EU bevoordeelt multinationale deelplatformen te veel

 Leestijd: 3 minuten1

De snelle ontwikkeling van autodeelplatformen in België laat zien dat de deeleconomie kan zorgen voor democratisering en verduurzaming van mobiliteit. Daarvoor is echter wel een belangrijke rol voor de overheid weggelegd, ook op Europees niveau, zo betoogt Harvard-professor Yochai Benkler.

De deeleconomie in België

In deze tweedelige reeks neemt Apache deeleconomieën
onder de loep. De exponentiële groei van de deeleconomie doet immers veel vragen rijzen, en genereert heel wat verwarring en discussie.

Lees hier deel 1.

Wereldwijd ontstaan nieuwe initiatieven voor autodelen. Bij autodelen staat het gebruik van de wagen centraal, niet het bezit. Waar sommige systemen met een eigen wagenpark werken, faciliteren andere het delen van auto’s van particulieren. Sommige deelinitiatieven zijn ingericht als coöperatie, anderen werken op een meer traditionele manier volgens vraag en aanbod.

Als samenleving staan we voor de keuze tussen een toekomst met diverse kleinere, lokaal verankerde digitale platformen, en een toekomst waarbij de macht over informatietechnologie zich steeds meer concentreert bij een kleine groep hele grote bedrijven. Daarbij is er een belangrijke rol weggelegd voor de overheid om de digitale economie te sturen.

Autodeelplatforms Dégage en CarAmigo zijn voorbeelden van verschillende organisatievormen binnen de deeleconomie. Dégage is een gemeenschap van automobilisten in Gent die zich hebben verenigd om kosten te besparen door hun auto’s te delen. CarAmigo is een centraal gestuurd commercieel deelplatform dat in de eerste plaats gericht is op winst en groei.

Werken aan duurzame mobiliteit

Dégage is in 1998 in Gent ontstaan toen vijf mensen samen gebruik maakten van één auto. Het project startte op een informele manier, maar is na bijna 20 jaar uitgegroeid tot een vereniging van meer dan 1.200 mensen die ruim 100 auto’s met elkaar delen. Er is geen winstoogmerk, enkel de onkosten worden door de gebruikers gedeeld.

Vrijwilliger Gerbrand Nootens beschouwt Dégage niet als een echt bedrijf omdat het geen ambitie heeft om winst te maken: “We zijn een gemeenschap van gebruikers die langzaam gegroeid is om samen een probleem op te lossen. We willen werken aan duurzame mobiliteit.”

Foto (cc) Remy de Klein

Het profiel van gebruikers is divers. Families met kinderen hebben vooral in het weekend een auto nodig, terwijl wie een vrij beroep uitoefent eerder overdag of ’s avonds behoefte heeft aan mobiliteit. Voor Dégage is duurzame mobiliteit niet per se gebonden aan één vervoermiddel. Het platform is bijvoorbeeld ook bezig met de ontwikkeling van een deelsysteem voor bakfietsen en vouwfietsen.

Werken aan winst en groei

CarAmigo heeft een heel ander beheermodel. Het is een traditioneel bedrijf dat opereert volgens de logica van de markt; het doel is groeien en winst maken. Het systeem bestaat uit een website waarop eigenaars hun wagen kunnen registreren om hem te verhuren aan iedereen die zich als gebruiker aanmeldt. De eigenaar bepaalt de huurprijs en staat ongeveer 35% af voor het online platform, de verzekering en de pechbijstand.

Een verschuiving van bezit naar gebruik betekent niet dat er minder met de auto gereden wordt

CarAmigo is actief in België, Portugal en Bulgarije en probeert langzaam in meer Europese landen voet aan de grond te krijgen. “Internationale diversificatie zorgt dat we minder afhankelijk zijn van de inkomsten van één land, zodat we steviger staan tegenover concurrentie”, vertelt Laurent Baeke, medeoprichter van het platform.

Baeke is ervan overtuigd dat de markt van autodelen de komende jaren sterk zal groeien en wil als regionale speler vooroplopen wanneer grote investeerders, zoals autofabrikanten, zich ervoor gaan interesseren.

