Een beleggingsproduct waar naast de universiteit zelf ook andere beleggers in kunnen stappen.

Eén van de portefeuillebeheerders is ondertussen klaar met zijn huiswerk. Het gaat om Candriam.

“We merken dat er in België, en meer specifiek in Vlaanderen, bij een aantal institutionele investeerders, voornamelijk pensioenfondsbeheerders, vraag is om te desinvesteren in alle bedrijven die een zware CO2-voetafdruk hebben”, zegt Koen Van de Maele.

“Het debat leeft, maar het is geen zwart-wit verhaal. Een aantal investeerders kiest er onmiddellijk en radicaal voor om bedrijven volledig uit te sluiten. Een ander deel is meer gematigd en misschien iets meer realistisch. Zij investeren wel nog in energie of mijnbouw, maar enkel in bedrijven die relatief ver gevorderd zijn in het omschakelen naar hernieuwbare energie. Het idee daarachter is dat wie het verst staat met investeringen, aangemoedigd wordt. Het einddoel van beide beleggers is hetzelfde, maar de manier om er te geraken is verschillend.”

In de twee nieuwe fondsen van Candriam -het ene is een aandelenfonds en het andere een obligatiefonds- zullen vooral eerste en tweede pijler-pensioenfondsen instappen. Die eerstepijlerfondsen zijn overheden die instaan voor de wettelijke pensioenen. De tweedepijlerfondsen zijn aanvullende pensioengelden.

Maar helemaal fossielvrij zullen de fondsen dus niet zijn. “100 procent fossil free is in de praktijk praktisch onmogelijk”, zegt Van de Maele. “Elk bedrijf heeft wel ergens een wagen of verwarming die op fossiele brandstof draait. Maar er is wel een zeer doorgedreven ambitie om alles wat CO2-gerelateerd is uit te sluiten.”

Concreet verwacht Van de Maele dat de nieuwe fondsen de CO2 voetafdruk met ongeveer 80% zullen verminderen ten opzichte van een normale beleggingsportefeuille.

Auteur: Steven Vanden Bussche

Steven Vanden Bussche studeerde geschiedenis aan de UGent en mag ook lesgeven aan het secundair onderwijs. Sinds 2005 werkt Steven als journalist. Eerst als regiocorrespondent voor Het Laatste Nieuws en de VRT, daarna zeven jaar voor het persagentschap Belga. Sinds augustus 2017 schrijft Steven voltijds voor Apache.

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books