De lokale lastpakken van N-VA

 Leestijd: 8 minuten21

De gemeenteraadsverkiezingen van 2012 brachten N-VA de verhoopte lokale verankering. De partij stapte in een honderdtal coalities en leverde 44 burgemeesters. Maar de partij kampt lokaal met forse groeipijnen. N-VA laat zich graag voorstaan op goed bestuur, gekenmerkt door een zakelijke en performante aanpak. In de praktijk blijkt dat tegen te vallen.

Sinds de nieuwe colleges op 1 januari 2013 aantraden, leidden lokale schermutselingen in zeven Vlaamse gemeenten – Turnhout, Putte, Denderleeuw, Borgloon, Tienen, Haaltert en Pepingen – tot maandenlange onbestuurbaarheid. In een achtste gemeente, het West-Vlaamse Staden, werd de onbestuurbaarheid pas in extremis afgewimpeld.

Apache lijstte op wat er gebeurde in die onbestuurbare gemeenten en botste op een moeilijk te negeren trend: in op één na alle gevallen lag N-VA alleen of samen met een andere partij aan de basis van de onbestuurbaarheid die soms tot een jaar aansleepte.

Groeipijnen

Elke partij die snel groot wordt, kampt met groeipijnen en dat lijkt bij N-VA niet anders. Na de succesvolle gemeenteraadsverkiezingen van 2012 spoelde de gele vloedgolf uit tot in de kleinste uithoeken van Vlaanderen. Voorzitter Bart De Wever beklaagde zich er in de media over dat zijn partij om de haverklap botste op anti-N-VA-coalities, maar de praktijk leerde anders.

De spectaculaire groei van N-VA doorbrak de vaak vastgeroeste politieke machtsverhoudingen in de Vlaamse steden en gemeenten. Nieuwe coalities zagen het levenslicht. Eind december 2012 becijferden professor Kristof Steyvers en Ellen Olislagers van het Centrum voor Lokale Politiek aan de Universiteit Gent dat slechts in 8 procent van de Vlaamse gemeenten niet van coalitie werd gewisseld. Zes jaar eerder was er nog een status quo in ruim een op de drie gemeenten.

Samen met de aftrap van de nieuwe bestuursploegen trad op 1 januari 2013 ook het zogenaamde wijzigingsdecreet in werking. Dat voorziet in een nieuwe “procedure tot herstel van de bestuurbaarheid” in de gemeentewet. De wijziging komt erop neer dat een meerderheid in de gemeenteraad de “structurele onbestuurbaarheid” kan vaststellen. Feitelijk gebeurt dat wanneer de zetelende meerderheid haar meerderheid verliest. Dat kan wanneer er onenigheid ontstaat tussen de coalitiepartners of – zoals het in de praktijk telkens gebeurde – na interne twisten binnen een partij met scheuringen en overloperij tot gevolg.

Partijkopstukken Jan Jambon, Ben Weyts en Kris Van Dijck dwongen de Turnhoutse kemphanen opnieuw op één lijn, maar hun bemiddelingspoging bleek enkel uitstel van executie

Apache ging na wat er in de acht betrokken gemeenten gebeurde en stelde vast dat dorpspolitiek hoe dan ook dorpspolitiek blijft, maar dat N-VA toch wel heel vaak de lokale spelbreker was.

Turnhout

De Turnhoutse coalitie van N-VA, CD&V en sp.a, onder leiding van burgemeester Erwin Brentjens (N-VA), was nog geen halfjaar ingezworen of interne perikelen binnen N-VA gaven aanleiding tot een weinig verkwikkend schouwspel. Brentjens en schepen Willy Van Geirt botsten met het Turnhoutse afdelingsbestuur. ‘Onbekwaam’ luidde het scherpe oordeel bij de andere N-VA’ers.

Partijkopstukken Jan Jambon, Ben Weyts en Kris Van Dijck dwongen de kemphanen opnieuw op één lijn, maar hun bemiddelingspoging bleek enkel uitstel van executie. De scheur binnen de Turnhoutse N-VA was een feit en op 2 september stelde een flinke meerderheid (20 van de 35 gemeenteraadsleden waaronder ook zes N-VA’ers) de “onbestuurbaarheid” van de stad vast.

“Als bestuursleden van N-VA Turnhout zijn wij beschaamd over de wijze waarop onze stad en partij schade werd berokkend door het onbestuurbaar verklaren van Turnhout door een deel van onze eigen mandatarissen” liet lokaal voorzitter van N-VA, Herman Schaerlaekens, na afloop in Het Laatste Nieuws weten.

De verdeelde N-VA verdween uit de coalitie. Een nieuwe meerderheid van CD&V, sp.a, de lokale lijst TIM (Turnhout Iedereen Mee) en Groen regeert sindsdien over Turnhout.