Voor CarAmigo zijn winst en groei de drijfveren: hoe meer auto’s verhuurd en gebruikt worden, hoe beter voor het verhuurplatform en de verhuurder. Een verschuiving van autobezit naar autogebruik betekent dus niet noodzakelijk dat er minder met de auto gereden wordt.

CarAmigo: ‘Wanneer de focus op autogebruik ligt in plaats van op auto-aanschaf, zullen producenten auto’s ontwikkelen die langer meegaan’

Toch onderstreept Baeke dat CarAmigo kan bijdragen aan de transitie naar een meer duurzaam en circulair productiemodel, omdat de bestaande capaciteit beter wordt benut. Ook gelooft hij dat wanneer de focus op autogebruik ligt in plaats van op auto-aanschaf, producenten auto’s zullen ontwikkelen die langer meegaan.

Rol van de overheid

Baeke benadrukt ook dat de overheid hiervoor de nodige regelgeving moet ontwikkelen, zodat kleinere groepen kunnen blijven bestaan en monopolievorming wordt tegengegaan. Hij heeft hierover meermaals contact gehad met verschillende politieke partijen, maar stelt vast dat daar dat daar niet wordt begrepen dat de deeleconomie een mogelijkheid biedt voor nieuwe lokale economische interacties. Politici geven in zijn optiek maar al te graag toe aan de belangen van grote Amerikaanse platforms, wellicht vanwege een gebrek aan een eigen visie.

De inzet van de te voeren politieke strijd is om de gunstige behandeling van de grootschalige, internationale deelplatformen stop te zetten

Ook professor aan Harvard University en specialist in digitale economie Yochai Benkler benadrukt het belang van een daadkrachtige en sturende overheid in de digitale economie. De inzet van de te voeren politieke strijd is om de gunstige behandeling van de grootschalige, internationale deelplatformen stop te zetten. Die genieten op dit moment tal van legale voordelen, zoals zogenaamde tax rulings, deals met de fiscus waardoor grote bedrijven minder belasting betalen. Die bevoordelen op dit moment de grootschalige, internationale deelplatformen.

In plaats daarvan vindt Benkler dat we de digitale economie als een kans moeten zien in een periode van economische stagnatie: “We hebben een uniek momentum om een gediversifieerde en lokaal verankerde economie op te bouwen die open is en ingebed in het sociale weefsel van de maatschappij. We moeten nieuwe bedrijfsmodellen ontwikkelen die mogelijk zijn dankzij de deeleconomie, van commons en coöperatieven tot KMO’s. Die gaan uit van samenwerking tussen mensen en zijn zo een alternatief voor het traditionele idee van winstmaximalisatie boven alles.”

Andere koers voor de EU

Benkler is van oordeel dat de Europese Unie hiervoor van koers moet veranderen. Zowel de Europese Commissie als het Europese Parlement leggen met hun ‘Europese agenda voor de deeleconomie’ de nadruk op de ontwikkeling van grootschalige multinationale platforms als Europese tegenhanger van Amerikaanse platformen.

Volgens Benkler is die concurrentiedrang zinloos: “In een geglobaliseerde wereld is het weinig relevant of de hoofdzetel van zo’n platform in Europa of in de Verenigde Staten is gevestigd. Wat telt is hoe het landschap van de digitale economie van de toekomst wordt vormgegeven. De Europese Unie, anders dan de Verenigde Staten, heeft een goede positie om die meer democratisch, transparant en sociaal te maken.”

“De traditie in bescherming van privacy, sociale rechten, en vrije mededinging zijn een ideaal uitgangspunt om dezelfde principes te verankeren in de digitale economie. Dat is een belangrijke uitdaging, want die zal de wereldeconomie de komende decennia verregaand transformeren”.

Auteur: Bart Grugeon Plana

Bart Grugeon is historicus en werkt als journalist voor La Directa in Barcelona en ook voor andere internationale nieuwssites. Hij schrijft over culturele en maatschappelijke thema’s en heeft een bijzondere interesse voor de deeleconomie en nieuwe vormen van “commons based peer production”. Zijn publicaties kan je vinden op zijn website: www.contributing2commons.org

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books