Van negen naar 77 camera’s in de Gentse rand

 Leestijd: 7 minuten1

De Gentse randgemeenten Merelbeke, Melle, Oosterzele en Destelbergen plaatsen de komende jaren meer dan zeventig camera’s op hun grondgebied. Het netwerk ‘Havik’ zal 1,9 miljoen euro kosten tegen 2024. Over de precieze omvang van het project en het politieke debat sijpelde de afgelopen jaren amper iets door in de lokale pers.

Krokusfocus
De hele krokusvakantie lang heb je gratis toegang tot dit volledige dossier. Wil je ook hierna blijven lezen? Word dan lid van Apache.

Vrijdag 3 januari 2020. De lokale politiezone Regio Rhode & Schelde zet het nieuwe jaar in met camera’s. Zo klinkt de titel van het persbericht over de opening van een gloednieuwe controlekamer.

Het betekent de uitrol van een grootschalig cameranetwerk op lokaal vlak, op plaatsen waar tot voor kort slechts een handvol snelheidscamera’s ingezet werden. De plannen zijn groots.

ANPR, snelheid, overlast en bewaking

Rhode & Schelde
Melle, Merelbeke, Oosterzele en Destelbergen zijn samen 120 vierkante kilometer groot. Dat is een equivalent van 80 procent van het Gentse grondgebied. De zone heeft zowel verstedelijkt als landelijk gebied. Er zijn 600 kilometer wegen, met tal van op- en afritten van de snelwegen E17 en E40 en de buitenring R4.

Momenteel beschikt de politiezone Regio Rhode & Schelde over negen vaste flitscamera’s en twee verplaatsbare snelheidscamera’s: één in een voertuig en een andere camera die onder meer in een vuilnisbak kan worden gemonteerd.

Tegen 2024 moet het totaal aantal camera’s in diezelfde zone tot bijna tachtig zijn aangegroeid. De politiezone is gestart met de uitrol van een heus cameraschild dat grotendeels twee doelen heeft: verkeersinbreuken vaststellen, en overlast en inbraken indijken. Concreet worden tegen 2024 45 ANPR-camera’s (voor automatische nummerplaatherkenning) operatief, waaraan nog eens 28 bewakingscamera’s gekoppeld worden.

“We hebben een studie in de volledige zone uitgevoerd en beslist om de camera’s te plaatsen op de belangrijkste invalswegen en -punten, en op een aantal strategische plaatsen, om ze zo efficiënt mogelijk in te zetten”, verduidelijkt commissaris Eric Vande Putte, directeur operaties van de politiezone Regio Rhode & Schelde. “Op sommige plaatsen komen er twee ANPR’s, om verschillende rijrichtingen op te nemen. Soms komt daar dan ook maar één bewakingscamera bij omdat die een bredere filmhoek heeft. Het is dus niet altijd één op één.”

Locatie
De komende weken worden negen ANPR’s camera’s, met acht gekoppelde bewakingscamera’s (domes) geplaatst op de N42 aan het op- en afrittencomplex in Wetteren, op de Brusselsesteenweg in Melle, op de Hundelgemsesteenweg in Merelbeke ter hoogte van een rotonde aan de Ringvaart, aan de faculteit Diergeneeskunde in Lemberge en op de Dendermondsesteenweg in Destelbergen en in Heusden.

“Die ANPR-camera’s dienen in hoofdzaak om te weten wie binnenkomt en buitengaat”, zegt zonechef Yves Asselman. “Stel dat er een inbrakenplaag is in Merelbeke, dan kunnen we binnen een bepaald tijdsvenster zien wie er binnenkwam.”

De ANPR-camera’s lezen de nummerplaten, maar filmen geen beelden van voertuigen. Daarom worden meer dan de helft van de ANPR-camera’s vergezeld van een bewakingsbroer. De beelden zijn ook niet uitsluitend bestemd voor het netwerk Havik. “Wanneer het netwerk operationeel is, zullen ook andere zones en de federale politie de beelden kunnen bekijken”, zegt Asselman.

