‘Hallucinant dat ik wel van Softenon afwist en van de nefaste effecten van asbest, maar niets van DES’

 Leestijd: 14 minuten0

Anita en ik spreken af in Mechelen. Halfweg zeg maar tussen onze twee levens. Na ons gesprek moet ze in allerijl naar haar werk sporen. En ik die dacht dat DES-dochter zijn heel je dag vulde. Niet helemaal onwaar, sterker nog, het vult al dertig jaar Anita’s leven.

Als België één activiste telt, is zij het. Ze runde in de jaren ‘90 quasi alleen een DES-informatiecentrum. Even leek het goed te gaan. Er waren reportages op tv en in de pers, maar toch viel de aandacht voor het DES-probleem telkens terug.

DES-dochter Anita Vandersmissen (Foto: © Elisabeth Broekaert

DES-dochter Anita Vandersmissen (Foto: © Elisabeth Broekaert

Anita voerde een eenzame strijd tegen de hardnekkige ontkenning: het middel is sinds 1977 niet meer in de handel, de DES-moeders zijn hoogbejaard of dood en de DES-dochters zijn middelbaar en worstelen niet langer met een kinderwens.

Derde generatie

Conclusie: DES is geen probleem in België. Waarom zouden we ons dan ook zorgen maken over de gevolgen voor een derde generatie? In ons land heelt tijd wel heel miraculeus alle wonden en meer. Anita lag er wakker van dat ze eerder de handdoek in de ring gooide.

Onder het motto ‘derde keer, goede keer’ zet de frêle Anita weer, samen met DES-lotgenote Myriam Mestiaen, haar schouders onder een initiatief om erkenning van de Belgische DES-slachtoffers te eisen en om ze te informeren. De weg is niet korter geworden, maar ze vestigen hun hoop op de digitale snelweg en www.desinbelgium.be.

Hormoonverstoorders gaan ons allemaal aan. Awareness, nu of nooit.

Hormoonverstoorders gaan ons allemaal aan. Awareness, nu of nooit.
Anita: “Ik ben er in 1987 achter gekomen dat ik DES-dochter was. Ik had al een hele geschiedenis van miskramen achter de rug. Het ging allemaal heel moeizaam. Met grote intervallen werd ik dan toch zwanger, maar telkens ging het mis. De eerste keer na een paar weken, daarna op tien, elf weken en de derde keer in 1985 bleek de foetus het na veertien weken niet te hebben gehaald.”

“Fertiliteitsbehandelingen stonden toen nog in de kinderschoenen, maar men had het met mij wel over de mogelijkheid van in vitro. Ik zag dat niet zitten, stel dat het ook nog eens tegenviel. Ook: ik kreeg eerder een spuit om makkelijker zwanger te raken en dat had een enorme impact op mijn lichaam gehad. Er werd toen ook niet vooraf gepeild naar je eigen hormoonniveaus.”

“Een biopsie om na te gaan of er wat mis was met mijn eisprong, deed men wel. En er was wel degelijk wat mis. Ik wist echter toen niets af van enige link met DES.”

Miskramen

Ik merk aan haar vlotheid dat het de zoveelste keer is dat Anita haar verhaal vertelt. Toch heeft ze nog steeds een zekere schroom, wanneer het te lang over haar gaat. In tegenstelling tot Myriam, heeft Anita wel een kind. Een zoon die ze moeizaam ter wereld bracht na een reeks van miskramen.

Anita: “Twee jaar na mijn laatste miskraam werd er in het Universitair ziekenhuis van Leuven een kijkoperatie verricht. Ik herinner me dat er toch wel erg veel studenten bij betrokken werden. Het is mij nooit duidelijk geweest wat ze dan precies zagen, maar er werden afwijkingen vastgesteld aan de vorm van de baarmoeder, de baarmoederhals en de vagina.”

“De gynaecoloog had mijn moeder verteld dat ze vitaminen had gekregen om een sterkere baby te krijgen”

“Toen ik uit narcose kwam, wist de professor me dat te vertellen. Ik was jong en durfde bijna geen uitleg vragen. De professor, die nu met pensioen is maar nog wel in de beheerraad van een fertiliteitskliniek zit, vroeg: ‘Heeft je moeder iets genomen tijdens haar zwangerschap?’ Hij had een sterk vermoeden dat ik een DES-dochter was. Ik wist alleen dat mijn moeder ook wat miskramen had gehad.”

