Onbetaalde stages: ervaring voor de elite?

 Leestijd: 6 minuten0

Steeds meer jongeren doen een vrijwillige stage waar ze geen vergoeding voor krijgen. Ze willen vooral ervaring opdoen en hun cv bijspijkeren. Worden zulke stagiairs uitgebuit? Een wettelijk kader voor onbetaalde stages buiten een opleiding bestaat vandaag niet. Apache volgde beeldhouwer Maxime Van Besien, die tijdens deze paasvakantie onbetaald stage loopt.

Alsof hij er al jaren werkt, leidt Maxime Van Besien (23) ons rond in de afgietselwerkplaats van het Jubelparkmuseum. Wanneer hij de TL-verlichting aansteekt, wordt na enkele seconden de enorme omvang van de collectie die hier beheerd wordt duidelijk. 4.000 gietvormen van kunstwerken die dateren van de prehistorie tot de 18e eeuw liggen opgeslagen in stoffige rekken van soms vier meter hoog.

Het nieuwe werken: fulltime, maar niet vast

In deze reeks neemt Apache de arbeidsmarkt onder de loep, want die is in verandering. Steeds meer mensen werken freelance. Fulltime, maar niet vast in dienst. Apache volgt multi-jobbersflexwerkers, onbetaalde stagiairs en uitzendkrachten. Vandaag: onbetaalde stagiairs.

In het aangrenzende atelier staat een imposante David, een afgietsel van het origineel van Michelangelo. Maxime koos er zelf voor om hier zijn paasvakantie door te brengen als onbetaalde stagiair. Hij zit in het zevende jaar beeldhouwen in Saint-Luc in Doornik.

Ervaring

De verplichte stageperiode van vier weken had Maxime al elders afgerond, maar hij wilde hier graag ervaring opdoen met materialen waar hij op school minder mee werkt.

Het is nog maar het begin van zijn tweede week, maar nu al kan hij zeggen dat hij enorm veel bijgeleerd heeft. “Ik heb al interessante dingen mogen doen zoals gelatinemallen gieten en retoucheren”, zegt Maxime enthousiast.

Vandaag assisteert Maxime zijn stagebegeleider bij de restauratie van een oude mal van een beeld van Karel Van Lotharingen, die op een twintigtal plaatsen gebroken was. Deze enorme 3D-puzzel terug in elkaar zetten, komt al snel overeen met een maand werk.

Maxime helpt met de laatste afwerking van de naden waar de stukken aan elkaar gelijmd werden. “Aan zo’n mal van meer dan honderd jaar oud mogen werken is een hele eer”, zegt hij.

Voor het werk dat hij levert, verwacht hij geen geld. “Je wordt eigenlijk betaald in ervaring. Dat is ook een beloning”, zegt Maxime. Of stagiairs al dan niet betaald moeten worden, hangt volgens hem af van de stageplek. “Dit atelier heeft al moeite met overleven. Als je werk echt iets oplevert, zoals bij een schrijnwerker, zouden ze stagiairs  wel moeten betalen.”

Geen wettelijk kader

Wie zoals Maxime nog school loopt, hoeft geen vergoeding te ontvangen. Daar zijn de regels duidelijk. Maar over onbetaalde stages buiten het kader van een opleiding ontstaat vaak verwarring. Mag het of mag het niet?

“Er is geen wettelijk kader voor onbetaalde stages na de afloop van studies”, zegt Ellen Froeyman, adviseur bij het juridisch kenniscentrum van SD Worx.

Nochtans is de interesse groot. Het aantal vragen dat SD Worx hierover krijgt, is de laatste tijd exponentieel toegenomen, weet Froeyman. “Die komen zowel van kandidaat-stagiairs als kandidaat-stagebedrijven.”

Maxime Van Besien (Foto: Apache © Lisa Develtere)

Maxime Van Besien (Foto: Apache © Lisa Develtere)

Er bestaat wel iets zoals een beroepsinlevingsovereenkomst of BIO. “BIO werd in het leven geroepen om duidelijkheid te scheppen rond stages die buiten het kader van een opleiding vallen”, vertelt Froeyman.

Een BIO-stage is een betaalde stage. De minimumvergoeding voor BIO-stagiairs is 766 euro. Ook moet er een opleidingsplan opgemaakt worden dat de VDAB moet goedkeuren.

“Vaak willen stagebedrijven wel meehelpen met het opleiden van mensen en hen de kans geven om een beroep te leren kennen, maar zijn ze niet bereid om de vastgelegde bedragen ervoor neer te tellen.”

“Maar het is niet omdat er geen wettelijk kader is voor onbetaalde stages, dat het niet mag”, zegt Froeyman. SD Worx adviseert in die gevallen om een opleidingsovereenkomst af te sluiten.

