Het jongerenvraagstuk van de vakbonden

 Leestijd: 4 minuten7

Sinds de aankondiging van de staking van 10 oktober staan de vakbonden opnieuw in het oog van de storm. Volgens afscheidnemend voorzitter van Unizo Karel Van Eetveldt is de grootste uitdaging van de vakbonden om “aansluiting te vinden bij de jongere generaties”. Zit er echt zoveel ruis op de lijn?

De leider van de Britse Labourpartij Jeremy Corbyn verspreidde onlangs een duidelijke boodschap aan Britse jongeren: ‘ga bij een vakbond’.

De situatie in Groot-Brittannië is echter niet te vergelijken met die in ons land. Niet enkel het aantal jongeren (jonger dan 25) dat gesyndiceerd is, ook het aantal ouderen dat aangesloten is bij een vakbond, ligt over het kanaal vele malen lager dan dat in België.

Het aantal Belgische jongeren dat bij een vakbond aangesloten is daalt, maar blijft vele malen groter dan in de rest van Europa. (Grafiek: ETUI - Bron: European Social Survey)

Het aantal Belgische jongeren dat bij een vakbond aangesloten is daalt, maar blijft vele malen groter dan in de rest van Europa. (Grafiek: ETUI – Bron: European Social Survey)

Uit cijfers van het Vlaams ABVV blijkt dat er in 2016 net geen 70.000 jongeren lid waren van de Vlaamse tak van de socialistische vakbond. Dit zijn zowel betalende leden (die dus al werken) en gratis leden (studenten en werkzoekenden). In vergelijking met 2008 betekent dat een stijging met ongeveer 18.000 leden.

Op het totaal aantal Vlaamse leden van het ABVV waren er in 2016 9,4% jonger dan 25, in 2008 was dat nog 7,6%. Volgens de laatst beschikbare cijfers lag dat percentage bij het ACV in 2015 iets lager: van de 1,6 miljoen Belgische leden zijn er 5.8% jonger dan 25 jaar. Deze cijfers zeggen echter niet alles.

Dankzij hun rol in de werkloosheidsuitkeringen, zijn vakbonden vrij zeker van de instroom van jongeren. De activering ervan binnen de organisatie verloopt echter moeizaam. (Foto: ID/ Bart Dewaele)

Instroom

‘Jongeren hebben verschillende motieven om zich lid te maken van een vakbond. De voornaamste is toch de dienstverlening.’

Volgens Kurt Vandaele, onderzoeker bij het European Trade Union Institute (ETUI), is de instroom van nieuwe, jonge leden alleszins geen probleem voor de Belgische vakbonden. Deze voor Europa zeer hoge syndicalisatiegraad hebben de vakbonden volgens hem te danken aan de rol die ze spelen binnen het systeem van werkloosheidsuitkeringen.

“Lidmaatschap van een vakbond, wordt gezien als een soort verzekering tegen het risico op werkloosheid”, stelt Vandaele. “Op die manier krijgen de vakbonden een quasi automatische instroom van jongeren.”

Nadja Doerflinger van het Centrum voor Sociologisch Onderzoek van de KU Leuven, bevestigt deze analyse. “Jongeren hebben verschillende motieven om zich lid te maken van een vakbond. De voornaamste is toch de dienstverlening, en dus niet zozeer omwille van sociale banden of ideologische redenen.”

Die dienstverlening wordt door vakbonden ook uitgespeeld bij de werving van nieuwe leden. “Voor studenten en jongeren die op zoek zijn naar werk is het lidmaatschap gratis”, legt Jeff Jonckers van ABVV Jongeren uit. “Die gratis dienstverlening is een belangrijke opstap. Zo kunnen we tonen wat we als vakbond doen. En het werkt ook. Driekwart van de gratis leden wordt later betalend lid.”

“De Belgische vakbonden zijn zeer innovatief als het op werving van nieuwe leden aankomt”, zegt Doerflinger. “Bij het ACV experimenteren ze met verschillende lidmaatschapformules, het ABVV richt zich met een speciale app en via sociale media specifiek op jongeren, terwijl het ACLVB aanwezig is op kleinere werkplekken waar de vakbonden vaak geen vertegenwoordigers hebben.”

De veranderende arbeidsmarkt heeft vooral voor jongeren gevolgen. “We zien dat jongeren veel vaker van job wisselen, vaker tijdelijke jobs uitoefenen, en veel actiever zijn in de zogenaamde gig economy van Deliveroo en consoorten”, legt Vandaele uit.

“De veranderende arbeidsmarkt maakt het voor vakbonden moeilijker om jongeren aan zich te binden.’

“Dit maakt het voor vakbonden moeilijker om jongeren aan zich te binden. Het is aan de vakbonden om ook voor die jobs te tonen wat ze kunnen betekenen. De Belgische Transportarbeidersbond is nogal actief op dat vlak, en stapt zelf naar jongeren en studenten”, vertelt Vandaele.