“Ik ben, nadat het woord DES gevallen was, meteen naar mijn moeder gegaan en heb haar de vraag gesteld of ze iets gebruikt had. Ik moet zeggen dat haar houding fantastisch was. Ze herinnerde zich inderdaad dat de gynaecoloog haar iets voorschreef, maar dat hij toen zei dat het vitaminen waren om een sterkere baby te krijgen.”

DES-Nederland

“Mijn moeder leefde altijd al erg mee met de miskramen waarmee ik te kampen had. Nu voelde ze zich ronduit schuldig. Ze heeft haar gynaecoloog van toen proberen te contacteren, maar de man die uiteraard op leeftijd was, had net een hersenbloeding gekregen. Ze probeerde nog om via zijn zoon haar dossier in handen te krijgen, maar deze gaf – een tijd nadat zijn vader overleden was – te kennen dat het dossier onvindbaar was.”

“Dat was het dan. Nu, aan de aard van mijn afwijkingen was het duidelijk dat het om DES ging en zeker niet om onschuldige vitaminen. Het is niet dat ik er met mijn ouders verder grote gesprekken over had. Dat kon niet met die generatie. Op een bepaald ogenblik kwam mijn vader af met een artikel uit Reader’s Digest over DES.”

“Ik vind het hallucinant dat ik wel van Softenon afwist en van de nefaste effecten van asbest, maar niets van DES”

“Hij zat altijd in die boekjes te lezen en had het voor mij uitgescheurd. Verder werd daar niet veel bij gezegd. Het was zijn stille bijdrage. Een belangrijke bijdrage want het was de allereerste informatie die ik in handen kreeg. Er was toen geen internet, geen Google. In het artikel vond ik het telefoonnummer van DES-Nederland. Ik heb hen gebeld.”

Anita Vandersmissen (Foto: © Elisabeth Broekaert)

Anita Vandersmissen: “Mijn vader gaf me een artikel uit Reader’s Digest over DES” (Foto: © Elisabeth Broekaert)

“Ze hebben me veel informatie gegeven en mij geregistreerd. Meer moest het op dat moment voor mij niet zijn. Ik begin het hoe langer hoe hallucinanter te vinden, dat ik wel van Softenon afwist en van de nefaste effecten van het gebruik van asbest, maar niets van DES.”

Anita spreekt over een periode van dertig jaar dat ze bewust DES-dochter was en ook trachtte om de wereld er bewust van te maken. Waar was ik? Waarom kwam ik er zelfs niet achter wanneer ik in 1997 zwangerschapsliteratuur verslond? Niet dat DES nog in de handel was, maar het verhaal kan zwangere vrouwen bij uitbreiding waarschuwen voor de risico’s die een foetus loopt door het slikgedrag van de moeder.

Ik weet wel dat ik spontaan stopte met mijn haar te verven, koffie en alcohol te drinken. Maar ik kan beter zwijgen over mijn ‘overkomen’ zwangerschap, voor mij zit weer een vrouw die door een hel moest gaan voor haar kinderwens.

“Er werd nog wel een poging gedaan om de vergroeiingen aan mijn baarmoeder weg te halen, bij te schaven zeg maar”

Anita: “Mijn kinderwens was enorm sterk, ik wou echt een groot gezin. Ik bleef proberen. Alles passeerde, zoals de temperatuur-methode die aangeeft wanneer je precies moet vrijen, zoiets maakt het allemaal zo mechanisch. Een klus. Terwijl men mij had gezegd dat het wellicht toch nooit zou lukken. Er werd nog wel een poging gedaan om de vergroeiingen aan mijn baarmoeder weg te halen, bij te schaven zeg maar.”

Degout van gynaecologen

“Ik herinner het me als een zeer pijnlijke ingreep, ik was daar achteraf echt ziek van. Het gebeurde onder plaatselijke verdoving, maar ik voelde zowat alles. Hoe dan ook werkt dat niet, als het over je baarmoeder gaat. Door al die onderzoeken en behandelingen, dan bij de ene, dan bij de andere, heb ik echt een degout gekregen van gynaecologen.”

“Er zijn heel weinig gynaecologen die iets weten van DES. Gelukkig de mijne toen wel. Hij leidt dan ook een fertiliteitskliniek nu. Toch ging hij niet echt in op het DES-probleem. Ik realiseerde me dat een DES-dochter interessant is, in die zin dat het een huzarenstukje is om ervoor te zorgen dat ze ondanks alle hindernissen toch moeder wordt. Kinderen maken!”

