Politieke vrienden van Dedecker melken Europese subsidies

 Leestijd: 5 minuten1

Een handjevol Poolse en Nederlandse organisaties, maar ook de Belgische rechts-liberale denktank Libera!, die gesponsord werd door Lijst Dedecker, hebben Europese subsidies ontvangen op een wijze die voor het Europees Parlement eerder reden was om de geldkraan dicht te draaien en een onderzoek door anti-corruptiebureau OLAF op te starten. Dat blijkt uit onderzoek van Apache, NRC, en het Poolse dagblad Gazeta Wyborcza.

De Europese politieke partij ACRE (Alliantie van Conservatieven en Hervormers in Europa), die gedomineerd wordt door de Britse Tories, de Poolse regeringspartij PiS en de Turkse AKP, financiert allerlei projecten, maar vraagt hiervoor ‘donaties’ terug. Het Europees Parlement hekelt dergelijke ‘een-tweetjes’, omdat donaties een ‘onbaatzuchtig’ karakter zouden moeten hebben.

ACRE schrijft bedragen die eigenlijk co-financiering zijn voor projecten in de boekhouding als ‘donaties’ om zo het eigen kapitaal op te krikken

In de regel moeten pan-Europese partijen en stichtingen die Europese subsidies willen 15 procent van het bedrag zelf ophoesten, als bewijs dat ze ook echt een achterban hebben. Daarop worden ze voor de overige 85 procent door het Europees Parlement gesubsidieerd. De ACRE en haar denktank New Direction krijgen op jaarbasis zo’n 4 miljoen euro aan Europese subsidies.

Apache en NRC onthulden vorig jaar dat het Britse UKIP en het Nederlandse VNL deze drempel voor hun Brusselse denktank IDDE eenvoudig wisten te nemen, dankzij een systeem van ‘draaideurdonaties’, waarbij donateurs IDDE een dienst bewezen en vice versa. Naar aanleiding daarvan werd besloten om de subsidies aan de denktank IDDE te beëindigen. Nu blijkt dat hetzelfde mechanisme ook bij de Europese conservatieven bestaat.

De ACRE doet zelf niet geheimzinnig over de ‘een-tweetjes’. Het zegt dat het bij de partij staande praktijk is om projectpartners “een donatie te laten betalen”, aldus directeur Richard Milsom. “We moeten zelf een bepaald geldbedrag genereren, dus wij vragen een bijdrage van 30 procent – en dan betalen wij de rest.” Kortom, de ACRE schrijft bedragen die eigenlijk als ‘co-financiering’ voor projecten kunnen beschouwd worden in de boekhouding als ‘donaties’ om zo het eigen kapitaal op te krikken.

Jean-Marie Dedecker (Foto: Belga © Jasper Jacobs)

De Belgische draaideur

De Belgische donateurs vinden we niet toevallig in de kringen van de voormalige Lijst Dedecker. In 2009 werd de ACRE opgericht door Derk-Jan Eppink, die toen voor LDD in het Europees Parlement zetelde. De ACRE zou echter gauw uitgroeien tot een grote Europese koepelpartij en de leden van LDD verdwenen stelselmatig uit de raad van bestuur. De financiële belangen van die voormalige LDD’ers in de ACRE – en vooral haar stichting New Direction – bleven echter bestaan.

De rechts-liberale denktank Libera!, waarvan voormalig Vlaams Parlementslid Boudewijn Bouckaert voorzitter is, ontving tot 2014 allerlei betaalde opdrachten van New Direction. Tegelijk vloeiden er donaties naar New Direction via personen, bedrijven en vzw’s gelinkt aan Libera!

In 2011 doneerde Nacma 3.752 euro. Nacma is een bedrijf van Vincent De Roeck, die mede-oprichter was van de ACRE en tevens ACRE’s programmadirecteur tot 2011, en nog steeds bestuurder is in Libera! Diezelfde De Roeck doneerde als privépersoon ook nog eens 6.000 euro in 2012.

Ook Manuel Dierickx Visschers, die toen ondervoorzitter was van Libera!, doneerde in 2012 6.000 euro aan New Direction. In datzelfde jaar leidde hij voor Libera! en New Direction een onderzoeksproject rond de ‘Europese dienstenrichtlijn’.

In 2013 en 2014 werd twee keer de maximum donatie gedaan van 12.000 euro aan New Direction. Die richtlijn werd door het Europees Parlement in het leven geroepen om ervoor te zorgen dat partijen niet ‘opgekocht’ worden door grote lobbygroepen. De stortingen van 12.000 euro werden uitgevoerd door een vzw: ‘Vrij en Verantwoordelijk’.

Bouckaert (Libera!): “Ik kan me eigenlijk niet meer herinneren waarom die donaties gebeurd zijn.”

‘Vrij en Verantwoordelijk’ werd opgericht door een andere vzw (‘Gezond Verstand’), die opgericht werd door Jean-Marie Dedecker. Voorzitter van de raad van bestuur van Vrij en Verantwoordelijk was Marc Cools, professor criminologie aan de Universiteit Gent en de VUB. Diezelfde Marc Cools is ondervoorzitter van de Raad van Bestuur van Libera! Jean-Marie De Decker zegt over Vrij en Verantwoordelijk: ‘Ik denk dat wij als partij (LDD, red.) dat 1 keer gefinancierd hebben. Dat was als steun aan Libera.’ Marc Cools wou zelf niet reageren.

