De Orde van Malta, de katholieke orde die telkens weer opduikt rond Kazachgate

 Leestijd: 7 minuten0

Een streng katholieke orde met wortels in de middeleeuwen die opduikt in Kazachgate? De wenkbrauwen gingen om meer dan één reden fronsen bij de Orde van Malta, een invloedrijk genootschap dat het liefst buiten het zicht opereert. Hoe ver reiken de tentakels van de Orde?

In de Huart Hamoirlaan in Schaarbeek, één van de betere straten van de Brusselse gemeente, is de Belgische vestiging van de Orde van Malta gevestigd. Wie in de buurt rondloopt, ziet veel groen en riante herenhuizen met hier en daar een gouden plaat naast de voordeur, zoals je die wel vaker ziet in betere stadsbuurten.

Discreet en zonder veel vertoon, zo profileert de orde zich het liefst

Aan de voorgevel van de Belgische thuishaven van de Orde loop je zo voorbij. Niets opvallends te zien. Discreet en zonder veel vertoon, zo profileert de orde zich het liefst. Maar dat wil niet zeggen dat het genootschap – voluit de Soevereine Militaire Hospitaal Orde van Sint Jan van Jeruzalem, van Rhodos en van Malta – niet machtig is en geen connecties in hoge kringen heeft.

De Orde van Malta is in België een club van adellijke bestuurders, vooral mannen, die jaarlijks tot 1,5 miljoen euro aan schenkingen ophaalt. Aan het hoofd staat Baron Arnoud Papeians de Morchoven.

Vladimir Poetin en Peter von Canisius, ambassadeur van de Orde van Malta in 2004. (Foto: WikimediaCommons (c) WikimediaCommons)

Eigen grondwet

De Belgische tak van de Orde heeft een vermogen van 5 miljoen euro, meldt de website derijkstebelgen.be. Wereldwijd wordt het fortuin van de orde geschat op 1,7 miljard euro. De Orde is aanwezig in 54 landen en telt ze meer dan 13.500 leden – ridders en jonkvrouwen -, verspreid over vijf continenten. Het is een selecte club: lid worden kan enkel op voordracht. De Orde heeft als voornaamste taken liefdadigheidswerk, sociale diensten en medische hulp. Zowel koning Filip als zijn echtgenote werken met haar samen.

Woordvoerder Ludovic Goffinet geeft aan dat de orde naast giften ook heel wat subsidies ontvangt: “In 2015 kregen we 125.000 euro aan subsidies voor onze drie opvanghuizen voor daklozen ‘La Fontaine-De Fontein’. We ontvingen tegelijk 385.000 euro aan giften. In België telt onze orde 286 leden en 800 vrijwilligers. We kregen ook 636.000 euro voor de aankoop van een nieuw gebouw voor De Fontein Brussel, dat niet meer beantwoordde aan de huidige normen alsook 97.000 euro voor de verbouwingswerken.”

De Orde beheert wereldwijd ziekenhuizen, gezondheidscentra, dagziekenhuizen, tehuizen voor ouderen en gehandicapten, en eenheden voor terminaal zieken

“Alleen praktiserende katholieken van hoog zedelijk aanzien, die zich gedurende een aantal jaren zeer verdienstelijk hebben gemaakt ten opzichte van de Orde van Malta, haar instellingen en haar liefdadigheidswerk, kunnen worden toegelaten”, schrijft de Orde op haar website. Ze beheert wereldwijd ziekenhuizen, gezondheidscentra, dagziekenhuizen, tehuizen voor ouderen en gehandicapten en eenheden voor terminaal zieken en trekt vooral naar gebieden die door conflicten of natuurrampen getroffen zijn.

Eén zaak onderscheidt de Orde van Malta van vele andere ordes: ze heeft een eigen grondwet, eigen instellingen en geeft ook paspoorten en postzegels uit. Ze is streng katholiek, maar ook soeverein tegenover het Vaticaan. De Orde onderhoudt diplomatieke betrekkingen met meer dan 104 (ook niet-katholieke) landen en is officieel vertegenwoordigd bij de belangrijkste Europese staten, de Europese Commissie en de belangrijkste internationale organisaties.

Kazachgate

Doordat de Orde van Malta neutraal en apolitiek is kan zij als bemiddelaar optreden tussen staten die in een conflict verwikkeld zijn. Maar de Orde wordt ook handig gebruikt om contacten te leggen, voor de uitreiking van adellijke titels en het beïnvloeden van wetgevend werk.

De Orde wordt ook handig gebruikt om contacten te leggen, voor de uitreiking van adellijke titels en het beïnvloeden van wetgevend werk

Dat laatste moet blijken uit het dossier van Armand De Decker (MR) en Kazachgate. In dat dossier blijkt in 2012 een storting van 25.000 euro terecht te komen bij een stichting van prinses Léa, tante van koning Filip. Zij denkt dat het geld afkomstig is van de Orde van Malta, maar het komt van de Parijse advocaat van Armand De Decker. Die advocaat verklaart later dat het geld bedoeld was als een vriendelijk gebaar naar de koninklijke familie.