“Je doet alles wat men zegt, om dat kind maar gezond op de wereld te kunnen zetten”

“Terwijl ik nu een paar dagen geleden de resultaten van een onderzoek in Frankrijk onder ogen kreeg, waarin problemen bij de volgende generaties werden vastgesteld die nog altijd DES-gerelateerd blijken. Bij de jongens afwijkingen aan de genitaliën en het niet indalen van de testikels. De meisjes hebben aanzienlijk veel vroeggeboorten.”

“Ook blijken er bij DES-kinderen van de derde generatie frequenter een hazenlip of een open ruggetje voor te komen. Dat zijn toch ook risico’s, maar toch lag de focus altijd, en nog steeds, op het tot stand brengen van een zwangerschap. Dat is en blijft de uitdaging. Toen was dat vrij nieuw, maar nu is dat een echte business geworden.”

Commercie

“Na de geboorte van mijn zoon zei mijn gynaecoloog: ‘De volgende keer leggen we er wel een strikje rond.’ Maar ik had nu een kind, het was goed geweest. Ik had zoveel waaraan ik moest werken. Eigenlijk moest ik heel mijn leven – dat had stilgestaan door die fertiliteitsproblemen – terug op de rails krijgen. Ik moest voor mijn kind én mijn relatie zorgen. Dus zette ik dat groot gezin uit mijn hoofd.”

“Tijdens mijn zwangerschap had mijn arts me weeën-remmers voorgeschreven om vroeggeboorte te voorkomen. En hoewel dat heel dubbel was, het verhaal van mijn moeder indachtig, nam ik ze. Je doet dat, je doet alles wat men zegt, om dat kind maar gezond op de wereld te kunnen zetten. Ik begrijp die moeders die DES namen heel goed. Vooral in die tijdsgeest waarin men een onstuitbaar vertrouwen had in artsen.”

Is dat vertrouwen dan weg, vraag ik me af. Of is het zelfs uitgebreid naar de media en social media waar men je met medische richtlijnen om de oren slaat. Ik kan me herinneren hoe misdadig je leek, als je op een bepaald moment geen fluorpilletjes aan je kind gaf voor een sterk gebit, terwijl het achteraf schadelijk bleek voor ons zenuwstelsel.

“Ik vond de papieren terug van de RTBf-reportage waaraan ik meewerkte, waarin er aanwijzingen waren dat de UCB artsen omkocht om het medicijn te gebruiken”

Ook de regelmaat waarmee foliumzuur werd aangeprezen. Om zwanger te worden en om een open ruggetje te voorkomen. Er staat evenwel geen maat op als iedereen maar met foliumzuur verrijkte producten begint op de markt te brengen. In een hoge dosis geeft het een verhoogd risico op borst- en darmkanker. En toch negeren we de negatieve indicaties en doen liefst alsof bijsluiters voortkwamen uit een soort Tourette van de Cassandra van dienst.

Wij willen nu eenmaal wondermiddelen. Er is niets veranderd, alleen verergerd. De commercie haalt het niet alleen van de wetenschap, ook van het gezond verstand en enig ethisch gevoel.

Belgisch DES-informatiepunt

Anita is mild wanneer het op anderen aankomt.
Anita: “Ik verwijt de artsen die DES initieel voorschreven, niets. Ze geloofden in dat middel. Ze dachten dat het werkte zonder meer. Dat is goed voor naam en faam. Als er daarna duidelijke aanwijzingen waren, was het natuurlijk iets anders. De farmaceutische sector heeft heel grote impact op hen. Ik vond de papieren terug van de RTBf-reportage waar ik aan meewerkte, waarin er aanwijzingen waren dat de producent UCB artsen omkocht om het medicijn te gebruiken. Maar over het onethische daarvan ligt niemand wakker.”

“De eerste keer dat er hier in België iets over DES op het scherm kwam, was in 1992 in Telefacts. DES-centrum Nederland heeft hieraan meegewerkt. In navolging van deze uitzending vond er begin 1993 in Leuven, op initiatief van Trefpunt Zelfhulp in samenwerking met DES-centrum Nederland, een infodag plaats. Hier ben ik mijn verhaal gaan doen, op uitnodiging van Nederland, en daar is ook de basis van het Belgisch DES-informatiecentrum gelegd. Toen is de bal wat aan het rollen gegaan.”

