‘Overheid zet onvoldoende in op Coronalert-app’

 Leestijd: 5 minuten2

De Coronalert-app boekt tot nu toe niet het beoogde resultaat. Technische problemen, onvoldoende downloads en incorrect gebruik staan in de weg. ‘De grootste tekortkoming is dat er heel weinig politieke steun is’, zegt Bart Preneel, professor cryptografische algoritmen.

Eind september werd Coronalert gelanceerd, een app die je een melding geeft als je risico loopt op een besmetting. De app moet contacttracing makkelijker en sneller maken. Dat de contacttracing niet vlot verloopt, bleek onlangs nog uit een Pano-reportage. De Coronalert-app zou daar verandering in kunnen brengen, maar daarvoor zijn er te weinig gebruikers.

Het is onduidelijk hoeveel mensen de app ondertussen verwijderden en hoeveel unieke gebruikers er zijn

Ondertussen werd de app wel bijna 2,5 miljoen keer gedownload. Volgens het Interfederaal Comité Tracing en Testing Covid-19 (IFC T&T) komt dat neer op 27% van de mensen met een smartphone. Al moeten we een kanttekening maken bij dat cijfer. Het is onduidelijk hoeveel mensen de app ondertussen verwijderden en hoeveel unieke gebruikers er zijn. Daarnaast weten we niet bij hoeveel gebruikers de app actief is. De app werkt namelijk alleen als de blootstellingschecks geactiveerd zijn. Staatssecretaris voor digitalisering, Mathieu Michel (MR), zei dat daar geen informatie over is, omdat de app enkel anonieme gegevens gebruikt.

“Om privacyredenen hebben we geen exacte cijfers voor België”, zegt professor Bart Preneel van COSIC (Computer Security and Industrial Cryptographiy group) aan de KU Leuven. Hij begeleidde mee de bouw van de app. “Op basis van gegevens uit andere Europese landen, schatten we dat ongeveer 60% van de gebruikers actief is.”

Technische problemen

Dat niet alle geïnstalleerde apps actief zijn, ligt voor een deel aan technische problemen. “Goedkopere smartphones hebben kleinere batterijen. Bepaalde merken zoals Huawei doen ter compensatie aan heel agressief batterijbeheer en beheren de apps heel strikt. Als een app drie dagen niet wordt geopend, wordt die gewoon afgesloten. We moeten mensen daar alert op maken.”

Sommige gebruikers besloten om de app te verwijderen, omdat ze toch nooit meldingen kregen. Anderen verwijderden de app omdat die energierovend zou zijn, maar dat klopt niet volgens Preneel.

“Bij oudere Androidtelefoons is het vereist om je locatiegegevens aan te zetten als je Coronalert opent, hoewel de app zelf dat niet gebruikt. Andere apps die wel je locatie volgen, gaan meer batterij verbruiken als de locatiegegevens aanstaan. Je kan dat oplossen door de locatiegegevens van andere applicaties af te zetten. Veel gebruikers weten dat niet. Daar moet meer communicatie over zijn.”

Kostenplaatje

De totale kost van Coronalert wordt geschat op ongeveer 1,5 miljoen euro, waarvan een kleine 850.000 euro voor de app zelf. Dat is relatief goedkoop in vergelijking met andere Europese landen. In Nederland zou het totale kostenplaatje tussen de 4 en 5 miljoen euro liggen, in Duitsland zelfs 100 miljoen euro.

Tussen september en november werd bijna 27 miljoen euro uitgegeven aan manuele contacttracing. In vergelijking met manuele contacttracing is de kost van Coronalert dus relatief laag.

“Het IFC Tracing en Testing heeft de kost van de app kunnen beperken door zich voor belangrijke onderdelen van Coronalert te baseren op de Corona-Warn-App van de Duitse federale overheid”, zegt Karine Moykens, voorzitter van het IFC T&T.

Er blijft heel wat discussie over de meerwaarde van Coronalert. Federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (spa.) zei vorige maand in een debat van de  Interministeriële conferentie Volksgezondheid dat het doel van de Coronalert-app niet gehaald is omdat te weinig mensen de app installeerden en hun positief testresultaat niet ingeven. Op een van de volgende debatten zou daarover gesproken worden, maar dat gebeurde nog niet.

Onvoldoende gebruik

Coronalert kan een hoogrisicocontact alleen melden als beide personen de app installeerden, hun smartphone bijhadden op het moment dat ze contact hadden, en de besmette persoon zijn positief testresultaat deelde. Lang niet iedereen linkt zijn resultaat met de app. Slechts 44.900 positieve testen werden ingegeven op Coronalert. Sinds de lancering van de app op 30 september 2020, testten in België in totaal 632.022 mensen positief op het coronavirus.

Karine Moykens (IFC Tracing en Testing): ‘Een aantal labo’s geven de data wel meteen door aan de besmette persoon, maar pas een aantal dagen later aan Sciensano. Daardoor verschijnt het resultaat later in de app en dus ook later bij de risicocontacten’

Om Coronalert te linken aan een testresultaat, moet de gebruiker een code doorgeven aan zijn of haar huisarts of in het testcentrum. “Het IFC Tracing en Testing merkte redelijk snel dat dit niet altijd goed gebeurde”, zegt Moykens. “Zo werd in oktober, een maand na de lancering van Coronalert, een webformulier gemaakt dat toelaat de link te maken tussen Coronalert en een testresultaat als de gebruiker zijn of haar code niet doorgaf aan de huisarts of in het testcentrum. Maar dan moet de gebruiker wel de code ingeven in het webformulier, wat niet altijd gebeurt. In dat geval wordt de app niet gelinkt aan het testresultaat en ontvangt de burger dat niet.”