Naast het budget van 1,9 miljoen euro voor camera’s, maar wel nog binnen het opzet van het project ‘Havik’, komen er ook nog zes flitspalen bij, al dan niet in trajectcontrole (waarbij de gemiddelde snelheid tussen twee plaatsen gemeten wordt). Los daarvan installeert ook het Agentschap Wegen en Verkeer nog eens trajectcontrole op de gewestweg N444 (Hundelgemsesteenweg) in Merelbeke. De kosten daarvan zijn voor het Vlaams Gewest, maar de daarvoor geïnstalleerde ANPR-camera’s kunnen ook door de politiezone Rhode & Schelde gebruikt worden.

Trajectcontrole op Hundelgemsesteenweg Merelbeke (Foto: © Steven Vanden Bussche (Apache))

Trajectcontrole op Hundelgemsesteenweg Merelbeke (Foto: © Steven Vanden Bussche (Apache))

Controlekamer

Terug naar de nieuwe controlekamer. Die zal dus gebruikt worden voor de tientallen bewakingscamera’s die in de toekomst op het grondgebied kunnen worden ingezet. Naast de camera’s op ANPR-infrastructuur, komen er ook nog vier verplaatsbare overlastcamera’s en vier verplaatsbare bewakingscamera’s om tijdens evenementen te gebruiken. “De overlastcamera’s kunnen bijvoorbeeld ingezet worden tegen fietsdiefstallen, vandalisme of sluikstorten, afhankelijk van de problematiek die zich aandient”, zegt commissaris Vande Putte.

Zuil met ANPR- en bewakingscamera (Foto: © Steven Vanden Bussche (Apache))

De bewakingscamera’s behoren ook niet tot één type. “Het type hangt af van de plaats. Een beperkte beeldhoek kan door een vaste camera worden gecapteerd. Waar het belangrijk is om alle richtingen te filmen, komt er een 360 gradenmodel. Op een donkere plek wordt een camera ingezet met meer infrarood en afhankelijk van de reikwijdte is ook de zoomfunctie verschillend.”

De beelden worden in combinatie met de ANPR-resultaten gebruikt. “Stel dat er met de ANPR een hit is, wat wil zeggen dat de nummerplaat wordt herkend in één van de politiedatabanken, en het nummer komt bijvoorbeeld overeen met een gestolen voertuig of met het voertuig van iemand die gekend is voor inbraken. In zo’n geval kunnen we meteen reageren. Momenteel wordt de ‘hit’ doorgegeven naar de dispatching die op zijn beurt de informatie doorgeeft aan de ploegen op het terrein. Binnen zeer korte termijn gaan de ploegen die informatie rechtstreeks te zien krijgen op een tabel in hun combi.”

Toch worden die beelden niet 24/7 bekeken. “We gaan geen ‘big brother’ spelen. Daar heb ik het personeel niet voor. Zowel de vaste als de verplaatsbare bewakingscamera’s kunnen bijvoorbeeld ingezet worden tijdens carnaval of bij een wielerwedstrijd, om zicht te hebben op de situatie op het terrein.” Bovenop de wettelijke bepalingen, keurde de politiezone nog eens een charter voor camerabeleid goed. Het was de Destelbergse burgemeester Marc De Pauw (Open Vld) die rond privacy extra waarborgen eiste.

Function creep
Er is altijd de vrees voor wat sociologen ‘function creep’ noemen. Dat betekent dat de technische functies van camera’s voor steeds meer doeleinden worden ingezet. Lees commentaren van privacy-expert Matthias Dobbelaere-Welvaert en mensenrechtendeskundige professor Paul De Hert naar aanleiding van het gewijzigde camerabeleid in Gent.

Toen begin dit jaar de nieuwe controlekamer in gebruik werd genomen, verscheen een persbericht over de opzet en de kostprijs op de regiopagina’s in de kranten en op de regionale televisie. De hierboven opgesomde details over de werkelijke omvang kwamen echter niet aan bod. Evenmin was er aandacht voor het politieke debat dat aan de (in de politieraad unaniem goedgekeurde) beslissing voorafging, zo leert een zoektocht op Gopress, het online archief van de Belgische kranten en tijdschriften.