“Ik werd geïnterviewd voor het VTM en VRT nieuws. We waren vertrokken”

“In het Leuvense werd samen met Trefpunt Zelfhulp een voorlichtingsdag georganiseerd waarop ik ook sprak. Diezelfde dag werd er besloten een Belgisch DES-informatiecentrum op te richten, iets wat ik samen met Judith, een Nederlandse DES-dochter die in Leuven woonde, ook deed. Ik werd geïnterviewd voor het VTM en VRT nieuws. We waren vertrokken.”

Minister van Volksgezondheid

“Het ging allemaal heel snel. Ik weet nog dat ik op de terugweg van het interview in de trein zat en plots besefte dat mijn ouders van niks wisten en mij op tv zouden zien. Ik in het station op zoek naar een telefooncel om hen te bellen, toen waren er nog geen gsm’s. Ik heb hen gezegd: ‘Ik kom op tv, het gaat over DES’. Ze hebben zeker niet negatief gereageerd, want dat zou ik me ook herinneren.”

Terwijl Anita er nooit een cent zou aan verdienen, integendeel, lijkt het alsof ze een professionele switch maakte. DES-Nederland was erbij gebaat dat er ook in ons land een gelijkaardig informatiepunt werd opgezet. Ze registreerden en informeerden wel, maar het was eigenlijk niet de taak van Nederland om zich ook over de zogenaamd onbestaande Belgische slachtoffers te buigen.

Anita: “Ik kreeg in Nederland een degelijke opleiding rond DES, ook wat de medische aspecten betreft. Ik ging er een aantal weekends naartoe om de knepen van de hulpverlening te leren. Ik stond niet alleen klaar voor mogelijke slachtoffers met vragen.”

“Ik bezocht in heel Vlaanderen gynaecologen en ziekenhuizen om hun medewerking te vragen. Vaak waren ze niet eens op de hoogte”

“Ik bezocht in heel Vlaanderen ook gynaecologen en ziekenhuizen om hun medewerking te vragen. Vaak waren ze niet eens op de hoogte. De informatie die ik hen gaf, was het meeste wat ze er over gehoord hadden. Buiten die vaststelling waren de contacten wel oké. Ik heb ook binnen de artsenopleidingen gevraagd of ze er aandacht aan schonken en het was helaas niet meer dan een zinnetje.”

Politieke ontnuchtering

“Tja, dan kunnen ze er niets van kennen. Via via zijn Judith en ik ook wel doorgedrongen tot bij de toenmalige Minister van Volksgezondheid Jacques Santkin (PS). We hebben van hem en zijn woordvoerder veel medewerking gekregen. Hij is komen spreken in Brussel op het congres van DES-International in 1994 en daarna is er een heel goede folder tot stand gebracht waar een registratie-formulier bij zat.”

“Dat het congres in Brussel doorging, was op aanraden van DES-Nederland die al met DES-international samenwerkten en ons een duwtje in de rug wilden geven. Dus alles zat goed, maar dan in 1995 kwamen er verkiezingen en Santkin moest plaats ruimen voor Marcel Colla van de SP. En ja, Ik ben dan in 1997 nog gaan spreken op een congres van Agalev.”

“Wat baat idealisme en zin voor de goede zaak, als uiteindelijk het verfoeilijke politieke spel de bovenhand haalt”

“Maar telkens viel de belangstelling terug op nul. Wat een ontnuchtering. Wat baat idealisme en zin voor de goede zaak, als uiteindelijk het verfoeilijke politieke spel de bovenhand haalt. Het is niet ongebruikelijk dat een nieuw geïnstalleerd minister bedankt voor de erfenis van zijn voorganger.”

Dat in dit geval beiden hetzelfde gedachtegoed zouden kunnen onderschrijven, hielp niet echt. Wellicht spraken Santkin en Colla niet dezelfde taal. Politiek en goed bestuur verhouden zich tot elkaar als rechtvaardigheid en rechtspraak.

Kleine garnaal

Anita: “Ik stond vrij alleen en zo voelde het ook. Het ‘centrum’ stelde daardoor niet zo heel veel voor, vooral veel werk dat we aanvankelijk met twee en daarna alleen als vrijwilliger deden. De Proost, de directeur van UCB, kwam ‘de vijand’ monsteren bij mij thuis. Zijn limousine met chauffeur stond voor de deur.”

“Wij waren duidelijk te kleine garnalen om te vrezen. Hij keerde terug zonder angst en zonder beloftes. Toen ik hem later weer ontmoette samen met de crew van een Canadese DES-dochter documentairemaakster, negeerde hij mij straal. Ik hield me meer bezig met directe hulp en informatie bieden.”

