6 vragen over de Catalaanse kwestie

 Leestijd: 4 minuten3

Met de vlucht van Puigdemont naar Brussel kwam de Catalaanse kwestie prominent op de Belgische regeringstafel te liggen. De afgezette minister-president bluste echter zelf snel het vuur. Premier Michel haalt opgelucht adem. Maar hoe moet het nu verder met Catalonië? 6 vragen aan Spanjekenner Vincent Scheltiens Ortigosa (UA).

“Ik ben niet in Brussel om politiek asiel aan te vragen.” Met die woorden liet de afgezette Catalaanse minister-president Carles Puigdemont een zucht van opluchting door de Wetstraat gaan. “Dit is geen Belgische politieke aangelegenheid,” stelde hij tijdens een persconferentie in Brussel. De reden voor zijn bezoek aan de Belgische en Europese: de Catalaanse zaak verdedigen op het Europese toneel.

De Catalaanse leider Carles Puigdemont (rechts), samen met een aantal andere leden van de afgezette regering tijdens een persconferentie in Brussel op 31 oktober 2017 (Foto: AFP - Aurore Belot)

De Catalaanse leider Carles Puigdemont (rechts), samen met een aantal andere leden van de afgezette regering tijdens een persconferentie in Brussel op 31 oktober 2017 (Foto: AFP – Aurore Belot)

De vlucht van Puigdemont is de zoveelste episode in de Catalaanse onafhankelijkheidssaga. Apache sprak met historicus en Spanjekenner Vincent Scheltiens (UA) over de Catalaanse kwestie. Wat wilde Puigdemont met zijn komst naar Brussel bereiken? Wat staat er ons verder nog te wachten?

1. Puigdemont zal geen politiek asiel aanvragen in België. Is de angel er nu uit voor de Belgische regering?

“Het was een statement op het Europese forum, in de hoofdstad van Europa. Hij haalde zeer hard uit naar de Spaanse regering. Hij klaagde hen aan voor intimidatie en repressie en benadrukte tegelijk dat de Catalanen niet op dezelfde manier zullen reageren. Hij slaat duidelijk de weg in van het vreedzaam en democratisch verzet. Hij verwees ook expliciet naar een aantal Europese waarden, en zette zo Spanje diametraal tegenover die waarden.”

“Zijn partij zal meedoen aan de verkiezingen die door de Spaanse regering werden uitgeschreven en hij beloofde de uitslag de respecteren. Zo zet hij druk op Madrid om dat ook doen. Tegelijk riep hij de EU en de internationale gemeenschap op om streng toe te kijken op die verkiezingen.”

Enkel een eventuele vraag tot uitlevering kan de kwestie nu terug op de Belgische politieke agenda zetten.

“Enkel een eventuele vraag tot uitlevering kan de kwestie nu terug op de Belgische politieke agenda zetten. Dan wordt het opnieuw een Belgisch probleem. Het zou echter heel ondoordacht zijn van Madrid om zijn uitlevering te vragen terwijl er ook verkiezingen zijn uitgeschreven. Dat zou de zaken enkel op de spits drijven. Zeker nu de partij van Puigdemont meedoet aan de verkiezingen, dan kan Madrid geen jacht blijven maken op hem.”

2. De N-VA zit wel nog steeds in de regering. Gaan de Vlaams-nationalisten zich nu gedeisd houden?

“Er is binnen die partij veel oprechte sympathie voor de Catalaanse zaak. De partijleiding van N-VA zal er echter niet het voortbestaan van de Belgische regering voor op het spel zetten. Natuurlijk verwacht ik wel nog een aantal statements, die vooral op de achterban gericht zijn.”

“Het is niet enkel de N-VA die zich roerde, ook het Vlaams Belang tracht zich middels de Catalaanse onafhankelijkheidsstrijd te profileren. Partijvoorzitter Tom Van Grieken en Gerolf Annemans waren ook aanwezig op de persconferentie.”

“Het zou echter heel dom zijn van Puigdemont om zich met dit soort partijen in te laten. Hij staat op Europees vlak in contact met de Europese Vrije Alliantie (EVA).”

3. Puigdemont is naar Brussel gekomen om druk te zetten op de EU. Hoe zal de EU reageren?

De partijleiding van N-VA zal het voortbestaan van de Belgische regering niet voor de Catalaanse kwestie op het spel zetten.