In op één na alle gevallen lag N-VA alleen of samen met een andere partij aan de basis van de onbestuurbaarheid die soms tot een jaar aansleepte

Putte

Een halfjaar later was het de beurt aan de gemeenteraad van Putte om de onbestuurbaarheid uit te roepen. De meerderheid van CD&V en N-VA, samen goed voor 14 van de 25 zetels, kwam in de problemen nadat eerst een raadslid en later ook een schepen van CD&V als onafhankelijke gingen zetelen. Samen met de oppositie stemden ze op 9 mei 2014 voor de onbestuurbaarheid van Putte.

Daarop volgen een aantal pogingen van CD&V om de coalitie te redden. De partij was immers van oordeel dat de stoelendans kaderde in een poging van N-VA om van coalitiepartner te wisselen. De Raad van State volgde die redenering van CD&V tot twee keer toe. Zeker wanneer het raadslid dat eerder als onafhankelijke ging zetelen opnieuw aansluiting zocht bij haar oude partij.

Maar wanneer CD&V ook na de derde instemming van de gemeenteraad met de onbestuurbaarheid naar het administratief college trok, bleek de situatie in Putte dusdanig uit de hand gelopen dat de Raad van State van oordeel was dat de onbestuurbaarheid intussen wel degelijk een feit was. Voor CD&V was de conclusie duidelijk: de verrottingsstrategie van N-VA, tuk op een nieuwe coalitiepartner, heeft gewerkt.

Ruim een jaar na de eerste stemming werd uiteindelijk een nieuwe coalitie ingezworen: N-VA ruilde CD&V in voor Open VLD.

Denderleeuw

In Denderleeuw stonden de sterren van meet af aan niet bepaald gunstig. Omdat de onderhandelingen voor de vorming van een nieuwe coalitie bijzonder moeizaam verliepen, moest toenmalig Oost-Vlaams provinciegouverneur, wijlen André Denys, bemiddelen om een coalitie op de been te brengen van N-VA, CD&V en Open VLD/plus, onder leiding van burgemeester Jan De Dier (N-VA).

In Denderleeuw bleken burgemeester De Dier (N-VA) en zijn eerste schepen Jan De Nul (CD&V) niet meer door dezelfde deur te kunnen

In het najaar van 2014 stapten twee mensen van Open VLD/plus uit de meerderheid: één uit de gemeenteraad en één uit de OCMW-raad. Daarop ontstond een vertrouwensbreuk, vooral tussen de andere coalitiepartijen N-VA en CD&V. Burgemeester De Dier en zijn eerste schepen Jan  De Nul (CD&V) bleken niet meer door dezelfde deur te kunnen.

Op 3 november 2014 stemde CD&V samen met de oppositiepartijen in met de onbestuurbaarheid van Denderleeuw. Daarop stapte N-VA naar de Raad van State met de vraag de beslissing te vernietigen. Het bleek slechts uitstel van executie: uiteindelijk werd een nieuwe coalitie op de been gebracht met sp.a/Open, CD&V en een onafhankelijk raadslid. Burgemeester De Dier stapte uiteindelijk nog ten persoonlijke titel naar de Raad van State in een poging de benoeming van zijn opvolger te laten vernietigen.

Borgloon

De gemeenteraad van Borgloon stemde op 15 december 2014 in met de onbestuurbaarheid van de eigen gemeente. De coalitie van N-VA, CD&V en sp.a verloor haar meerderheid nadat twee gemeenteraadsleden als onafhankelijke gingen zetelen. Nadat voor enkele beslissingen geen meerderheid meer werd gevonden en omdat de twee onafhankelijken – iemand van sp.a en iemand van N-VA – geacht werden om nog tijdens de legislatuur het schepenambt van twee collega’s over te nemen, spatte de coalitie uiteindelijk uit elkaar.

Een nieuwe paarse coalitie stond in de steigers, maar net zoals in Putte zorgde een procedure voor de Raad van State voor uitstel. CD&V en N-VA stapten naar het administratief rechtscollege met als argument dat de socialisten de hele procedure misbruikten om met de liberalen in zee te gaan en CD&V en N-VA te dumpen. De Raad van State volgde die redenering uiteindelijk niet. Bijna acht maanden nadat de onbestuurbaarheid werd gestemd, legde de nieuwe coalitie van sp.a en Open VLD/Stroop de eed af.

De partijtop van N-VA op de familiedag (Foto © Nicolas Maeterlinck, Belga)

Tienen

Tienen is de enige van de gemeenten waar tijdens de lopende legislatuur de onbestuurbaarheid werd vastgesteld, waarbij N-VA geen rol van betekenis speelde. De oorspronkelijke coalitie van sp.a en CD&V viel uit elkaar nadat CD&V zich uit de coalitie terugtrok.

Op de gemeenteraad van 26 februari 2015 werd de onbestuurbaarheid gestemd. Een eerste poging van CD&V om een nieuwe coalitie te smeden met N-VA, Open VLD en Groen mislukte. Vervolgens werd tevergeefs gepoogd een paarsgroene coalitie op de been gebracht. Uiteindelijk lukte het toch om CD&V, Open Vld, N-VA en Groen bij elkaar te brengen.