“De directeur van UCB kwam ‘de vijand’ monsteren bij mij thuis. Wij waren duidelijk te kleine garnalen, want hij keerde terug zonder angst en zonder beloftes”

“Mensen met vragen konden op vrijdagnamiddag naar de DES-hulplijn bellen. Dat was gewoon onze huistelefoon. Die telefoontjes beperkten zich natuurlijk niet tot de opgegeven uren. Wat nogal druk legde op ons huiselijk leven. Als ik ergens voor ga, is dat totaal. Mijn man heeft er nooit veel over gezegd, maar ik weet dat hij het er soms moeilijk mee had.”

Anita Vandersmissen (Foto: © Elisabeth Broekaert)

Anita Vandersmissen: “Veel documenten over de medicatie tijdens de zwangerschap zijn zomaar verdwenen uit de dossiers.” (Foto: © Elisabeth Broekaert)

“Het was voor mij enorm intensief. Het was voor mij enorm intensief. Ze belden mij met vragen, ik zocht dat allemaal op, belde hen terug. Ik noteerde dat allemaal. De namen en adressen en wat bijkomende gegevens van iedereen die belde. Ik heb zo’n 400 mensen aan de lijn gehad die bereid waren zich bekend te maken, maar ook heel veel die dat liever niet deden. Ook DES-moeders, die het dus zelf genomen hadden. Vaak hadden hun dochters moeilijkheden met zwanger worden en werd plots het verband duidelijk.”

Schuldgevoel

Vierhonderd contacten, 400 geregistreerden en dat zonder dat er grote peilingen of internet aan te pas kwam. Een bijeenkomst, een artikeltje, een foldertje en veel mond-aan-mond moesten het doen. In dat licht is het resultaat niet niks. Vierhonderd met naam en adres geregistreerde DES-getroffenen en evenveel die liever anoniem bleven en samen ook nog maar een tipje van de ijsberg vormen, die veeg je toch niet zomaar onder de mat. Anita lijkt zelf de omvang van haar inzet niet helder in te schatten. Ze heeft niet genoeg gedaan, zoveel is zeker, voor haar.

Anita: “Ik heb dat tot 1999 getrokken naast mijn fulltime job als begeleidster van verstandelijk gehandicapten en mijn gezin. Mijn zoon was twee, toen ik ermee begon. Op de duur stond ik er alleen voor, omdat Judith naar het buitenland verhuisde. Toen werd het onhoudbaar.”

“Ik heb een enorm schuldgevoel omdat ik die andere DES-dochters in de steek heb gelaten en ermee gestopt ben. Dat ik dat niet kon volhouden. Ik heb daar lang van wakker gelegen.”

“Een dokter zou een infocentrum oprichten, maar plots trok ze zich terug. Ik kan mij niet van het gevoel ontdoen dat er professioneel druk op haar werd uitgeoefend”

“In 2007 ben ik weer mee in actie gekomen. Een dokter uit Gent, zelf DES-dochter, heeft toen aan de alarmbel getrokken en heeft een infoavond georganiseerd. Professor Petra De Sutter die DES vaak onder de aandacht brengt en heel ‘deskundig’ is, was daar ook. Ik was uitgenodigd om mijn verhaal te komen doen.”

“En weer ontstond het idee om een informatiecentrum op te richten. Nu het initiatief van een dokter uitging, geloofde ik dat het deze keer anders zou kunnen zijn. Maar plots trok ze zich terug. Zonder aan te geven waarom. Ja, ze bleek dan toch zwanger te zijn, maar of dat de reden was?”

Schadevergoeding

“Ik kan mij niet van het gevoel ontdoen dat er professioneel druk op haar werd uitgeoefend. Dat uit een of andere hoek haar werd ontraden om ermee door te gaan. Er werd eerst nog wel aangedrongen door iemand van DES-Nederland en nog een paar anderen, maar ik had schrik dat ik de kar weer zou moeten trekken en dat kon ik echt niet.”

“Daarna waren er twee DES-dochters die een proces wilden starten en een schadevergoeding wilden eisen. Hun advocaat vroeg mij om meer informatie, maar de manier waarop hij mij behandelde, was heel agressief: ‘Kunt ge dat wel bewijzen?’ Net of ik terechtstond. Ik had daar echt geen zin in. Hij wou ook dat ik verklaarde dat De Proost van UCB mij bedreigd had.”

