Opinies uit alle hoeken vlogen ons om de oren in de pers en in de sociale media. Er wordt gegoocheld met het relatieve belang van gendergelijkheid en godsdienstvrijheid, men heeft het over respect voor de waarden van de Verlichting die in het gedrang zouden komen, en men beschouwt wie een boerkini wil dragen als slachtoffer van onderdrukking.
Absolute vrijheid
Over rechten en vrijheden wordt nogal gemakkelijk gesproken in zwart-wit-termen: men heeft het over ‘absolute’ en andere (‘relatieve’ dus) vrijheden. De term ‘absoluut’ suggereert een objectieve eigenschap, onafhankelijk van interpretatie – net als de wetten van de thermodynamica, die bepalen dat het niet mogelijk is een temperatuur te bereiken die lager ligt dan het absolute nulpunt. Dat is geen kwestie van opinie.
Wie gendergelijkheid als een absolute vrijheid beschouwt, heeft dus een makkelijk argument om andere vrijheden als ondergeschikt te beschouwen. Dat is wat Louis Ide, algemeen secretaris van de N-VA, doet in Knack.
Maar is gendergelijkheid echt een absoluut recht? Is het, zoals het begrip laat uitschijnen, te allen tijde en in alle omstandigheden van kracht? Staat het buiten elke vorm van nuance of onderhandelbaarheid? Enkele recente evoluties ondersteunen alvast de idee dat discriminatie tussen mannen en vrouwen snel verdwijnt: de gelijkschakeling van de pensioenleeftijd, of het afschaffen van differentiële verzekeringspremies afhankelijk of men man of vrouw is.
Wie echter wat verder kijkt, in het zwembad bijvoorbeeld, moet echter vaststellen dat het met die absolute gendergelijkheid in het vrije westen toch nog niet zo best is gesteld. Daar geldt immers – boerkini of niet – nog steeds een dubbele moraal wat de snit van de badkledij betreft. De gemeenteraden die zo begaan zijn met gendergelijkheid dat ze de boerkini verbieden vindt men niet direct terug in de Free the Nipple campagne die ervoor ijvert dat vrouwen het recht moeten hebben het bovenlijf te ontbloten waar mannen dat mogen. En zoals Ingrid Verbanck, ook in Knack, opmerkt, er zijn tal van andere domeinen waar die ‘absolute’ gelijkheid ontbreekt.
Druk
Naast het dan toch niet zo stevige argument rond gendergelijkheid, en de wat pathetische anti-boerkini bewijsvoering als zou die onveilig of onhygiënisch zijn, wordt ook aangevoerd dat hij symbool staat voor de onderdrukking van de moslimvrouw. Het dragen ervan gedogen zou gelijk staan met het goedkeuren, of zelfs aanmoedigen van de druk die echtgenoten, broers en vaders op moslimvrouwen uitoefenen.
De bekommernis om die vermeende onderdrukking verdient zeker respect. Maar is de boerkini noodzakelijk verbonden met onderdrukking? Is het bovenstuk van de bikini dat niet evenzeer? Bovendien kan men zich ook hier afvragen of deze bijbelse zegswijze niet op zijn plaats is: ”En wat ziet gij den splinter, die in het oog uws broeders is, maar den balk, die in uw oog is, merkt gij niet?” (Mattheüs 7:3-5). Ingrid Verbanck wijst in het eerder genoemde artikel – niet zonder enig sarcasme – op een aantal situaties waarin ook in het Verlichte westen sprake is van weinig subtiele druk ten aanzien van de vrouw. Daar houdt het overigens niet op: ook mannen (gendergelijkheid!) zijn niet immuun voor druk van het gezin of de maatschappij – bijvoorbeeld economisch (mannen ondervinden drie keer zo veel druk om de kostwinner te zijn), psychologisch (zelfmoord onder mannen komt 2-8 keer vaker voor) en fysiek (amper 4% van de mannen zijn tevreden met hun lichaam).
Zelfs als de boerkini soms een kwestie van onderdrukking zou zijn, dan lijken er toch ernstiger zaken te zijn die onze aandacht verdienen.
Mijn vrijheid is beter dan de jouwe
Er lijkt in deze materie een denkfout in het spel te zijn die bekend staat als egocentric bias. Wie rechten en vrijheden louter bekijkt vanuit een specifiek persoonlijk (eerder dan een algemeen) standpunt, projecteert wat geldt vanuit die beperkte visie onterecht op de bredere werkelijkheid.
Wanneer enkel de voorbeelden van werkelijke gendergelijkheid worden beschouwd, en niet de tegenvoorbeelden (zoals inkomensongelijkheid en esthetische normen), dan lijkt het inderdaad alsof onze maatschappij die gendergelijkheid als een absoluut recht erkent en realiseert. Maar dat is niet de objectieve waarheid. Wanneer iets wordt verboden dat we, zelfs zonder verbod, toch nooit zou doen (zoals in een boerkini gaan zwemmen), dan lijkt dat geen inbreuk op onze vrijheid – ook al gaat het in tegen de vrijheid van anderen.
Dit herinnert aan het concept van "truthiness" dat de Amerikaanse komiek Stephen Colbert introduceerde: de tendens om wat netjes strookt met onze eigen standpunten, normen en waarden te beschouwen als absolute, objectieve waarheid. Een artikel eerder deze week van academische juristen Jogchum Vrielink en Herman van Goethem houdt deze attitude kordaat de spiegel voor: wanneer argumenten als ‘het is storend’ consistent zouden worden toegepast, moeten eigenlijk opeens ook allerlei andere zaken worden verboden.
Een beetje intellectuele eerlijkheid
In een liberale democratie, het ideaalbeeld van de maatschappij waar de westerse wereld al aan timmert sedert de Franse revolutie van 1789, staat vrijheid voorop (net als in het Franse nationale motto). Dat betekent niet dat iedereen vrij is te doen wat hij of zij wil, en dat het recht van de sterkste geldt: de vrijheid van de ene persoon moet soms worden ingeperkt om de vrijheid van de andere persoon te vrijwaren. Maar het betekent wel dat er zo weinig mogelijk van dergelijke inperkingen moeten zijn. In het bijzonder betekent het dat er geen plaats is voor de inperking van vrijheden die geen inbreuk zijn op andermans rechten en vrijheden. Dat is waarom er voor bijvoorbeeld een verbod op het huwelijk tussen twee mensen van hetzelfde geslacht geen plaats is in een liberale democratie.
Niemand wordt geschaad wanneer een vrouw - welke ook haar godsdienst - (of, waarom niet, een man?) gaat zwemmen in een boerkini. Het is integendeel precies het verbod zelf dat schade toebrengt, namelijk aan de liberale democratische principes.
Wanneer de logische uitvoering van een voorgesteld verbod tot absurde consequenties als het verbieden van hipsters of, wie weet, het dragen van een mullet leidt, dan is er geen twijfel: het gaat hier niet om het verdedigen van een absolute vrijheid of van de liberale waarden, maar om het bevorderen van subjectieve normen.
Het zou fijn zijn als diegenen die zulke inperkingen van de persoonlijke vrijheid (ongeacht of het om godsdienst, cultuur, persoonlijke smaak of wat dan ook gaat) verdedigen de intellectuele eerlijkheid hebben ervoor uit te komen dat het hen om persoonlijke voorkeur of afkeur te doen is, en niet om absolute waarden.