Ellen Froeyman (SD Worx): “Het is niet omdat er geen wettelijk kader is voor onbetaalde stages, dat het niet mag”

“In die overeenkomst moet duidelijk gedefinieerd worden dat het niet gaat om arbeidsprestaties, maar dat het doel het verschaffen van opleiding is”, zegt Froeyman. “We hebben onze redenering voorgelegd aan de inspectie en die volgt ons.”

Zet dit niet de deur open voor misbruik? “De grens is natuurlijk flinterdun”, vindt ook Froeyman. “Zeker wanneer malafide stagebedrijven zeggen dat je eerst gedurende een bepaalde tijd opleiding kan lopen als stagiair en daarna misschien aangenomen wordt. De arbeidsinspectie zal dan geneigd zijn om de stageperiode te zien als onbezoldigde proefperiode en dat kan niet.”

Maxime Van Besien (Foto: Apache © Lisa Develtere)

Gewone arbeidsovereenkomst

“Wanneer het echt om een opleiding gaat, het aanleren van bepaalde vaardigheden, kan een onbetaalde stage inderdaad”, zegt Piet Van den Bergh, adviseur arbeidsrecht voor de studiedienst van het ACV en assistent bij het Instituut voor arbeidsrecht van de KU Leuven. “Maar in de praktijk draait het daar bij de meeste stages niet om.”

“Vaak komt het er gewoon op neer dat jongeren werken en ondertussen ervaring opdoen”, zegt Van den Bergh. “Dan zou er dus een gewone arbeidsovereenkomst moeten afgesloten worden.” Dat je door te werken ervaring opdoet vindt hij logisch. “Ik doe ook nog elke dag ervaring op tijdens het werken.”

Ook de aanwezigheid van een opleidingsplan is volgens Van den Bergh geen hard bewijs dat het niet om onbetaald werk zou gaan. “De vraag is altijd waar het zwaartepunt ligt”, aldus Van den Bergh. “Gaat het om jongeren onbezoldigd laten werken, waarmee ze wat werkervaring opdoen, of gaat het effectief over een gedegen opleiding?”

Piet Van den Bergh (ACV): “De vraag is waar het zwaartepunt ligt. Jongeren onbezoldigd laten werken of een gedegen opleiding?”

Connecties

Laure Vercruysse (25) is er zeker van dat ze zonder haar vrijwillige stage bij een productiehuis nooit in de mediawereld was binnengeraakt. “Mijn opleiding had helemaal niets met media te maken”, vertelt Laure, die taal- en letterkunde en Iberische studies studeerde en na een jaar in het buitenland niet goed wist wat ze wilde doen.

Laure zag een zoekertje van een productiehuis dat vrijwilligers zocht die interviews wilden uitschrijven. “Het contact liep heel goed en ik leerde de mensen daar beter kennen”, vertelt Laure. Na een maand werd haar gevraagd of ze de producer meer wilde ondersteunen. “Zo werd het vrijwilligerswerk een vrijwillige stage waarbij ik opgeleid werd tot productieassistent.”

De eerste vijf maanden kreeg Laure een kleine onkostenvergoeding. Op aanraden van haar VDAB-coach sloot ze met het productiehuis een BIO-overeenkomst, wat haar recht op een vergoeding gaf. De BIO-stage duurde zes maanden. Op het einde heeft het productiehuis haar aangeworven.

“Een geschenk uit de hemel”, noemt Laure haar stage. “Soms hoor ik verhalen over hoe stagiairs in andere productiehuizen niet meer mogen doen dan koffie halen. Dat was bij mij wel anders. Ik heb bijzonder veel bijgeleerd en werd altijd met respect behandeld. Ik heb hier kansen gekregen en mijn talent kunnen tonen.”

Wout Van Caimere (Youth Intergroup): “De Europese instellingen en de wereld daarrond is de politieke elite. Stages vormen een toegangspoort tot die wereld. Als die enkel openstaan voor zij die genoeg middelen hebben, creëert dat uitsluiting”

Maxime weet ook dat deze stage goed op zijn cv zal staan. Er zijn maar drie afgietselwerkplaatsen in Europa. De juiste contacten hebben kan ook bepalend zijn als je het wilt maken in de kunstwereld. Voor internationale beeldhouwwedstrijden, waar hij graag aan wil meedoen in de toekomst, bijvoorbeeld.

Dat is een behoorlijk gesloten circuit waar je enkel binnenraakt met voldoende referenties van anderen. Voor je deelname aan de wedstrijd krijg je een vergoeding en dat kan dan weer helpen bij het behalen van het kunstenaarsstatuut.

De juiste contacten hebben, kan bepalend zijn als je het wilt maken in de kunstwereld

“Onbetaalde stages zijn een fenomeen dat de laatste tien jaar sterk is toegenomen”, zegt Wout Van Caimere, coördinator van de Youth Intergroup in het Europees Parlement. Zij voeren momenteel campagne voor eerlijke stages.