“Maar die rol wou ik niet spelen. Ik wou me daar niet in vastzetten. Ik denk niet dat er een rechtszaak van gekomen is, heb er in ieder geval nooit meer wat van gehoord. Een van de twee DES-dochters is niet zo lang geleden overleden. Op vrij jonge leeftijd eigenlijk en ten gevolge van een clear cell-carcinoom. Ik voelde mij dan weer erg schuldig dat ik hen niet geholpen had.”

“Mij ging het nooit om een schadevergoeding. Je moet dan sluitende bewijzen hebben en zonder het dossier van mijn moeder heb ik die niet”

Schadeclaims lijken nogal snel iets voor Amerikanen die zich uit gulzigheid in een hamburger verslikken en dan de fastfoodketen een klein paleisje willen ontfutselen. Wanneer je de dood in de ogen kijkt en weet dat je je geliefden straks moet achterlaten door de commerciële keuzes die zo’n bedrijf als UCB ooit maakte, dan wil je hen vast niet onverzorgd achterlaten. Een mens zoekt altijd naar enige zingeving van rampspoed.

Anita: “Mij ging het nooit om een schadevergoeding. Je moet dan sluitende bewijzen hebben en zonder het dossier van mijn moeder heb ik die niet. Maar dan nog, mij ging het erom dat er onderzoek werd naar gedaan, dat er tenminste erkenning kwam. Telkens weer werd er ons gezegd dat er in België geen probleem was. Gewoon op basis van gebrek aan cijfers.”

“Tja, er zat geen patent op DES, iedere apotheker kon dat maken. Bij UCB hebben ze ons eens gezegd dat er 20.000 doosjes verkocht waren. Dat kan niet. Het is voorgeschreven van 1947 tot 1977. Ook de dosis was erg variabel: soms werd dat in stijgende dosis voorgeschreven naarmate de zwangerschap vorderde. Maar het is zeker dat men meer dan één doosje nodig had gedurende de zwangerschap. Dus die cijfers zijn een fractie van de ware omzet.”

Verdwenen dossiers

“Maar UCB was natuurlijk bang voor verder onderzoek. In Frankrijk liepen in 1993 al de eerste schadeclaims tegen hen. Ze hebben wel moeten betalen, maar het probleem is altijd de bewijslast. Je moet dus over het medisch dossier van de moeder beschikken waarin staat wat ze precies kreeg voorgeschreven en van welke fabrikant. Maar zoveel van die dossiers zijn er niet meer. Men hield dat vroeger niet zolang bij.”

“Toen DES in opspraak kwam, wilden de dokters er zich van distantiëren. Ze wilden zich indekken”

“Ook zijn opvallend veel documenten die net over de medicatie tijdens de zwangerschap gaan, zomaar verdwenen uit dossiers. In Nederland was dat ook heel vaak het geval. Dokters wilden zich er – toen het product in opspraak kwam – van distantiëren. Ze wilden zich indekken. Dus als aanklager sta je heel zwak. Je begeeft je werkelijk in een wespennest, dat heb ik heel sterk gevoeld. Vandaag ook nog.”

Met dank aan sociale media

“Nu staan we sterker door de sociale media. Als ik zie op basis van hoeveel documenten we de site van desinbelgium.be hebben samengesteld, hoe makkelijk het nu is om alles te vinden. Ik herinner me dat ik na al die jaren mijn dozen uit de kelder heb gehaald. Ze stonken een beetje. Ik heb ze buiten uitgezocht en dan met de rest naar Myriam (Mestiaen, medestichtend lid DES-België) getrokken die de website maakte.”

En dan gaat het bevlogen betoog en het aangrijpend persoonlijk verhaal over in een simultaan bewieroken van onze gemeenschappelijke vriendin Myriam. We keuvelen nog wat, dat lucht op. Waarna we ons allebei uit de voeten maken richting dingen van de dag. Anita, dappere Anita, waar haalt ze de moed om er weer aan te beginnen? Het is raar hoe een slachtoffer gebukt kan gaan onder het immense schuldgevoel waaraan echte verantwoordelijken ontsnappen.

Heeft dit interview je getriggerd en wil je meer informatie, ga naar www.desinbelgium.be.

Auteur: Chris Van Camp

Chris Van Camp deed alles wat je schrijvend (voorlopig) ongestraft kan doen. Ze schreef columns voor Apache, De Morgen, Klara en Knack, theaterteksten en boeken.

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books