Militanten

Volgens beide onderzoekers ligt het voornaamste probleem echter niet zozeer bij de instroom, maar wel bij de activering van jongeren binnen de vakbonden. Het rekruteren van jonge militanten verloopt niet altijd even vlot.

“Er is volgens mij heel wat potentieel aanwezig bij de jongeren die nu al lid zijn, maar de vakbonden zijn zich er niet altijd even bewust van”, meent Vandaele. Doerflinger wijst wel op het project Working Class Heroes van het ABVV, dat zich specifiek richt op jonge militanten. “Maar dat is dus voor hen die al militant zijn”, voegt ze er aan toe.

Ondanks de hogere syndicalisatiegraad denkt Vandaele dat onze inlandse vakbonden wel wat lessen kunnen trekken uit de aanpak van buitenlandse zusterorganisaties, met het oog op een bredere activering van jongeren binnen de vakorganisatie.

“Intern is er zeker nog een dominantie van oudere leeftijdsgroepen.”

“Het is niet zo dat de vakbonden geen militanten meer vinden onder de jongere leden, kijk maar naar de sociale verkiezingen. Om de vier jaar slaagt men erin om jongeren op de lijsten te krijgen. Wat we zien is dat dit in de periode tussen de verkiezingen verwatert. Ik denk dat het actief zoeken en aansporen van jongeren continu moet gebeuren”, legt Vandaele uit.

Jeff Jonckers van ABVV-Jongeren erkent dat militantisme niet evident is voor vakbondsleden onder de 30 jaar. Hij wijst op zijn beurt naar tendenzen op de arbeidsmarkt die het moeilijk maken om jonge militanten te rekruteren.

“We zien een toename van het aantal jongeren dat bij een bedrijf begint met een interimcontract. Zij mogen zich echter niet kandidaat stellen bij de sociale verkiezingen, dat is wettelijk zo vastgelegd. Zij worden immers tewerkgesteld door het interimkantoor”, legt Jonckers uit.

Een oplossing zou volgens Jonckers kunnen zijn om iemand die wel vast in dienst is aan te duiden als vertegenwoordiger van de interimmers binnen het bedrijf.

Kloof

Vandaele meent dat er op vlak van inspraak werk te verzetten valt. “Nu is het vaak zo dat een aantal vakbondsverantwoordelijken de problemen op de werkvloer oplossen. Vakbonden zouden hun leden meer moeten emanciperen zodat ze zelf kunnen bijdragen aan oplossingen.”

“Intern is er zeker nog een dominantie van oudere leeftijdsgroepen”, zegt Doerflinger. “Bij sociale verkiezingen krijgen jongeren vaak de minder goede plaatsen op de lijst. Doorgroeien binnen de organisatie blijft een probleem.”

‘Het zijn vaak studenten en jongeren die rechtstreeks door een staking van het openbaar vervoer geraakt worden.’

“Natuurlijk zijn er de specifieke jongerenmandaten, maar iemand die ouder is dan 25 komt daarvoor al niet meer in aanmerking. Als je weet dat jongeren steeds langer studeren – vaak tot 22 of 23 jaar – dan kan je die leeftijdsgrens zeker in vraag stellen. Wat het ACV ook al deed”, vertelt Doerflinger.

Beeldvorming

De aangekondigde staking van de socialistische vakbonden bij het spoor, de openbare omroep en De Lijn van 10 oktober is expliciet gericht tegen de federale regering van premier Charles Michel (MR). Stakingen worden opnieuw ingezet als politiek drukkingsmiddel, en krijgen – niet onlogisch – de volle aandacht van de regering en de nationale pers.

Voor die aandacht doen de vakbonden het natuurlijk. Dat er net vaak over deze vakbondsacties wordt bericht, kan het ABVV de media moeilijk kwalijk nemen. Dat het andere vakbondswerk hierdoor ondergesneeuwd raakt, is een feit.

“Dat maakt het moeilijker om de rol die de vakbonden op de werkvloer spelen aan een jonger publiek uit te leggen. Zeker omdat het net vaak studenten en jongeren zijn die rechtstreeks door een staking van het openbaar vervoer geraakt worden”, legt Vandaele uit.

“Het is ontzettend moeilijk om die bredere rol uitgelegd te krijgen, en de communicatie van vakbonden is bovendien vaak onaangepast aan een jonger publiek. Er is wel nog wat werk aan de winkel”, besluit Vandaele.

Auteur: Jan Walraven

Onderzoeksjournalist Jan Walraven schrijft sinds 2015 voor Apache. Zijn eerste boek, ‘De diefstal van de eeuw’, over privacy en de tentakels van technologie, verscheen in 2018 bij Van Halewyck.

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books