Zelf verklaarde prinses Léa aan de RTBF: “Armand De Decker heeft me verwittigd dat de Orde van Malta ons een schenking zou overmaken en heeft me gepreciseerd dat we dat geld dienden door te storten aan de vereniging Amitié et Fraternité Scout.” Waarom precies aan die vereniging? Vermoedelijk omdat de voorzitter Brussels advocaat-generaal Jean-François Godbille is, één van de parketmagistraten die de schikking voor Chodiev mee onderhandelde.

Wie als niet-gelovige werkt met de Orde, wordt omschreven als ‘een neef’

Armand De Decker is dan wel een prominent lid van de vrijmetselarij, en dus niet bepaald christelijk, het verhindert een samenwerking tussen beide partijen niet. Wie als niet-gelovige werkt met de Orde, wordt omschreven als ‘een neef’. Zo noemt Jean-François Etienne des Rosaies, één van de spilfiguren in Kazachgate en lid van de Orde van Malta, De Decker in zijn nota’s ‘een neef’.

Adelverheffing

De Decker werkte als minister van Ontwikkelingssamenwerking van 2004 tot 2007 mee aan een aantal projecten van de Orde. Des Rosaies is de man die de opdracht zou hebben gegeven in naam van de Franse president Sarkozy, om de Belgische afkoopwet versneld door te voeren om Chodiev uit de klauwen van justitie te houden. Des Rosaies is ‘bijzondere raadgever van de grootkanselier van de Orde van Malta’.

“Des Rosaies lobbyde ook voor de adelverheffing van de omstreden zakenman Georges Forrest als vertegenwoordiger van Mazery voor de Orde van Malta”, zegt voorzitter van de onderzoekscommissie Kazachgate Dirk Van der Maelen (sp.a). “Hij sprak in dat dossier meermaals af met Jean-Claude Fontinoy met als doel Didier Reynders als toenmalig minister van Buitenlandse Zaken te overtuigen om Forrest, een goede vriend van de Orde, tot baron te benoemen. Mazery stuurde voor deze zaak zelf nog een brief naar Reynders met als bijschrift ‘Cher Ami’. Het toont hoe nauw de banden zijn.”

Zakenpartners van Kazachstan

Het was grootkanselier Jean-Pierre Mazery die het eerste contact legde tussen toenmalig senator Armand De Decker (MR) en een medewerker van de Franse president Nicolas Sarkozy

Woordvoerder Goffinet zegt over de link met de politieke wereld dat de Orde van Malta sinds halfweg de jaren ’80 officiële betrekkingen met de Belgische regering onderhoudt. In het kader van de normale relaties met de publieke instanties van de hele wereld en meer bepaald de Belgische, is de Regering van de Orde in Rome alsook de Belgische vereniging in contact geweest met verschillende politieke persoonlijkheden in het kader van hun functies. Bij dezen zijn er ook contacten geweest met Armand De Decker, in het kader van zijn functie als Minister van Ontwikkelingssamenwerking en Didier Reynders in zijn functie van Minister van Buitenlandse Zaken.”

Terug naar Kazachgate. Het was grootkanselier Jean-Pierre Mazery die het eerste contact legde tussen toenmalig senator Armand De Decker (MR) en een medewerker van de Franse president Nicolas Sarkozy. Dat blijkt uit Frans gerechtelijk onderzoek, en werd door De Decker bevestigd.

Het is via die weg dat De Decker vanuit het Elysée orders kreeg om in ons land zo snel mogelijk de afkoopwet erdoor te jagen. Op die manier kon miljardair Patokh Chodiev een zware rechtszaak ontlopen. Sarkozy wilde een gunst verlenen aan de Kazachse president, met wie hij op het punt stond een levering van legerhelikopters te ondertekenen. Daarvoor moest een aantal ‘zakenpartners’ van Kazachstan worden geholpen, onder wie Chodiev. Dirk Van der Maelen: “Indien het effectief Mazery was die De Decker toevoegde aan het advocatenteam van Chodiev, dan is zijn rol van zeer groot belang.”

Didier Reynders (MR) bracht in april 2012 als minister van Buitenlandse Zaken een officieel bezoek aan de zetel van de Orde van Malta in Rome

Kinderhospitaal

De connecties met de Orde van Malta springen in het oog. Zeker als je weet dat Didier Reynders (MR) in april 2012 als minister van Buitenlandse Zaken ook een officieel bezoek bracht aan de zetel van de Orde van Malta in Rome. Hij ondertekende er een samenwerkingsovereenkomst.

Uit een parlementaire vraag van toenmalig Ecolo-senator Benoit Hellings blijkt dat hij 130.000 euro vrijmaakte voor een kinderhospitaal van de Orde van Malta in Bethlehem. Daar deed Reynders niets verkeerd mee: hij beschikte als buitenlandminister over een budget van 5 miljoen euro dat hij zelf kon uitbesteden aan ontwikkelingsprojecten. Maar het toont hoe veel elementen in Kazachgate wijzen in de richting van de Orde, dat blijkt te functioneren als een internationaal machtig netwerk.

