Strijders voor Syrië, huurlingen voor Kroatië

10 april 2013 Tom Cochez
Een dossier in Stern over extreemrechtse huurlingen in Kroatië werd geïllustreerd met deze foto
Een dossier in Stern over extreemrechtse huurlingen in Kroatië werd geïllustreerd met deze foto
Screenshot reportage Neo-Nazis in Croatian Army
Screenshot reportage Neo-Nazis in Croatian Army

Dag op dag eenentwintig jaar geleden werd er in het Antwerps partijhoofdkwartier van het Vlaams Belang, toen nog het Vlaams Blok, een Kroatië-avond georganiseerd. Tot kort voor aanvang stond het Vlaams Blok als organisator van de avond geafficheerd, maar na het uitlekken ervan in Het Nieuwsblad trok de partij zich als organisator terug. Voorpost, een mantelorganisatie van de partij werd naar voor geschoven. Voorpost is de Heel-Nederlandse gedachte genegen en stamt uit het voormalige VMO, die als paramilitaire organisatie buiten de wet werd gesteld.

Vlaams Blok of Voorpost? Aan de invulling van de avond zelf veranderde de naam van de organisator alleszins bitter weinig. Recent haalde Karl Van den Broeck die in die periode het Vlaams Blok volgde voor De Morgen nog herinneringen op aan de avond waarop hij zelf een kijkje ging nemen:

Twee dagen later, op 10 april 1992, is Douwe van der Bos te gast in het Antwerpse hoofdkwartier van het Vlaams Blok. Op een 'Kroatië-Avond' toont hij - in aanwezigheid van toenmalig Vlaams Blok-senator Wim Verreycken en Filip Dewinter - een video waarin hij en zijn huurlingen in actie te zien zijn. Tijdens die avond, waarop ondergetekende aanwezig was, konden geïnteresseerden hun naam opgeven om meer informatie te krijgen.

Of het Vlaams Blok indertijd echt actief huurlingen ronselde en militaire steun gaf aan het Kroatische vrijwilligerskorps is een onbeantwoorde vraag. In een artikel in De Morgen verklaarde de toenmalige voorzitter van de VB Jongeren alleszins dat er voor zover hem bekend op dat moment al acht jonge Vlamingen naar Kroatië waren afgezakt om er de wapens op te nemen. Die uitspraak slikte hij achteraf in Het Nieuwsblad echter opnieuw in en ook Dewinter ontkende dat zijn partij huurlingen ronselde.

Wat het Vlaams Blok in die periode alleszins wel deed was de Kroatische strijd steunen en geregeld afzakken naar Zagreb. Toenmalig VBJ-voorzitter Jan Huybrechts reisde herhaaldelijk naar Kroatië en en er zijn ook foto's waarop Filip Dewinter, samen met Francis van den Eynde en Wim Verreycken trots poseert voor een tank. Parallel zamelde Volk In Nood (VIN), een partijvehikel, vorm gegeven door mensen uit het VNJ (Vlaams Nationaal Jeugdverbond) en Voorpost, geld en materiaal in ter ondersteuning van de Kroatische strijd.

Douwe Van der Bos

Hoeveel Vlaamse jongens er uiteindelijk afzakten naar Kroatië is weinig gedocumenteerd. In tegenstelling tot in Nederland waar Douwe Van der Bos, de spreker op de Kroatië-avond van Voorpost / Vlaams Blok, zelfs advertentieruimte in De Telegraaf kocht om medestrijders te ronselen. Van der Bos is een voormalig lijsttrekker van de Nederlandse Centrumdemocraten en was eerder ook bestuurslid van de gelijkaardige Centrumpartij. Allebei zijn het extreemrechtse partijen waar het Vlaams Blok goede relaties mee onderhield. Van der Bos was ook actief bij Voorpost. Samen met Broer Wiersma en kolonel H.C. de Roode (in die periode ook allebei actief bij Voorpost) richtte hij de Nederlands-Kroatische Werkgemeenschap (NKW) op. In zijn boek Het Vlaams Blok (1992) omschrijft Hugo Gijsels uitgebreid de relaties tussen alle betrokken partijen en splinter(actie)groepen.

Een dossier in Stern over extreemrechtse huurlingen in Kroatië werd geïllustreerd met deze foto
Een dossier in Stern over extreemrechtse huurlingen in Kroatië werd geïllustreerd met bovenstaande foto

Feit is dat Van der Bos meevocht bij de fameuze Kroatische Defensiekrachten (HOS), opgericht in de schoot van de radicale Kroatische Partij van Rechten (HSP). Andere bekende Nederlanders, onder meer ook de zoon van schrijver Jan Cremer, vochten in die periode mee aan de zijde van de Kroaten. Cremer praat daar uitgebreid over in zijn boek 'Bomberjack'. Over andere Nederlandse strijders in de Kroatische oorlog werd ook de documentaire 'Soldaat in den vreemde' gemaakt. Daarin wordt vooral in gezoemd op Johan Tilder die zich schuldig zou hebben gemaakt aan etnische zuiveringen, moord en verregaande martelpraktijken. Tilder werd uiteindelijk door de Serviërs berecht en tijdens een vluchtpoging doodgeschoten.

Neonazi's

Dat Kroatië in die periode een bijzondere aantrekkingskracht uitoefende op hele en halve neonazi's uit Vlaanderen en Nederland hoeft niet te verwonderen. De fameuze Kroatische Oestacha's (separatisten) vochten tijdens de tweede wereldoorlog mee met de SS van Hitler en werden gevreesd voor hun extreme gruweldaden. Tijdens de Joegoslavische burgeroorlog bloeide de oude symboliek van de Oestacha's opnieuw op en inspireerde extremistische milities met vaak uitgesproken nazistische sympathieën. Beeltenissen van de mythische Oestacha-leider Ante Pavelitch sierden opnieuw heel wat gebouwen van milities.

In een reportage voor Der Spiegel is te zien hoe de 'Kroatische strijd', net zoals de Syrische strijd vandaag, indertijd onder meer ook Duitse, Franse, Engelse en Oostenrijkse neonazi's wist te overtuigen om naar het front af te zakken. De beelden van een soort (onbetaald) huurlingenleger bestaande uit jonge mannen in al dan niet zelf gemaakte oude nazi-uniformen, met het hakenkruis wapperend boven de straat en hun getuigenissen over het hoe en het waarom van hun keuze, doen denken aan de beelden die ons vandaag vanuit Syrië bereiken.

Vaak gaat het om jongeren die in eigen land uitgespuwd worden en in aanraking zijn gekomen met criminaliteit. Het front geeft hen plots een doel, de kans om uit te groeien tot een held en biedt een soort kameraderie. De getuigenissen van ex-huurlingen in Kroatië, in bovenstaand filmpje maar ook in de vooral Nederlandse documenten daarover, leren dat veel huurlingen vertrekken vanuit een soort idealisme, maar ter plekke geconfronteerd met de oorlogsrealiteit, al snel hun initieel idealisme kwijt spelen.

LEES OOK