Volgens Preneel moeten ook de labo’s erop attent gemaakt worden dat het belangrijk is om de resultaten sneller te verwerken. “Een aantal labo’s geven de data wel meteen door aan de besmette persoon, maar pas een aantal dagen later aan Sciensano, dat ervoor zorgt dat het positieve resultaat in de app verschijnt. Het is niet de bedoeling dat dat zo laat gebeurt, maar daar wordt ook geen politieke druk op uitgeoefend. Het is geen prioriteit.”

Incorrect gebruik

Gebruikers die hun testresultaat wel koppelen, delen dan weer niet altijd het resultaat met hun contacten, een mogelijkheid in de app. Slechts 37% van de 42.500 (zo’n 15.700 gebruikers) positief geteste gebruikers deelde hun resultaat met anderen.

Aangezien Coronalert anoniem is, is niet geweten hoeveel gebruikers contact opnamen met het contactcenter na een rood scherm

“Dat lijkt inderdaad weinig,” zegt Preneel, “maar je mag niet vergeten dat die 15.700 misschien 30.000 tot 40.000 mensen hebben verwittigd. Zelfs als dat mensen zijn die ook door manuele contacttracing werden opgespoord, werden die sneller door de app verwittigd. Hopelijk zijn zij dan in quarantaine gegaan en hebben ze zo niemand meer besmet.”

“Gebruikers die een rood scherm krijgen, kunnen contact opnemen met het callcenter om de testcodes en een quarantaine-attest te ontvangen, maar we kunnen dat niet verplichten of controleren, aangezien Coronalert anoniem is”, zegt Moykens. Hoeveel gebruikers contact opnamen met het contactcenter na een rood scherm, is dan ook niet geweten. In december liet Kamerlid Frieda Gijbels (N-VA) nog weten dat op de 5,1 miljoen coronatests, slechts 394 mensen de app registreerden als de aanleiding voor hun test.

App kan meerwaarde zijn

De mindere werking van de app ligt dus vooral aan het beperkte gebruik ervan. Al maakt Preneel daar wel een kanttekening bij. “In verschillende media verscheen dat minstens 60% van de burgers de app moet gebruiken om een impact te hebben. Dat klopt niet. Uit een Oxford-studie blijkt dat in regio’s waar de app meer wordt gebruikt, er minder besmettingen zijn. Dat is natuurlijk niet enkel toe te schrijven aan de app. Mensen die de app installeren, volgen over het algemeen ook de regels beter.”

De app zal volgens Preneel vooral belangrijk zijn als er versoepelingen komen, omdat onbekende contacten niet traceerbaar zijn door manuele contacttracing. “Nu zijn er heel weinig contacten. Het contact met onbekenden beperkt zich in principe tot het openbaar vervoer en supermarkten. De overheid zou meer kunnen doen door de boodschap te geven om de app te installeren. Als er versoepelingen komen, moet die boodschap er zeker zijn.”

Ook kan de app volgens Preneel belangrijker zijn voor bepaalde groepen, zoals studenten. “De laatste keer dat ik lesgaf, in oktober, vroeg ik aan mijn studenten of ze de app gebruikten. Dat was ongeveer negen op de tien. Die groep zal vaker in contexten komen waar ze niet iedereen kennen.”

Sinds begin dit jaar kan Coronalert ook communiceren met apps uit een aantal andere EU-landen, waaronder Duitsland en Nederland. De app zou dus een meerwaarde kunnen zijn, maar dan moeten er meer gebruikers zijn en moeten die gebruikers een positief testresultaat ook effectief delen.

Politieke verantwoordelijkheid

De app vertoont ook een aantal technische gebreken, wat de impact verkleint. Tot voor kort werkte Coronalert bijvoorbeeld niet op iPhone 6. “De app werkt inderdaad nog niet helemaal perfect. Daar wordt nog altijd aan gewerkt. De grootste tekortkoming die er nu is, is dat er heel weinig politieke steun is. Er is een grote campagne gevoerd eind september, begin oktober. Sindsdien is er door politici heel weinig over gerapporteerd, zelfs niet op de persconferenties”, zegt Preneel.

Vlaams minister van Volksgezondheid Wouter Beke (CD&V) zegt dat “het Interfederaal Comité voor Testing & Tracing op voorstel van de Interministeriële conferentie Volksgezondheid heeft beslist dat er opnieuw een communicatiecampagne zal opgestart worden. Die timing zal snel worden bepaald. We moesten wachten tot de interoperabiliteit met andere Europese landen een feit was, evenals de aanpassing zodat de app ook downloadbaar is voor iPhone 6.”


Uitgelichte afbeelding: © Nicolas Maeterlinck (Belga))

Auteur: Charlotte Deprez

Charlotte is freelance journalist. Ze volgde de bachelor print- en onlinejournalistiek aan Howest en de master radio- en televisiejournalistiek aan de VUB.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books