Reynders maakte 30.000 euro vrij voor een kinderhospitaal van de Orde van Malta in Bethlehem

Zelf ontkent de Orde elke betrokkenheid in het Kazachgatedossier. Op de website van de Belgische Orde van Malta staat: “In het kader van het onderzoek in het dossier «Kazakhgate», meldt de pers dat de Orde van Malta een gift van 25.000 euro gedaan zou hebben aan een Belgische stichting. Deze laatste zou dan dat bedrag overgedragen hebben aan een jeugdbeweging. De Belgische Vereniging van de Orde van Malta bevestigt nogmaals dat de Orde van Malta geen enig verband heeft noch met dit dossier, noch met deze gift. De Belgische Vereniging van de Orde van Malta benadrukt dat het niet haar missie is te fungeren als tussenpersoon ten voordele van derden, verenigingen of stichtingen, dat haar sociale en fiscale status het ook niet toelaat. De Orde van Malta oefent haar activiteiten uitsluitend uit  in het kader van haar motto TUITIO FIDEI ET OBSEQUIUM PAUPERUM (verdediging van het geloof en hulp aan de minstbedeelden en de zieken).”

Toch gebeurt er bij de samenstelling van de commissie Kazachgate iets vreemds. Voorzitter van de commissie wordt Francis Delpérée (CdH), die meteen in opspraak komt. Er komen berichten dat Delpérée lid zou zijn van de Orde, maar dat ontkent hij. Hij werd wel gedecoreerd door de orde, geeft hij toe, iets wat op sociale media tot veel gespeculeer en nog meer fronsende wenkbrauwen leidt.

Er komen berichten dat Delpérée lid zou zijn van de Orde, maar dat ontkent hij

Op 22 december, amper enkele weken na zijn aanstelling, maakt Delpérée bekend dat hij opstapt als voorzitter van de commissie Kazachgate. De indruk van beïnvloeding weegt te zwaar door. In zijn plaats kwam Dirk Van der Maelen (sp.a), die recent nog aanklaagde dat de meerderheidspartijen de zaak in een doofpot willen steken.

Condooms

Terwijl de Orde hard zijn best doen om de betrokkenheid in Kazachgate te ontkrachten, kwam ze recent nog eens in het nieuws met een schandaal. Op 24 januari 2017 nam Matthew Festing, op verzoek van paus Franciscus ontslag als grootmeester van de Orde van Malta. Het was het gevolg van een conflict dat begon nadat bekend was geworden dat in 2005 condooms waren verstrekt door hulporganisaties, ten behoeve van prostituees en seksslaven in Myanmar. Dat gebeurde onder verantwoordelijkheid van de grootkanselier van de orde, Albrecht Freiherr von Boeselager, in zijn vorige functie van verantwoordelijke voor de medische hulpactiviteiten van de orde.

Op 24 januari 2017 nam Matthew Festing, op verzoek van paus Franciscus ontslag als grootmeester van de Orde van Malta

Von Boeselager werd door grootmeester Festing gevraagd om af te treden, wat hij weigerde. Ook na een formeel bevel om op te stappen, weigerde Von Boeselager opnieuw. Daarop werd een procedure in gang gezet om Von Boeselager het lidmaatschap van de orde te ontnemen.

Paus

Die wendde zich tot de paus, omdat hij vond dat hij onterecht ontslagen werd. Hij betoogde dat hij conform het beleid van de paus barmhartigheid had willen betrachten jegens mensen die niet geheel in staat zijn om volledig volgens de katholieke leer te leven. De paus zou daar kennelijk in zijn meegegaan en benoemde op 21 december 2016 een commissie om het ontslag van Von Boeselager te onderzoeken.

De paus benoemde op 21 december 2016 een commissie om het ontslag van Von Boeselager te onderzoeken. Een opmerkelijk zet, want de Orde van Malta is soeverein tegenover het Vaticaan

Een opmerkelijk zet, want de Orde van Malta is soeverein tegenover het Vaticaan. De Orde vond het een ongeoorloofde bemoeienis en liet weten niet met de commissie te willen samenwerken.

Uiteindelijk leidde de heisa tot het ontslag van Festing, dat er kwam op vraag van de paus. Voor velen is het schandaal een uiting van de strijd tussen de conservatieve strekking binnen de kerk (de Orde van Malta) en een meer progressieve, vertegenwoordigd door de paus. Eén ding is duidelijk: in beide dossiers was de Orde van Malta niet blij met de aandacht die ze kreeg.

Auteur: Dominique Soenens

Journalist gespecialiseerd in economische en socio-economische onderwerpen. Ook gebeten door technologie en privacy. Werkte voor Vacature Magazine en De Morgen en daarvoor als freelance journalist. In mei verscheen zijn boek ‘Lobbying in de Wetstraat’ bij uitgeverij EPO.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books