De Soedan-files (2): folteringen gaan gewoon verder

 Leestijd: 4 minuten0

Begin deze maand werden in Soedan twee Amerikaanse Soedanezen gefolterd. Een van hen is kort erna overleden. De ander kon zijn eigen marteling filmen, en deelde de video met Apache. De choquerende beelden tonen de willekeur en agressie waarmee de Soedanese veiligheidsdienst opereert.

Op twee verschillende plekken in Soedan werden op 2 en 5 juni twee Amerikanen ernstig mishandeld, toen ze hun familie in Darfoer opzochten. Dat blijkt uit getuigenissen van een van de slachtoffers en van het Al Khatim Adlan Center for Enlightenment (KACE). Een van hen overleed na een verhoor door de Soedanese inlichtingendienst NISS. De ander, Bishara Gomatallah, kon videobeelden maken van zijn eigen foltering.

Bishara Gomatallah

De Soedanese Amerikaan Bishara Gomatallah filmde zijn eigen foltering. (Foto (C) Bishara Gomatallah)

Het is niet duidelijk of beide incidenten iets met elkaar te maken hebben.

Gefolterd om vertraagde bagage

Op zaterdag 2 juni zou Bishara Gomatallah, een Amerikaanse Soedanees met dubbele nationaliteit om 22:35 aan zijn terugreis van Khartoem naar Seattle beginnen. Maar bij de toegangscontrole van het vliegveld werd hij opgepakt en meegenomen naar het kantoor van de inlichtingen- en veiligheidsdienst NISS.

Gomatallah had op de heenreis geklaagd over de vertraging van zijn bagage, die bij aankomst in Soedan drie dagen spoorloos was. Daardoor kon hij zijn familie in Darfoer pas veel later bezoeken dan gepland.

Bij zijn terugkomst op het vliegveld werd hem de toegang geweigerd. “Ik zei dat ik naar Seattle moest”, zo laat Gomatallah weten aan Apache, “maar de agenten aan de balie zeiden enkel: ‘Dat kan niet'”. Gomatallah liet het er niet bij, en eiste dat hij een leidinggevende kon spreken.

Dit ‘gebrek aan respect voor de autoriteiten’ leverde hem een gewelddadige ondervraging op, waarbij hij geslagen werd met elektriciteitssnoeren.

Activisten van het Al-Khatim Adlan Center for Enlightenment kregen bewakingscamerabeelden in handen waarop te zien is hoe Gomatallah door verschillende ambtenaren op gewelddadige wijze tegen de muur wordt gedrukt, en gedwongen wordt om mee te komen.

“Ik werd meegenomen naar een gebouw zonder ramen”, aldus Gomatallah. “Het was ongeveer 5 minuten lopen. Toen ik de ruimte binnenliep, heb ik mijn telefoon op ‘live recording’ gezet.”

Dat Gomatallah de videobeelden live op Facebook streamde, maakte het voor de agenten onmogelijk om ze achteraf te wissen. Onderstaande video biedt een bijzondere inkijk in de manier waarop de Soedanese geheime dienst burgers behandelt – met name wanneer ze afkomstig zijn uit Darfoer.

Gomatallah wist zijn eigen foltering te streamen op Facebook live (Video (C) Bishara Gomatallah)

Gomatallah legde zijn telefoon op de vloer met de camera naar boven. De video toont hoe verschillende agenten hem heen en weer duwen, en met hun voet op zijn borst trappen.

Ze vragen Gomatallah dreigend of hij wel moslim is. In Soedan wordt een variant van de sharia gehandhaafd, en niet-moslims en mensen van niet-Arabische etniciteit worden er sterk gediscrimineerd.

Ook lijken de agenten geïrriteerd dat Gomatallah naar het buitenland geëmigreerd is. “Jij bent een onbeleefd persoon”, schreeuwen ze hem toe. “Je denkt respect te krijgen, enkel omdat je een paspoort van de Verenigde Staten hebt.”

De willekeur waarmee de individuele agenten over Gomatallah beslissen, valt op. Wanneer Gomatallah benadrukt dat hij alleen maar wilde weten waarom het zo lang duurde met zijn bagage, antwoordt een agent: “Je moet geduldig zijn! Drie dagen wachten op je bagage is niet genoeg. Al moest je een jaar wachten, dan moest je nog steeds geduldig zijn. Nu heb je een probleem met mij.”

Aan het eind van de video dreigen de agenten hem naar de politie te brengen en een dossier te openen voor het ‘niet respecteren van de autoriteiten’. “En je weet dat de politie je zal vermoorden”, voegen ze er nog aan toe.

In plaats van hem naar de politie te sturen, laten ze hem uiteindelijk vrij. Zijn geld, 10.200 Amerikaanse dollar, werd in beslag genomen.

Voor dood achtergelaten na verhoor

Ongeveer in dezelfde periode was Abdullah Yaqoub op weg van de Noord-Darfoerese hoofdstad Al-Fashir naar de nederzetting Morni, aan de westgrens van Soedan. Hij wilde op bezoek gaan bij zijn familie ter gelegenheid van de geboorte van een kind.

Abdullah Yaqoub overleed na een vier dagen lange ontvoering door de inlichtingen- en veiligheidsdienst.

Abdullah Yaqoub overleed na een vier dagen lange ontvoering door de inlichtingen- en veiligheidsdienst.

Ter hoogte van Shankl Tobay werd de bus waar hij inzat gestopt, en werd Yaqoub opgepakt en door de inlichtingen- en veiligheidsdienst meegenomen naar een onbekende plek, zo blijkt uit getuigenverslagen die het KACE optekende voor haar maandelijkse Crisis Map.

Vier dagen later belde hij zijn vader vanuit het ziekenhuis in Al-Fashir om hem te komen ophalen. “Hij leed aan zeer ernstig geheugenverlies”, laat Abu Horira, coördinator van het Human Rights Defenders-programma van KACE aan Apache weten. “Ze hadden al zijn spullen afgepakt, inclusief zijn paspoort, en er kwam geen zinnig woord meer uit hem. Het enige dat hij zei was de naam van zijn vader en de naam van het pasgeboren kind.”

Zijn vader nam hem mee naar Morni, in de hoop dat zijn toestand zou verbeteren bij het zien van de baby. Dat bleek niet het geval, integendeel, de gezondheidsproblemen werden juist acuter.

Omdat er in Darfoer geen behoorlijke gezondheidszorg is, moest zijn vader hem naar Khartoem zien te krijgen. Met het vliegtuig vanuit Al-Fashir naar de hoofdstad vliegen was niet mogelijk, want de veiligheidsdienst had zijn paspoort afgepakt. Hij leende een auto van iemand, en begon aan de tocht van meer dan duizend kilometer over onverharde wegen.

Nog voor hij aankwam in Khartoem, overleed Yaqoub.

Toen zijn vader weer terug bij zijn familie was, kwam de veiligheidsdienst nog een keer langs om zijn paspoort terug te geven.

Ook Bishara Gomatallah bevestigt de dood van Abdullah Yaqoub. “Yaqoub is een vriend. We hebben 6 jaar lang samengewerkt bij Trident Seafoods in Alaska. Hij is inderdaad overleden.” Gomatallah zelf is nu herstellende in een ziekenhuis in Seattle.

Echtheid van de video

Apache verifieerde de authenticiteit van het beeldmateriaal bij twee onafhankelijke experts. Volgens de Zweeds-Eritrese journaliste Meron Estefanos, die een boek schreef over de vluchtroutes van Soedanese vluchtelingen, gaat het daadwerkelijk om een marteling door de inlichtingendienst.

Ook Maddy Crowther, directeur van de Britse NGO Waging Peace, die opkomt voor mensenrechten in Soedan, bevestigt de echtheid. Waging Peace zal de video als bewijsmateriaal gebruiken in een poging om de Britse asielrichtlijnen voor Soedanezen uit Darfoer aan te passen.

“De ervaringen van meneer Gomatallah, maar ook die van de teruggestuurde Belgische vluchtelingen, bevestigen hoe gevaarlijk het is om mensen uit die regio terug naar Soedan te sturen. Ook de hoofdstad is voor hen niet veilig”, aldus Crowther.

De New York Times sprak eind april met verschillende uit Europa teruggestuurde Soedanezen die gefolterd werden, en uit onderzoek van Apache bleek dat ook Soedanezen die uit België werden teruggestuurd, wellicht hun leven niet zeker zijn.

Ook Amnesty International en andere NGO’s beschrijven uitgebreid de talrijke gevallen van onmenselijke behandeling door de veiligheidsdienst. Soedanezen die na een mislukte vluchtpoging terugkeren, blijken steevast extra risico te lopen.

Deze twee recente gevallen van foltering en zelfs van moord door de Soedanese veiligheidsdienst passen in een patroon van mensenrechtenschendingen door een van de wreedste dictatoriale regimes ter wereld. Politie en veiligheidsdienst opereren met de grootste willekeur; gebrek aan ‘respect voor de autoriteiten’ kan genoeg zijn voor een afranseling.

Uitsluiten dat teruggestuurde Soedanezen onmenselijk behandeld zullen worden, lijkt een onmogelijke opgave.

Het kabinet van Theo Francken was niet bereikbaar voor commentaar.

Auteur: Stef Arends

Stef Arends volgde de bachelor Industrial Design aan de Technische Universiteit Eindhoven en de master Journalistiek en Nieuwe Media aan de Universiteit Leiden. Hij maakt verhalen met tekst en video, waarvan er een aantal te zien zijn op vimeo.com/stefarends.

Word lid

Steun onze advertentievrije onderzoeksjournalistiek en mis geen enkele onthulling. Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books