Zwemmen dreigt sport voor de elite te worden

 Leestijd: 4 minuten3

Steden en gemeenten kunnen hun verouderde zwembaden niet langer onderhouden. Daarom kiezen ze steeds vaker voor een samenwerking met een private partner. De moderne infrastructuur is uitstekend, maar daar hangt ook een veel hoger prijskaartje voor zwemmers aan vast. Ook het schoolzwemmen komt daardoor (nog meer) onder druk.

Vlaanderen telt 336 publieke of deels publieke zwembaden, die erg duur zijn voor de steden en gemeenten die ze onderhouden. Daarom nemen ze steeds vaker een private partner onder de arm om nieuwe of vernieuwde zwembaden uit te baten in een PPS-structuur, een publiek-private samenwerking.

In PPS-zwembaden kan je meestal veel meer dan alleen baantjes trekken. Het zijn vaak grote complexen met verschillende baden, glijbanen, wildwaterbanen en sauna’s. Daardoor gaan de toegangsprijzen fors de hoogte in. Peter Van Gerven van Baan Vier, de vzw die zich inzet om zoveel mogelijk kinderen te leren zwemmen, vreest dat zwemmen elitair wordt en zal verdwijnen uit de eindtermen voor scholen. “We evolueren stilaan naar situaties zoals in Nederland of het Verenigd Koninkrijk. Daar werd het schoolzwemmen afgeschaft en tellen ouders honderden euro’s neer voor privélessen.”

Foto: Pexels

Hogere prijzen

Bron: ISB

Bron: ISB

Na de fusies in de jaren ’70 bouwden gemeenten een eigen zwembad en bibliotheek. Die oude zwembaden zijn nu aan renovatie of vervanging toe, en daar staan privébedrijven voor te springen. In 2005 kopte De Standaard al dat de privésector geld zag in de gemeentelijke zwembaden. Die voorspelling blijkt 12 jaar later te kloppen. In 2005 bestonden er twee PPS-zwembaden, vandaag zijn dat er 18 en zitten er nog zeven in de pijplijn.

Een van de pioniers is Sportoase Philipssite in Leuven, een complex dat intussen twaalf jaar bestaat. Voor het moderne zwembad sloot Leuven twee stedelijke zwembaden. De stad koos voor een samenwerking met het private bedrijf uit financiële overwegingen. “De exploitatie van een zwembad is geweldig duur. Het was onmogelijk om de zwembaden uit te baten aan democratische prijzen zonder verlies te lijden”, aldus schepen van Sport Erik Vanderheiden (CD&V). “Een bedrijf kan dat wel.”

Privébedrijven kunnen hun werknemers lagere tarieven betalen, bijvoorbeeld voor weekendwerk

Vooral de energie- en personeelskosten liggen volgens de schepen aan de basis. Privébedrijven kunnen hun werknemers lagere tarieven betalen, bijvoorbeeld voor weekendwerk. Ze hebben ook minder verlofdagen dan ambtenaren.

Private bedrijven kunnen bovendien hogere toegangsprijzen vragen aan bezoekers. Volwassen inwoners van Leuven betalen in het stedelijk zwembad van Kessel-Lo 2,90 euro voor een zwembeurt. In Sportoase Philipssite kost een kaartje 6,20 euro. “Wie Sportoase te duur vindt, kan nog steeds terecht in een stedelijk zwembad. Misschien moet je er wel iets verder voor rijden”, aldus de schepen.

Maar niet alle steden bouwen een zwemparadijs om kosten te besparen. De stad Antwerpen zal in Plopsaqua jaarlijks evenveel investeren als in het stedelijk zwembad, dat door Plosaqua moet verdwijnen. Zwemmers zullen wel dieper in hun portemonnee moeten tasten om er een baantje te trekken.

Schoolzwemmen

Baan Vier vindt de opmars van PPS-zwembaden geen goede evolutie. “We denken dat we er beter van worden, maar dat is niet zo”, zegt Peter Van Gerven. Nu zorgt een gemeente ervoor dat buurtbewoners, scholen en clubs aan een goedkoper tarief kunnen zwemmen in het PPS-zwembad door een deel van de kosten op te vangen, maar dat is volgens Van Gerven niet houdbaar. “Je kunt het vergelijken met gratis openbaar vervoer. Iémand betaalt daarvoor. De infrastructuur van die nieuwe zwembaden is inderdaad fantastisch, maar erg duur.” Van Gerven is er dan ook van overtuigd dat de prijzen sowieso nog “fel en snel” zullen stijgen.

Daar zal vooral het schoolzwemmen onder lijden, dat nu al onder druk staat. Op Radio 1 was onlangs te horen dat lagere scholen volgens het katholiek onderwijs te weinig werkingsmiddelen krijgen. Het aantal leerlingen stijgt, maar dat vertaalt zich niet in meer budget. Schoolzwemmen en extra activiteiten blijken daar als eerste slachtoffer van te worden.

Plaatsgebrek

Omdat zwemmen het duurste vak op school is, komt de Vlaamse Gemeenschap over de brug met een jaar gratis zwemles per leerling. Maar ook dat blijkt onvoldoende, want scholen kunnen het transport naar het zwembad niet altijd doorrekenen aan de ouders omwille van de maximumfactuur.