“In België lijkt het zich nog te beperken tot de creatieve sectoren en alles wat in Brussel plaatsvindt, maar je ziet dat het in andere landen ook uitdijt naar andere sectoren”, zegt Van Caimere. “Italië is hét voorbeeld van waar jongeren de ene onbetaalde of slecht betaalde stage na de andere doen. Daar gaat het al lang niet meer enkel over de modewereld of de journalistiek, maar ook over mensen die in een supermarkt stage lopen.”

Politieke elite

De Youth Intergroup pleit in haar campagne onder meer voor een ban op onbetaalde stages aan EU-instellingen. Volgens schattingen van Brussels Interns NGO (BINGO) lopen jaarlijks 8.000 jongeren stage in de zogenaamde ‘EU-bubble’. Bijna de helft hiervan krijgt geen vergoeding.

Een onbetaalde stage is iets elitairs, vindt Van Caimere. “Zeker als je kijkt naar de sector van de Europese instellingen en de wereld daarrond. Dat is de politieke elite. Zij bepalen het beleid. Stages vormen een toegangspoort tot die wereld. Als die enkel openstaan voor zij die genoeg middelen hebben, creëert dat een uitsluitend effect.”

Dinsdag organiseerde de Youth Intergroup de première van de documentaire Colors of Unpaid Youth over uitbuiting van stagiairs aan de EU. Regisseur Sabiha Keptanovic doet zelf al voor de tweede keer een stage. “Als ik niet betaald werd, had ik deze ervaring nooit kunnen hebben”, zegt Sabiha.

Onbetaalde stagiairs durven niet met naam en toenaam getuigen

Sabiha vond het belangrijk om in haar film de stagiairs zelf aan het woord te laten, maar het bleek allesbehalve evident om onbetaalde stagiairs te vinden die met naam en toenaam durfden getuigen. De meesten komen onherkenbaar in beeld.

“Wanneer een stage onbetaald is of niet in het kader van een opleiding plaatsvindt, zijn andere elementen vaak ook minder goed uitgewerkt”, aldus Van Caimere. “Zo zijn er minder duidelijke leerdoelstellingen, is de inhoud van het werk minder interessant en is er een minder goede structuur.”

Charlotte Tusset: “Universiteiten zouden meer stagemogelijkheden tijdens de opleiding moeten inbouwen”

Charlotte Tusset (25), die een masterdiploma Europese studies op zak heeft, doet op dit moment een betaalde stage bij de Europese fractie van de sociaaldemocraten. Hiervoor deed ze nog twee onbetaalde stages: zes maanden bij een ngo en vier maanden bij een Belgische Europarlementariër. “Daar werd ik veel minder goed begeleid”, vertelt Charlotte. “Vooral bij de Europarlementariër was het heel onduidelijk wat ik moest doen.”

“Eigenlijk zijn onbetaalde stages onaanvaardbaar”, zegt Charlotte. “Terwijl ik het deed, dacht ik er niet over na. Maar nu ik de campagnes zie over eerlijke stages, geef ik ze gelijk.”

“Sommige andere Europarlementariërs betalen hun stagiairs wel. Ik had dus misschien een vergoeding moeten vragen, maar ik ben verlegen. Het zou wel een moeilijk gesprek geweest zijn. Zeker als je niet veel te bieden hebt.”

Als je aan een EU-instelling wilt werken, is de competitie groot. Een diploma hebben is niet voldoende

Als je aan een EU-instelling wilt werken, is de competitie groot. Een diploma hebben is niet voldoende. “Als ik rondom mij kijk, zie ik dat iedereen minstens één stage gedaan heeft”, vertelt Charlotte. Stages zijn volgens haar ook belangrijk. “Universiteiten zouden dan ook meer stagemogelijkheden tijdens de opleiding moeten inbouwen.”

Terwijl zijn studiegenoten genieten van de paasvakantie, staat Maxime twee weken lang elke ochtend om vijf uur op om op tijd in Brussel te geraken. Hij komt helemaal van De Haan aan de kust. Had hij dan niet liever gewoon vakantie gehad? “Dit is voor mij vakantie”, lacht Maxime.

Binnen enkele dagen eindigt de stage van Maxime. Jammer, vindt hij. “Eigenlijk zijn alle stages te kort.”

Maxime Van Besien (Foto: Apache © Lisa Develtere)

Maxime Van Besien (Foto: Apache © Lisa Develtere)

Auteur: Lisa Develtere

Lisa Develtere volgde na haar master Internationale Betrekkingen aan de KULeuven een opleiding fotografie. Ze is sinds 2011 aan de slag als freelance journalist en fotograaf en schrijft vooral over sociale en milieu-thema’s.

Auteur: Stef Arends

Stef Arends volgde de bachelor Industrial Design aan de Technische Universiteit Eindhoven en de master Journalistiek en Nieuwe Media aan de Universiteit Leiden. Hij maakt verhalen met tekst en video, waarvan er een aantal te zien zijn op vimeo.com/stefarends.

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books