Wel werd het plan aangekondigd en werd er fragmentair bericht over delen van het plan, zoals over de goedkeuring om overlastcamera’s in te zetten tegen zwerfvuil, of over de superflitser in een vuilnisbak.

Politieraad amper gevolgd

De besprekingen werden vooral gevoerd in de politieraad. De zittingen van dat orgaan worden door weinig journalisten van nabij gevolgd, zo is te horen bij raadsleden. “Er zijn sowieso al weinig journalisten, die met moeite alle gemeenteraden kunnen volgen. Politieraden zijn al helemaal weggevallen,” zegt Groen-kamerlid Stefaan Van Hecke, die als gemeenteraadslid in de politieraad van de politiezone Regio Rhode & Schelde zetelt.

Politieraden zijn machtige lokale bestuursorganen. Zittingen worden echter weinig door journalisten van nabij gevolgd.

Commissaris Yves Asselman beaamt, maar steekt ook deels de hand in eigen boezem wat zijn zone betreft. “Eigenlijk hebben we daar ook een beetje schuld aan. Journalisten werden een tijdlang niet uitgenodigd, maar krijgen nu opnieuw de agenda toegestuurd.”

Politieraden zijn nochtans machtige lokale bestuursorganen. Ze werden rond de eeuwwisseling opgericht in politiezones die uit meer dan één gemeente bestaan. In zones waar verschillende gemeenten één politiezone vormen, werd een groot deel van de bevoegdheden die gemeenteraden over de lokale politie hadden (zoals begroting of personeelszaken) verhuisd naar de politieraden. Die raden worden samengesteld door de burgemeesters uit de gemeenten die deel uitmaken van de zone, en een aantal uitgekozen gemeenteraadsleden van elke gemeente uit de zone.

Politieraad
Rond de eeuwwisseling leidde de eengemaakte politie tot de oprichting van politieraden in zones met meer dan één gemeente. In 25 ‘ééngemeentezones’ (zoals Gent), wordt de werking van de politie ofwel op de gemeenteraad opgevolgd, ofwel in een raadscommissie. Maar de 275 andere lokale besturen in Vlaanderen maken dus deel uit van een ‘meergemeentenzone’ en delegeerden het gros van de politiebevoegdheden naar politiecolleges- en raden. En dat is dus ook het geval voor de politiezone Regio Rhode & Schelde.

De debatten op politieraden zijn openbaar, en dat geldt ook voor de agenda’s en de verslagen. Het Bestuursdecreet verplicht sinds begin vorig jaar politieraden ook om agenda’s en verslagen online te plaatsen. De notulen van de politieraad zijn vaak bijzonder summier, zonder dat de debatten beschreven worden. Ze zijn wel inkijk- en opvraagbaar. Dat geldt ook voor de politiezone Rhode & Schelde.

Vlaams parlementslid Ludwig Vandenhove (sp.a), die begin jaren 2000 als senator mee aan de basis lag van wat later de camerawet werd, maakt zich zorgen. Hij spreekt zelfs over een democratisch deficit. “Er wordt te weinig over gedebatteerd en er worden te weinig vragen gesteld”, zegt hij.

“Alles wat te maken heeft met veiligheid en politie wordt vaak doorgeschoven naar de burgemeesters en nog meer naar politiecolleges en -raden. Dat geldt ook voor de brandweer. Gemeenteraden hebben heel wat bevoegdheden afgestaan. En dat terwijl politieraden vaak snel zijn afgelopen. Indien er al vragen gesteld worden, gaat het vaak om heel praktische zaken. Er is geen plaats voor het essentiële debat, en dat vind ik spijtig. Het loont electoraal ook minder om kritisch te zijn over camera’s .”

Geen verslag van raadsdebatten

Ludwig Vandenhove (sp.a): “Alles wat te maken heeft met veiligheid en politie wordt vaak doorgeschoven naar politiecolleges en -raden. Gemeenteraden hebben heel wat bevoegdheden afgestaan. Er is geen plaats voor het essentiële debat”

Al zijn de debatten dan beperkt, de opstart van het netwerk kwam de afgelopen jaren wel degelijk op gemeenteraden. Om te voldoen aan de camerawet, is onder meer een positief advies van de gemeenteraad vereist. Het project werd ook in de vier gemeenteraden voorgesteld door de zonechef. De politiedotaties moesten ook worden goedgekeurd. Dat leidde in het geval van “Havik” ook tot kritische bedenkingen en een batterij aan vragen, zoals in Oosterzele. Maar over dat levendige democratisch debat is er niet bericht.