Haaltert

Afgelopen zomer waaide de crisissfeer vanuit Denderleeuw over naar buurgemeente Haaltert. De coalitie van N-VA, sp.a en de partij Open en Liberaal, onder leiding van burgemeester Veerle Baeyens (N-VA), verloor haar nipte meerderheid van 13/25 zetels toen twee leden van Open en Liberaal eind juli meestemden met oppositiepartijen CD&V en CL-VLD.

De krappe coalitie in Pepingen hield stand tot een van de schepenen van N-VA de deuren van zijn partij achter zich dichtsloeg en naar de oppositie overstapte

De moeilijke relatie met burgemeester Veerle Baeyens werd door CD&V genoemd als verklaring waarom de partij uiteindelijk geen nieuwe coalitie met N-VA op de been bracht, maar samenwerking zocht met CL-VLD en twee gemeenteraadsleden van Open en Liberaal.

Zoals in het gros van de andere gemeenten stapten ook hier de aftreden partijen naar de Raad van State met als argument dat er “politieke spelletjes” werden gespeeld door de oppositie in de hoop een machtswissel door te duwen. De Raad van State werd bij hoogdringendheid gevat en gaf N-VA en sp.a voorlopig gelijk. Het is nu wachten op een uitspraak ten gronde.

Pepingen

Na de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2012 werd in Pepingen een coalitie van Open VLD en N-VA op de been gebracht. Onder leiding van burgemeester Eddy Timmermans (Open VLD) hield die krappe coalitie stand tot een van de schepenen van N-VA de deuren van zijn partij achter zich dichtsloeg en naar de oppositie overstapte.

Eerst volgde een mislukte poging voor de vorming van een soort eenheidscollege, maar net zoals in de andere gemeenten volgde daarop een weinig verkwikkende aaneenschakeling van stemmingen over de onbestuurbaarheid van de gemeente – een eerste keer op 16 februari 2016 – en procedures voor de Raad van State.

Uiteindelijk sleepte de politieke impasse aan tot vorige maand. Een vol jaar na de eerste stemming van onbestuurbaarheid trad een nieuw college aan van CD&V-sp.a, aangevuld met de voormalige schepen verkozen op de lijst van N-VA.

Het beeld van goed bestuur dat N-VA graag van zichzelf neerzet, lijkt niet te stroken met de praktijk, toch niet op lokaal niveau

Staden

Ook Staden flirtte maandenlang met de onbestuurbaarheid. Ook daar lag onenigheid binnen N-VA aan de basis van de maandenlange impasse. Na de verkiezingen trad een coalitie van Open VLD, sp.a en N-VA aan, samen goed voor elf van de 21 zetels. CD&V, goed voer tien zetels, belandde in de oppositie.

Die nipte zetelverdeling zorgde voor een wankele situatie: het schuiven van één raadslid zou de machtsverhouding doen kantelen. Dat gebeurde ook toen N-VA’er Koen Demonie uit de meerderheid stapte … om er daarna weer bij te horen … en vervolgens weer niet.

Uiteindelijk zou in september vorig jaar gestemd worden over de onbestuurbaarheid. Een meerderheid van CD&V, samen met Demonie, tekende zich af, maar onverhoopt slaagde de meerderheidspartijen erin om een CD&V-raadslid te overtuigen als onafhankelijke te zetelen en daarbij de meerderheid te steunen. Op die manier werd de onbestuurbaarheid in extremis afgewimpeld.

Conclusie

Het beeld van goed bestuur dat N-VA graag van zichzelf neerzet, lijkt niet te stroken met de praktijk, toch niet op lokaal niveau. De partij verloor in verschillende gemeenten haar burgemeesterssjerp na uitslaande interne twisten en werd als gevolg daarvan geregeld uit de coalitie gewipt.

Die vaststelling strookt met de bevindingen die Het Nieuwsblad afgelopen voorjaar maakte. De krant rekende na dat in de maanden voorafgaand aan de publicatie van het artikel minstens zestig lokale N-VA-mandatarissen uit de partij stapten, al dan niet gedwongen.

De krant verwees daarbij naar een interne analyse die werd uitgevoerd op vraag van Bart De Wever en waarna dissidente stemmen uit de partij werden geweerd. Daarbij ook heel wat N-VA’ers van het eerste uur. Het artikel over die grote schoonmaak in eigen rangen volgde kort op de defenestratie uit de partij van die andere dissidente stemmen: voormalig Kamerfractieleider Hendrik Vuye en Kamerlid Veerle Wouters.

Auteur: Tom Cochez

Licentiaat criminologie. Werkte van 1997 tot 2008 voor De Morgen. Hij volgde er vooral gezondheidszorg, sociale zaken en milieu en verdiepte zich in de politieke partijen Vlaams Belang en Groen. In 2008 koos hij ervoor om opnieuw op freelance basis te werken onder meer ook voor Knack en Humo. Een jaar later stond hij mee aan de wieg van De Werktitel, het latere Apache.be. Vandaag werkt hij als redacteur en coördinator.

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books