Amnesty hekelt geheim Belgisch terugkeerakkoord met Mauritanië

 Leestijd: 3 minuten0

Een geheim terugkeerakkoord tussen België en Mauritanië garandeert de mensenrechten onvoldoende, zo stelt Amnesty International. Staatssecretaris Francken presenteerde de samenwerking met de West-Afrikaanse politiestaat onlangs op sociale media. Wat precies is afgesproken blijft evenwel geheim.

Amnesty International hekelt het terugkeerakkoord dat staatssecretaris Theo Francken (N-VA) eerder deze maand sloot met Mauritanië. Een terugkeerakkoord met de Verenigde Staten leidde er in augustus dit jaar toe dat verschillende Mauritaanse vluchtelingen werden uitgezet en bij aankomst gevangengenomen.

Facebook-akkoord

Francken kondigde zijn akkoord met de op sociale media aan met een facebook-livevideo vanuit de hoofdstad Nouakchott.

Over de inhoud van het akkoord werd in de aankondiging niets gezegd. “Een van de grote beloften van de verkiezingen was akkoorden te sluiten met Maghreb-landen voor een vlottere terugkeer en betere samenwerking”, zo stond later te lezen op de website van de N-VA.

Woordvoerder van Theo Francken Katrien Jansseune liet aan Apache weten dat die ‘om diplomatieke redenen’ niet vrijgegeven kan worden. Problematisch, zo stelt François Patuel, onderzoeker West-Afrika bij Amnesty International.

Slavernij

“Zeker in een land als Mauritanië is het zeer belangrijk dat er duidelijke garanties worden gegeven voor het handhaven van de mensenrechten. Mauritanië is een samenleving waar discriminatie alomtegenwoordig is, en ook slavernij is er nog steeds een gangbare praktijk”, zo geeft Patuel aan.

Volgens de Slavery Index van Walk Free Foundation is Mauritanië een van de landen waar slavernij het meest voor komt. Slechts zes landen ter wereld scoren slechter. Misschien nog zorgwekkender is dat het ook in de top tien van landen staat die de minste stappen ondernemen om slavernij tegen te gaan.

François Patuel, Amnesty International: “Mauritanië is een samenleving waar discriminatie alomtegenwoordig is, en ook slavernij is er nog steeds een gangbare praktijk”

Het slavernijprobleem is nauw gelinkt met de onderdrukking van de ‘donker-Moorse’ bevolking. De heersende Arabische minderheidsgroep beschouwt hen als tweederangsburgers. De Mauritaanse regering startte in 2011 een operatie om donkergekleurde inwoners de nationaliteit te ontnemen.

“Destijds moest iedereen opnieuw bewijzen dat hij of zij daadwerkelijk een Mauritaniër was”. zo laat Lynn Tramonte van de Amerikaanse ngo Ohio Immigrant Alliance (OIA) weten. OIA zet zich in voor de rechten van Mauritaanse vluchtelingen in de VS.

Laissez-passer

De organisatie berichtte in september dit jaar over vier Mauritaniërs die werden teruggestuurd naar hun land van herkomst. Bij aankomst op het vliegveld werden ze direct gevangengezet. Ze hadden geen Mauritaanse identiteitspapieren en werden dus niet als staatsburger erkend.

“Het terugkeerakkoord maakte het mogelijk dat Mauritaniërs zonder papieren toch uitgezet konden worden vanuit de VS”, legt Tramonte uit. “Mauritanië gaf daarvoor een laissez-passer af [een tijdelijk reisdocument, red]. Dat document is echter waardeloos zodra men het land bereikt.”

“Eenmaal aangekomen werden de vluchtelingen niet erkend als staatsburgers, en bovendien beschuldigd van het besmeuren van de reputatie van Mauritanië. Vluchten uit je land omdat het daar niet veilig zou zijn, wordt gezien als slecht praten over je land. En dat is strafbaar in Mauritanië.”

De teruggestuurde Mauritaniërs werden pas twee weken later vrijgelaten, nadat familieleden de gevangenisbewakers hadden omgekocht, zo meldt de ngo.

Theo Francken tekent het terugkeerakkoord in Nouakchott, de hoofdstad van Mauritanië. (Foto: N-VA)

Voor Amnesty International is het dan ook problematisch dat de inhoud van het terugkeerakkoord dat Francken heeft getekend, niet openbaar is. “Een geheime samenwerking met een door discriminatie en slavernij geteisterd land biedt onvoldoende garantie dat de mensenrechten gerespecteerd worden”, laat François Patuel weten.