Scholen kunnen het transport naar het zwembad niet altijd doorrekenen aan de ouders omwille van de maximumfactuur

Vroeger had de vrije basisschool Terbank-Egenhoven nabij Leuven een zwembad aan de overkant van de straat, waar alle leerlingen wekelijks gingen zwemmen. Sinds de stad het zwembad sloot ten voordele van Sportoase, moeten de leerlingen de bus nemen naar een ander zwembad. Directrice Carla Detiège is een voormalige sportleerkracht die zwemles op school erg belangrijk vindt. Toch zou ze het vak willen schrappen uit het lessenrooster uit praktische en financiële overwegingen. Het is niet enkel te duur, er is ook onvoldoende plaats in het zwembad voor alle kinderen.

“Omdat de bus prijzig is, zorgen we ervoor dat die helemaal vol zit door klasgroepen samen te laten zwemmen. Die grote groep leerlingen zit natuurlijk ook op hetzelfde moment in het zwembad, waardoor de lessen niet optimaal kunnen verlopen”, aldus Detiège. Door het transport kunnen leerlingen ook maar een beperkte tijd zwemmen, want ze moeten binnen het lesuur ook van en naar de school raken. Detiège opteert voor alternatieven zoals privélessen of zwemclubs.

Peter Van Gerven (Baan Vier): “Als externe lesgever ben je niet welkom in een PPS-zwembad. Dat heeft zijn eigen lesgevers en beschermt zijn markt, ook al zijn het deels publieke zwembaden”

Hondjesslag

Scholen kunnen de zwemles niet schrappen omdat zwemmen deel uitmaakt van de eindtermen. Nochtans zijn die vereisten volgens de experten van Baan Vier erg vaag. Een kind moet van de ene kant van het zwembad naar de andere kunnen zwemmen, maar hoe doet er niet toe. In principe kan een kind dus volgens de regels diagonaal het zwembad doorkruisen met de ‘hondjesslag’.

De overheid zou er daarom nu al vanuit gaan dat ouders privéles regelen voor hun kroost. Maar ook die privézwemlessen worden duurder. Bovendien mag niet iedereen zomaar zwemles geven in een PPS-zwembad, ook al betaal je inkom en heb je zelfs het correcte diploma. “Als externe lesgever ben ik niet welkom in een PPS-zwembad. Dat heeft zijn eigen lesgevers en wil zijn markt beschermen, ook al zijn het deels publieke zwembaden”, zegt Peter Van Gerven van Baan Vier. 

Voorlopig loopt het nog zo’n vaart niet en blijft het schoolzwemmen volgens het Vlaams Instituut voor Sportbeheer en Recreatiebeleid stabiel

Van Gerven is er zeker van dat schoolzwemmen van het curriculum zal verdwijnen en waarschuwt voor situaties zoals in Nederland, waar schoolzwemmen werd afgeschaft. Daar is zwemles nu volledig in privéhanden en bijgevolg erg duur. Ook het Verenigd Koninkrijk is geen goed voorbeeld. Een gasmaatschappij sponsort daar nu een reizend zwembad dat tijdelijk op de speelplaats wordt gezet om kinderen te leren zwemmen.

“Het is de enige sport die je leven kan redden. Dat is niet zo bij voetbal of tennis. We mogen dat niet vergeten”, benadruk Van Gerven. Voorlopig loopt het nog zo’n vaart niet. Volgens het Vlaams Instituut voor Sportbeheer en Recreatiebeleid blijft het schoolzwemmen stabiel.

Extra investeringen

Sarah Denys van Sport Vlaanderen, de organisatie die instaat voor het sportbeleid van de Vlaamse regering, erkent dat de prijzen en het plaatsgebrek in de zwembaden kan leiden tot problemen in de toekomst. Belangrijk is daarom dat gemeenten en steden goed onderhandelen bij het opzetten van een PPS-constructie. Ze moeten ook de investeringen afstemmen op de noden van scholen en clubs.

PPs-zwembaden in Vlaanderen Bron: ISB

PPs-zwembaden in Vlaanderen
Bron: ISB

Minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) belooft alvast beterschap. “Deze Vlaamse Regering investeert in extra zwembaden. Minister van Sport Muyters investeerde twee keer tien miljoen euro extra in zwembaden. Daardoor kunnen we in Vlaanderen 25 nieuwbouw- of renovatieprojecten realiseren. Er komen dus meer zwembaden in de buurt”, garandeert woordvoerster Katrien Rosseel.

Intussen is de bouw van een tweede Sportoase in Leuven gestart. Het nieuwe zwembad komt in Wilsele naast het oude zwembad. Wanneer het zwemparadijs af is, sluit het stedelijke zwembad de deuren en komt er een grote groene vlakte in de plaats. Het belooft alvast een hypermodern bad te worden.

Auteur: Kaja Verbeke

Kaja Verbeke volgde na haar Master Journalistiek aan de UGent de postgraduaat Internationale Researchjournalistiek van het Fonds Pascal Decroos. In 2015 werd haar reportage over de Mapuche-indianen uitgezonden in het programma Vranckx (Canvas), en trok ze langs verschillende steden met een bijhorende foto-expositie.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books