“Het is de gemeente die betaalt, maar de politieraad die bepaalt”, vat de Oosterzeelse burgemeester Johan Van Durme (CD&V) samen. “Het zijn de gemeenten die de dotaties bepalen en er moet natuurlijk teruggekoppeld worden. Maar er is een consensus onder de vier gemeenten. We zijn met de vier burgemeesters bijzonder tevreden dat dit uniform mogelijk is. (…) De zonechef is ook op de vier gemeenteraden aanwezig geweest. Je moet wel degelijk de raadsleden informeren, maar dat zijn typische dossiers voor een politieraad.”

Ondanks de kritische stemmen in onder meer Oosterzele stemde Groen in de politieraad voor het totaalproject. “Vroeger was het juridisch kader niet stevig, maar sinds de laatste wijziging aan de camerawet, zijn misbruiken quasi onmogelijk. En als ze gebeuren, zijn ze sanctioneerbaar”, zegt Stefaan Van Hecke (Groen).

Burgemeester Oosterzele Johan Van Durme (CD&V): “Het is de gemeente die betaalt, maar de politieraad die bepaalt.”

“We hebben heel wat vragen gesteld. De inzet op verkeersveiligheid was voor ons het belangrijkst. Voor de overlastcamera’s moeten we waakzaam zijn: op basis van welke criteria worden ze ergens geplaatst?”

Uiteraard is er ook over de kostprijs gesproken. “Het project is niet goedkoop, maar de voordelen voor de veiligheid zijn zo groot dat die kosten eigenlijk te rechtvaardigen zijn”, zegt politieraadslid John De Vlaminck (N-VA), gewezen korpschef van de politiezone Vlaamse Ardennen.

“Die 1,9 miljoen is voor het totaalproject, van studie tot plaatsing en operationalisering over de hele legislatuur tot 2024”, verduidelijkt zonechef Yves Asselman. Het cameraproject wordt betaald met de gemeentelijke dotatie, die jaarlijks met 2,5 procent stijgt. In die verhoging is er wel rekening gehouden met de investeringen, zoals het cameraproject.” Naast de investeringskost, zijn er na 2024 ook recurrente kosten voor onderhoud en uiteraard ook voor de inzet van personeel.

Infoblad

In het gemeentelijk infomagazine van januari 2020 schrijft de Merelbeekse burgemeester en voorzitter van de politieraad Regio Rhode & Schelde Filip Thienpont (CD&V) in zijn nieuwjaarsbrief: “Merelbeke zal ook inzetten op camerabeleid, in samenwerking met de lokale politie. Dat zal gebeuren via een cameranetwerk, dat we kunnen gebruiken voor ANPR-, overlast- en trajectcontrole.”

De opstart van het netwerk werd in december 2018 ook al summier aangekondigd. De politiezone start binnenkort een informatiecampagne.

ANPR- en bewakingscamera's op Hundelgemsesteenweg in Merelbeke (Foto: © Steven Vanden Bussche (Apache))
ANPR- en bewakingscamera's op Hundelgemsesteenweg in Merelbeke (Foto: © Steven Vanden Bussche (Apache))
Vlaams Journalistiek Fonds

Dit onderzoeksartikel kwam tot stand met de steun van het Vlaams Journalistiek Fonds.

Auteur: Steven Vanden Bussche

Steven Vanden Bussche studeerde geschiedenis aan de UGent en mag ook lesgeven aan het secundair onderwijs. Sinds 2005 werkt Steven als journalist. Eerst als regiocorrespondent voor Het Laatste Nieuws en de VRT, daarna zeven jaar voor het persagentschap Belga. Sinds augustus 2017 schrijft Steven voltijds voor Apache.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid