Burgerbewegingen: ‘Wie verkiezingen wint, moet er rekening mee houden’

 Leestijd: 6 minuten1

Wie in 2018 op lokaal vlak aan de macht komt, zal rekening moeten houden met burgerbewegingen. Toch zijn er grote verschillen tussen Gent, Antwerpen en Brussel.

De Gentse burgerbewegingen zitten sinds kort samen rond de tafel, omdat ze vinden dat er nood is aan een ‘gedragen positieve boodschap‘. Een aantal van die groeperingen ontstond uit onvrede met het circulatieplan (IntelliGent Mobiel dat met N-VA een petitieactie opstartte, Gent voor Democratie en Gent Wake Up), is afgeleid uit de Grondrechtenbeweging Constituante (Genoeg Gestropt), of bestaat uit burgers die au sérieux genomen wil worden na klachten (Gentse Regime).

Het is voor buitenstaanders niet altijd meteen duidelijk wie er achter de bewegingen zit. Genoeg Gestropt wordt getrokken door oud-CAP (Comité voor een Andere Politiek) lijsttrekker Raf VerbekeGent Wake Up, met Hervé Schrans als trekker, en Gent voor Democratie, met onder meer persofficier Olivier Vogels als stichtend lid van de vzw, hebben dan weer leden uit liberale en libertaire (LDD) hoek. De mensen achter Gent Gestropt zeggen bewust anoniem te blijven, Masala Gent is dan weer een interculturele beweging rond Bilal Abbas en Stadsgreep tot slot telt ex-piraten onder haar leden.

Gemis

Stadsonderzoeker Pascal Debruyne (UGent), zelf als vrijwilliger aan de slag in basiswerk voor dakloze gezinnen en zeer actief op sociale media, volgt de verschillende burgerinitiatieven in Gent al langer. “Ik zie hen geen alternatief naar voor schuiven die meer is dan reageren tegen, en dat is een gemis”, zegt hij. Het nieuwe overlegplatform ‘schaduwcollege’ brengt daar mogelijks verandering in.

Ik zie hen geen alternatief naar voor schuiven die meer is dan reageren tegen, en dat is een gemis”

Net als andere burgers die inhoudelijke kritiek op posts uiten, werd Debruyne al door enkele van hun sociale mediakanalen geweerd. “Als je ziet op welke dossiers ze wegen, maken ze ook veel feitelijke fouten. Maar wie kritiek heeft, moet de feiten wel juist krijgen.” Debruyne wijst onder meer op fouten in communicatie over het circulatieplan en de verkoop van OCMW-gronden.

Buitenbeentje in de bewegingen is Stadsgreep, die nog niet op inhoudelijke thema’s reageerde en zich spiegelt zich aan de idee van het Britse Frome, waarbij ideologie er niet niet doet en burgers voorbij links en rechts samenwerken voor een lijst. “Stadsgreep ontstond uit Gent Bottom Up, een overlegplatform waar allerlei kleine burgerinitiatieven elkaar ontmoeten en van elkaar leren en politiek gedeelde analyses maken. Van daaruit groeide een groep mensen die aan politiek wil doen in een gemeenteraad,” merkt Debruyne op.

Gentse Burgerlijst ?

Jeroen Vereecke (c) ID/ Frederiek Vande Velde

Jeroen Vereecke (c) ID/ Frederiek Vande Velde

Naast Sarah Van Liefferinge, voormalig lid van de Piratenpartij, is Jeroen Vereecke, organisator van Boomtown op de Gentse Feesten, één van de gezichten achter Stadsgreep. Vereecke erkent het verschil met de andere Gentse burgerbewegingen.

“We zijn expliciet niet op inhoudelijke thema’s aan het werken. Ons perspectief ligt op het bestuurstechnische: hoe kan een stad bestuurd worden met meer inspraak en hoe kan dat binnen het wettelijke kader? We willen enkel naar buiten komen met voorstellen die afgetoetst zijn.”

“Maar dit is geen reden om te zeggen dat we niet met hen willen praten. Als we niet zouden praten met mensen met een andere idee of strategie, dan zou dat niet kloppen met wat we zeggen.”

“Als we beweren dat we manieren willen uitdenken om meer mensen te betrekken, dan mogen we geen mensen op voorhand uitsluiten. Maar het wordt een uitdaging om te zien waar we elkaar kunnen vinden.”

We zijn expliciet niet op inhoudelijke thema’s aan het werken. Ons perspectief ligt op het bestuurstechnische.

Vereecke ziet in de thema’s van de andere burgerbewegingen een vertolking van een kwaadheid die bij veel mensen leeft. “Dit komt niet uit het niets. Ik snap die kwaadheid. Maar wij zouden wel graag naar buiten willen komen met oplossingen. Dat wil zeggen dat je benoemt wat er misloopt, maar ook zegt hoe je denkt dat het anders kan.”

Onvrede

Onvrede aan de basis is niet te onderschatten, zegt ook stadsonderzoeker Debruyne. “Het gevoel van ergens niet toe te behoren, is veel groter dan we denken. En dat heeft niet alleen met het circulatieplan te maken, maar met verschillende beleidsinterventies, zoals de burgerbudgetten. De winnaars zijn weeral de blanke middenklassers.”

“Heel veel initiatieven en het beleid richten zich daarop. En een groep mensen voelt zich daarom niet meer betrokken. Er zijn in Gent beleidsmakers die dat echt wel zien, maar je hebt er anderen die dat niet zien.”

‘Onvrede aan de basis is niet te onderschatten’

“Mochten sociale initiatieven en middenveldorganisaties zich aan de basis organiseren en van onderuit een soort staten-generaal oprichten, dan zit daar meer toekomst in wat burgerpolitiek betreft”, meent Debruyne. “Ik ben ervan overtuigd dat er diverse bestuursculturen zijn in Gent. Er is een top-down cultuur maar er zijn evengoed beleidsmakers in verschillende partijen die het samenwerken en partnerschappen wel hoog in het vaandel dragen.”

“De kwestie is ook een verantwoordelijkheid van burgerbewegingen zelf welke beleidscultuur je aanspreekt en met welke je de strijd in de praktijk aangaat. De grote uitdaging zit hem echt in die heel concrete initiatieven samenbrengen en verbinden met middenveldorganisaties in een soort staten-generaal.”

“Mocht iemand dat voor mekaar krijgen, dat kan dit de stad dwingen tot meer partnerschap en een cultuuromslag. Daar zie ik veel meer kansen en opportuniteiten in. Ik denk dat heel veel burgerinitiatieven naar elkaar kijken, maar dat het aan echte trekkers mankeert om zo’n politieke strategie uit te bouwen.”

Antwerpse Burgerlijst

Al is de weg van beweging naar partij niet eenvoudig, zelfs Stadsgreep denkt het pas rond de jaarwende helder te krijgen of er met een vernieuwend model van burgerinspraak naar de gemeenteraadsverkiezingen getrokken wordt. Een echte burgerlijst, zoals die van Thomas Goorden in Antwerpen, zo ver is het dus nog niet in de tweede grootste stad van Vlaanderen.

Maar de verkiezingen liggen nog een jaar voor ons en is het nog vroeg in het lijstvormingsproces. Toch merkt professor bestuurskunde Filip De Rynck nu al dat mensen op meer plaatsen gevraagd worden om als onafhankelijke op open lijsten te staan. Die open lijsten zijn er onder meer al in Antwerpen en Oostende. “Vroeger vroeg men mensen eerst om lid te worden van de partij, nu laat men ze eerder als onafhankelijke zetelen. Een deel van de open stadslijsten is soms marketing en recuperatie, maar op een aantal plaatsen kunnen mensen uit burgerbewegingen en allerlei initiatieven gevraagd worden op op lijsten te staan.”

Mensen worden op meer plaatsen gevraagd om als onafhankelijke op open lijsten te staan

Naar omvang, impact en organisatiecapaciteit zijn de Antwerpse en Brusselse burgerbewegingen veel sterker en wegen ze veel meer op de agenda, aldus nog professor Filip De Rynck. De opkomst van burgerbewegingen is anders dan bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen. “Het gewicht dat die burgerbeweging heeft op heel het infrastructureel dossier (in Antwerpen), zo’n situatie hebben we daar nog nooit meegemaakt.”

“Brussel is moeilijker in te schatten, maar het is onmiskenbaar zo dat het aantal burgerinitiatieven veel hoger ligt dan in Vlaamse steden. Dat heeft allicht te maken met de complexiteit van de hoofdstad, en de onmacht van de aparte overheden, waardoor veel meer ruimte ontstaat, uit noodzaak maar ook uit overtuiging, om zich zelf te organiseren rond allerlei thema’s.”

Naar omvang, impact en organisatiecapaciteit zijn de Antwerpse en Brusselse burgerbewegingen veel sterker en wegen ze veel meer op de agenda

De opkomst van de bewegingen in Gent verschilt duidelijk van Antwerpen en Brussel. “Het is al bij al een gevoel, maar ik kan me echt niet van de indruk ontdoen, dat het in Gent eerder kleine groepjes zijn met minder bereik. Het verschil in Gent is dat de banden tussen allerlei organisaties en de progressieve elementen in het stadsbestuur sowieso al groter is.

Via Groen en sp.a. zijn er eigenlijk meer mensen verbonden met die partijen, wat in Brussel en niet zo is.” Daarnaast merkt ook professor De Rynck bij een aantal Gentse groepen partijpolitieke banden, vooral uit liberale hoek.

Het verschil in Gent is dat de banden tussen allerlei organisaties en de progressieve elementen in het stadsbestuur sowieso al groter is.

En zelfs al staan trekkers uit de burgerinitiatieven uiteindelijk niet op open lijsten of vormen ze geen politieke beweging, dan nog kunnen ze een grote impact op het beleid hebben, zoals Picknick The Streets dat uiteindelijk een autovrij Beursplein kreeg. Veel Brusselse burgerinitiatieven hebben echter een kleiner bereik, maar qua diversiteit is de Brusselse context zeer rijk.

“Op dat vlak heb ik het gevoel dat Brussel veel meer een labo is waarbinnen allerlei spontane initiatieven van onderuit groeien, veel meer dan vroeger het geval is. Mensen vertalen die initiatieven ook niet meer naar gemeenteraadsverkiezingen. Wie die ook wint is minder belangrijk, mensen beïnvloeden op een meer autonome manier de agenda. Wie aan de macht komt moet ermee rekening houden, zoals in Antwerpen.”

Bottom up

Wim Van Roy (De Wakkere Burger) merkt dat er de laatste jaren veel meer bottom up initiatieven zijn die goed draaien. “Mensen willen van alles zelf doen, in de deeleconomie bijvoorbeeld, maar nog veel meer. Spontane bottom up initiatieven zitten in de lift en passen veelal in een sfeer van solidariteit of bekommernissen omwille van het klimaat of milieukwesties.

Ze hebben ook niet allemaal als eerste optie wegen op het gemeentelijk beleid, maar willen dikwijls zelf iets veranderen, zoals bijvoorbeeld een korte keten-initiatief. Maar evident zijn verkiezingen een stimulans om tot politieke voorstellen te komen.” 

Spontane bottom up initiatieven zitten in de lift en passen veelal in een sfeer van solidariteit of bekommernissen omwille van het klimaat of milieukwesties.

De Wakkere Burger komt ‘van oudsher’ in contact met burgers die met inspraak bezig zijn via adviesraden bijvoorbeeld, maar zal zich in de aanloop naar de verkiezingen ook richten op kleinere burgerinitiatieven. “We willen hun goede praktijken samenbrengen”, zeg Van Roy.

Burger van Grobbendonk en Bouwel

Initiatieven waarbij de partijpolitiek losgelaten wordt, zijn eerder een uitzondering. “In Grobbendonk is er een initiatief en er zijn wel lokale lijsten die zich laten inspireren door het Engelse voorbeeld. Maar ze willen de structuur van een partij wel gebruiken als overlegorgaan om later standpunten te bepalen die verdedigd kunnen worden.

Misschien is dat een mooi idee, die nieuwe burgergerichte politieke cultuur, maar ik kan me ook voorstellen dat sommige mensen bedenkingen hebben bij partijen zonder uitgewerkt inhoudelijk programma.”

Auteur: Steven Vanden Bussche

Steven Vanden Bussche studeerde geschiedenis aan de UGent en mag ook lesgeven aan het secundair onderwijs. Sinds 2005 werkt Steven als journalist. Eerst als regiocorrespondent voor Het Laatste Nieuws en de VRT, daarna zeven jaar voor het persagentschap Belga. Sinds augustus 2017 schrijft Steven voltijds voor Apache.

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books