Apache Lokaal: (uit)verkoop publieke grond

 Leestijd: 3 minuten0

Op drie jaar tijd verkochten Vlaamse steden en gemeenten 32 km² publieke grond. Met Apache Lokaal duiken we in de (uit)verkoop van publieke gronden en eigendommen. We lijsten de vruchten van ons onderzoekswerk graag op en schotelen je een verhelderende mini-documentaire voor.

In een mini-documentaire gaat journalist Berber Verpoest dieper in op de verkoop van publieke gronden, en de gevolgen ervan. De documentaire vertonen we vanavond in première op de live-voorstelling van onze resultaten in Edegem, en zal daarna ook hier te zien zijn.

De documentaire ‘Boer Zoekt Grond’ van Berber Verpoest is hieronder te bekijken:

Equivalent van Brussel-stad ‘verkocht’

Tussen eind 2014 en eind 2017, het zwaartepunt van de vorige legislatuur, verkochten lokale besturen 3.200 ha publieke grond (32 vierkante kilometer). Dat komt overeen met een oppervlakte ter grootte van Brussel-stad.

Iets minder dan de helft van die verkopen zijn bossen en natuur, waarvan het Agentschap Natuur en Bos een kwart terugkocht. De rest zijn vooral landbouwgronden en bouwgrond. Volgens critici denken besturen te weinig na over het strategisch belang van grond op lange termijn en hoe grond een instrument is om aan ruimtelijk-, klimaat- en ander beleid te doen.

Gent is de grootste verkoper

Afgelopen legislatuur was de stad Gent de grootste verkoper: 1.111 hectare landbouwgrond bracht de stadskas ruim 60 miljoen euro op. Bijna de helft van die oppervlakte ging naar een Luxemburgse vennootschap in handen van Fernand Huts, een dossier dat Apache eerder al uitspitte.

Ook Leuven verkoopt lustig landbouwgrond (700 ha sinds 2004) en Antwerpen deed 70% van haar percelen in buitengebied van de hand.

Een rondvraag bij beleidsmakers leert dat winstmaximalisatie een grote rol speelt. Toch zijn her en der wel initiatieven waarbij landbouwgrond ingeschakeld wordt in lokale voedselstrategieën, zoals bijvoorbeeld in Gent, Leuven, Turnhout of Maasmechelen.

Boeren zien de verkopen niet graag

Van publieke grond kan je verwachten dat die ingezet wordt voor een maatschappelijk doel, merkt De Landgenoten op. Die organisatie koopt biologische landbouwgronden, maar kon evenwel met geen enkel bestuur een deal sluiten. Landbouwgrond en zeker publieke landbouwgrond is schaars.

Antwerpse OCMW-gronden werden terug publiek

In de Antwerpse Zuidrand kocht de streekvereniging ‘Kempisch Landschap’ landbouwgronden van het OCMW over. Een netwerk van Trage Wegen langs die gronden, en velden van private eigenaars, gaf het open landschap terug aan inwoners van één van de drukbevolkste regio’s van Europa.

Antwerpse Zuidrand Foto (c) Berber Verpoest

Antwerpse Zuidrand Foto (c) Berber Verpoest

Limburgse gemeenten zijn grootgrondbezitters

In de top 20 van Vlaamse lokale besturen met de meeste overheidsgrond prijken maar liefst 12 Limburgse steden en gemeenten. De verklaring ligt in de 18de eeuw bij de heiboeren in de Kempen. Die verzetten zich onder meer tegen de privatisering door de wet van 1847, maar onder meer ook de slechte ontsluiting zorgde ervoor dat heel wat ‘gemene grond’ in publieke handen bleeft tot op vandaag.

De Ardense deelgemeente van Brugge

Het OCMW van Brugge bezit sinds 1899 zowat 1.600 hectare (ongeveer de oppervlakte van deelgemeente Assebroek) bossen in de provincie Luxemburg. De aankoop van een ‘Brugse deelgemeente in de Ardennen’ bleek een project van burgemeester Graaf Amedée de Bocarmé. Dat levert de kas jaarlijks 1 miljoen euro op: houtverkoop (PEFC) én de vermarkting van zaden van een type den. De jeugdbewegingen kunnen er gratis op vakantie.

Brugs bos in de Ardennen Foto (c) KW

Brugs bos in de Ardennen Foto (c) KW

Verkopen lokale besturen nog meer om te investeren?

De steeds verder oplopende pensioenfactuur en strenge boekhoudkundige regels zetten druk op lokale investeringen, waarschuwt Belfius. De verkoop van gronden kan besturen bijkomende financiële ademruimte tegen. In 2018 bleek een kwart van de investeringen gedaan te zijn met verkopen van publieke goederen.

Troebel zicht op prijzen Vlaamse landbouwgrond

Landbouwgrond wordt overal een investeringsgoed in plaats van een productiegoed. In Wallonië werd in 2017 een prijsobservatorium opgezet om de speculatie in de gaten te houden en heeft de overheid mogelijkheden om in te grijpen. Volgens de Vlaamse Landmaatschappij zou ook Vlaanderen baat hebben bij een duidelijke beeld op landbouwgrond.

De Kempen was bijna het kleine Congo van België

Grote hongersnoden in de jaren ’30 en ’40 van de 19de eeuw leidde tot het ‘verplaatsen’ van een groot deel van de West- en Oost-Vlaamse arme plattelandsbevolking. Het ‘woeste gebied’ moest ontgonnnen worden en dat werd het levenswerk van architect Ulrich Kümmer. Dat bleek geen succes: de kanalen bleken te weinig diep voor scheepvaart en de vloeiweides – om akkers vruchtbaar te maken – kenden enkel in Lommel een succes.

Stad Tielt zette jury onder druk bij bouwproject van 74 miljoen

Leden van het Tieltse schepencollege hebben druk uitgeoefend bij de aanbesteding van een stadsvernieuwingsproject op 15.000 vierkante meter publieke grond. Dat bleek uit mailverkeer dat Apache in handen kreeg en verklaringen van verschillende juryleden. Daarnaast werden zowel het adviesorgaan gecoro, de stedenbouwkundig ambtenaar als de gemeenteraad buiten spel gezet.

Brussel verkocht het Actirisgebouw, omdat het moest

Het Brussels Gewest verkocht het historische Actirisgebouw, ‘het eerste grootwarenhuis op Belgische bodem’, voor 25 miljoen euro aan twee Vlaamse ondernemers. Maar die beslissing is niet afdoende gemotiveerd. Uit een reconstructie blijkt dat de ondernemingslust van de Gewestregering strookt met de intenties uit de regeerverklaring, maar de verkoop er tegenin druist.

Apache gaat door

Apache wil de (uit)verkoop van publieke gronden verder opvolgen. De komende maanden publiceren we nog meer stukken hierrond. Wie tips heeft of aan het onderzoek wil meewerken, kan mailen naar lokaal@apache.be.

Vlaams Journalistiek Fonds

Dit onderzoeksartikel kwam tot stand met de steun van het Vlaams Journalistiek Fonds.

Auteur: Redactie Apache

Apache is gegroeid uit De Werktitel, de eerste Vlaamse blog geschreven door professionele journalisten. De Werktitel zag op 14 oktober 2009 het levenslicht, Apache nam op 24 februari 2010 zijn plaats in. Maar het werk startte al in het voorjaar van 2009, toen een aantal journalisten de koppen bij elkaar staken en beslisten om zich in een avontuur te storten. Omdat degelijke, ongebonden journalistiek nodig is.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books