“De EU heeft unaniem gekozen om achter de Spaanse premier Mariano Rajoy te gaan staan. De lidstaten willen niet interfereren in de interne keuken van een andere lidstaat. Ik denk niet dat de EU die positie ten gronde zal wijzigen. Achter de schermen zal men Rajoy er wel op wijzen dat de verkiezingen serieus moeten verlopen.”

“Puigdemont heeft de druk van de internationale pers nodig. Hij zal vanuit Brussel ook de druk op de EU aanhouden. Er is binnen de afgezette regering blijkbaar een soort taakverdeling afgesproken. Een deel blijft in Catalonië, terwijl een ander deel vanuit Brussel de internationale en Europese politiek gaat bespelen.”

4. Madrid heeft verkiezingen uitgeschreven. Moeten we nog vrezen voor een verdere gewelddadige escalatie? Is een burgeroorlog waarschijnlijk?

“Zowel de voorstanders als de tegenstanders van Catalaanse onafhankelijkheid kunnen rekenen op een massale aanhang. De Catalaanse bevolking is echt verdeeld. Een gewelddadige escalatie is echter niet aan de orde. Puigdemont kiest heel duidelijk voor de weg van vreedzaam, passief verzet.”

De voorstanders van onafhankelijkheid beseffen dat geweld de zaak meer slecht dan goed zal doen.

“De onafhankelijkheidsbeweging kan buigen op een goed georganiseerd middenveld, inclusief een aantal radicale bewegingen. Maar er is geen traditie van gewapend verzet. Als er al geweld gebruikt zal worden, zal dat van een zeer kleine minderheid komen. De voorstanders van onafhankelijkheid beseffen dat geweld de zaak meer slecht dan goed zal doen.”

“We hoeven niet bang te zijn voor een Catalaanse versie van de ETA. In de jaren ‘60 en ‘70 waren er een aantal gewapende groepen actief, maar na de val van Franco hebben die snel de wapens neergelegd.”

5. De Catalanen zijn niet de enigen in Spanje met een hang naar onafhankelijkheid. Hoe is de situatie in het Baskenland?

“In het Baskenland zijn er twee groepen van belang. Aan de ene kant heb je de gematigde Baskische nationalisten die de regering vormen en de premier leveren. Zij ondersteunen op nationaal vlak Rajoy. Ze keurden onder meer de begroting mee goed. Zij zitten in een situatie van geven en nemen, eigenlijk zoals Catalonië vroeger.”

De Catalaanse crisis toont duidelijk aan dat de EU niet zit te wachten op een nieuwe natiestaat.

“Aan de andere kant heb je de radicalen. Zij volgen eerder het voorbeeld van de Catalaanse socialisten van CUP (Candidatura d’Unitat Popular): de gematigden opjagen om werk te maken van onafhankelijkheid. Zij volgen de situatie met veel interesse.

6. Ook elders in Europa volgens onafhankelijkheidsbewegingen de situatie op de voet, denk maar aan de Schotten. Gaan zij het Catalaanse voorbeeld volgen?

“Dat denk ik niet. Iedereen ziet hoe onbuigzaam de EU zich opstelt. Er is binnen de EU geen bres in de muur te slaan. De Catalaanse crisis toont duidelijk aan dat de EU niet zit te wachten op een nieuwe natiestaat. De Unie heeft andere katten te geselen en kan dit soort problemen missen als kiespijn. Dit is voor de Schotten het slechtst mogelijke moment om het gaspedaal in te drukken.”

“Er wordt inderdaad soms verwezen naar de splitsing van Tsjechoslowakije en de ontbinding van Joegoslavië, maar dat gebeurde binnen een totaal andere geopolitieke context. Spanje is voor de EU-lidstaten absoluut geen vijand. Het voormalige Oostblok was dat wel.”

Auteur: Jan Walraven

Jan Walraven studeerde af als master journalistiek (2010) en master internationale politiek (2012) aan de universiteit van Gent. Sinds april 2015 schrijft hij voor Apache. Daarvoor werkte hij als freelancer in Israël en de Palestijnse Gebieden. Hij tweet af en toe als @jnwlrvn.

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books