Vier Mauritaniërs

Zijn de illegale Mauritaanse immigranten dan zo’n groot probleem in België? De cijfers wijzen erop dat dat niet het geval is. Federaal migratiecentrum Myria rapporteerde in haar jaarlijkse evaluatieverslag van 2018 dat in de jaren 2016 en 2017 in totaal welgeteld 4 Mauritaanse transmigranten werden aangehouden in ons land.

Het aantal Mauritaanse vluchtelingen dat de officiële asielprocedure volgt is iets hoger. Volgens Eurostat waren er 20 asielaanvragen uit Mauritanië in 2016, en 15 in 2017.

Het terugsturen van Mauritaniërs die illegaal in België verblijven is dan ook niet de enige reden van het akkoord. De woordvoerder van Francken laat aan Apache weten dat ook is afgesproken dat Mauritanië vluchtelingen uit andere Afrikaanse landen ervan weerhoudt om Europa te bereiken.

“Gezien de rol van Mauritanië in het bestrijden van de criminaliteit, radicalisering, de illegale immigratie en de haar geografische nabijheid tot Europa, is Mauritanië een strategisch belangrijk land in West-Afrika”, aldus Franckens woordvoerder Jansseune.

In het akkoord worden onder meer afspraken gemaakt met Mauritanië om “grenscontroles te verbeteren”, en de bevolking te “sensibiliseren aangaande de gevolgen van illegaal verblijf en mensensmokkel”.

Het dichtmetselen van Afrika

François Patuel van Amnesty heeft weet van verschillende andere, vergelijkbare akkoorden tussen Mauritanië en andere EU-landen. “Het komt erop neer dat de Europese Unie wil voorkomen dat migranten Europa bereiken”, legt hij uit. “Het gevolg is dat het ook voor legitieme vluchtelingen onmogelijk wordt gemaakt om te vluchten”.

“Dat levert een groot risico op mensenrechtenschendingen op. Mauritanië werd door de internationale gemeenschap al eerder op de vingers getikt voor het willekeurig opsluiten van mensen, en haar omgang met mensen die proberen te vluchten. In de stad Nouadhibou staat een gevangenis die speciaal is gebouwd voor migranten. Bij mensen die er hebben vastgezeten staat die wel bekend als ‘Guantanamito’, klein Guantanamo.”

Francken en mensenrechten

Volgens Katrien Jansseune stelt dit terugkeerakkoord Francken in staat om de Belgische terugkeerprocedure humaner te laten verlopen. Onder andere doordat het akkoord het makkelijker zou maken om Mauritaniërs die zonder papieren in België verblijven, te identificeren.

“Dit akkoord stelt België in staat om via welomschreven procedures de termijn voor de identificatie van illegale vreemdelingen en hun effectieve verwijdering aanzienlijk in te korten. Bijgevolg zal het verblijf in het gesloten centrum veel korter zijn dan voordien, wat kan garant staan voor een humaan terugkeerbeleid”, zo geeft de woordvoerder aan.

Een eerdere overeenkomst met de Soedanese overheid beoogde hetzelfde doel. Samenwerking met het dictatoriale regime van Omar Al Bashir zorgde ervoor dat Soedanezen in België makkelijker geïdentificeerd konden worden, en vervolgens teruggestuurd naar Soedan.

Het is niet duidelijk hoe het akkoord met Mauritanië voor makkelijkere identificatie van Mauritaanse migranten moet zorgen

Daarvoor werd samengewerkt met een delegatie van de Soedanese geheime dienst NISS, een organisatie waarvan bekendstaat dat ze niet terugdeinst voor foltering en willekeurige opsluiting. Verschillende Soedanezen liepen door die samenwerking een reëel risico om gefolterd te worden.

Het is niet duidelijk hoe het akkoord met Mauritanië voor makkelijkere identificatie van Mauritaanse migranten moet zorgen. Enkel transparantie over de inhoud van het akkoord kan zekerheid bieden.

Auteur: Stef Arends

Stef Arends volgde de bachelor Industrial Design aan de Technische Universiteit Eindhoven en de master Journalistiek en Nieuwe Media aan de Universiteit Leiden. Hij maakt verhalen met tekst en video, waarvan er een aantal te zien zijn op vimeo.com/stefarends.

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books