Boudewijn Bouckaert, voorzitter van de raad van bestuur van Libera!, bevestigt dat er tot 2014 opdrachten werden uitgevoerd door Libera! die betaald werden door New Direction. Over de donaties kan Bouckaert niets kwijt: “Ik kan me eigenlijk niet meer herinneren waarom die donaties gebeurd zijn.”

Jean-Marie De Decker: “Ik denk dat wij als partij LDD ‘Vrij en Verantwoordelijk’ één keer gefinancierd hebben. Dat was als steun aan Libera!

De Nederlandse draaideur

Er is ook een Nederlandse draaideur, waarvan wel exact geweten is hoeveel subsidiegeld erdoor is teruggevloeid. Spilfiguur daar is Thierry Baudet, een van de uitdagers van Geert Wilders op rechts. Zijn partij ‘Forum voor Democratie’, die in 2015 nog bestond als stichting, werd gesteund met 25.000 euro subsidiegeld van de ACRE voor twee evenementen.

In het jaarverslag van 2015 meldt het Forum voor Democratie trots dat het gefinancierd wordt met “grassroots financiering vanuit de Nederlandse samenleving”. Het ontving 84.473 euro uit donaties van “1.375 Nederlandse particuliere donateurs”. Dat blijkt nu niet helemaal juist te zijn.

Als tegenprestatie hielp het Forum voor Democratie de ACRE aan ‘eigen vermogen’, met een donatie van 2.100 euro. Ter ondersteuning van Baudets projecten doneerden ook twee andere Nederlandse organisaties aan de ACRE. Pepijn van Houwelingen namens Burgercomité EU, de organisatie die de drijvende kracht was achter het Nederlands Oekraïne-referendum in 2016, en rechtsfilosoof Paul Cliteur (3.000 en 1.000 euro).

Cliteur zegt aanvankelijk de ACRE niet te kennen, hoewel hij in de administratie van de partij te boek staat als donateur, met als adres de Universiteit Leiden. In tweede instantie herinnert hij zich dat het om donatie ging aan het Baudets Forum. Met de ACRE heeft hij “geen banden”. Pepijn Van Houwelingen (Burgercomite EU) wou niet reageren.

Baudet zelf zegt er overigens “niet zo’n mening” over te hebben. “Zo werkt het nu eenmaal. Dat geldt voor alle Europese fracties.” Het vragen van een bijdrage van 30 procent aan projectpartners is geen EU-regel, maar “een eigen interne regel” van ACRE, zegt Milsom. Hij benadrukt dat het concept de parlementaire begrotingscontrole heeft doorstaan.

Thierry Baudet: “Zo werkt het nu eenmaal. Dat geldt voor alle Europese fracties”

Polen: het Mekka van de draaideurdonaties

De echt grote donaties kwamen in 2015 bijna allemaal uit Polen: vijftien keer werd vanuit dat land tussen de 10.000 en de (maximaal toegestane) 12.000 euro gedoneerd aan de ACRE en New Direction. Ook hier lijkt sprake van wederzijds belang: veel donateurs blijken marketingbedrijven en conservatieve denktanks te zijn die voor de regeringspartij PiS klussen (voor bedragen die soms een miljoen euro overschrijden), of die met ACRE-geld betaalde conferenties organiseerden.

De Poolse donaties zijn het meest opmerkelijk. Vóór 2015 ontvingen de ACRE en New Direction er vrijwel geen uit dat land. In 2015, het Poolse verkiezingsjaar, regent het geldbedragen. Dariusz Gasior noemt zijn gift van 10.000 euro aan New Direction “een kwestie van politiek en zakendoen”; zijn mediabedrijf werkt voor PiS. Verder wil hij niets zeggen. Tot de grote donateurs behoren ook een busbedrijf dat het vervoer organiseerde voor PiS-bijeenkomsten en een bedrijf dat schoonmaakmiddelen en chemicaliën verkoopt.

Van sommige donateurs zijn de beweegredenen vaag. Een vrouw die in Warschau in een speelgoedzaak werkt, wilde niet zeggen waarom ze 12.000 euro geeft aan een pan-Europese denktank in Brussel. Een andere donateur zegt dat het geen eigen geld was, maar dat van de Poolse bank WBK, en ontkent dit later weer. WBK werd lang geleid door de huidige vice-premier Mateusz Morawiecki en duikt vaker op als financier in PiS-kringen. De bank beroept zich op “vertrouwelijkheidsclausules” en wil niks kwijt over de “samenwerking met derden”.

Ingeborg Grässle (CDU): “Elke poging om de regels voor partijfinanciering te verbeteren, stuit op georganiseerd verzet”

Volgens de Duitse Europarlementariër Ingeborg Grässle (CDU), die over begrotingscontrole gaat, is het systeem van draaideurdonaties waarschijnlijk “niet tegen de regels”, simpelweg omdat de regels voor donaties zeer vaag zijn. “Maar het ziet er niet fraai uit: donaties moet je doen zonder er iets voor terug te verwachten, en dat is duidelijk niet het geval hier.” Ze spreekt van een “geavanceerd model van mogelijke corruptie”.

Grässle vindt dat de regels omtrent donaties flink aangescherpt moeten worden, maar betwijfelt of dit ook effectief zal lukken. “We gaan het proberen, maar elke poging om de regels voor partijfinanciering te verbeteren, stuit op georganiseerd verzet.” Partijen zijn bang dat een aantal ‘spelbrekers’ het voor de rest verpesten.

De Nederlandse Europarlementariër Dennis de Jong (SP) reageert geschokt: “Dat dit gebeurt is nooit voorzien bij het opstellen van de regels over donaties, en het is ook helemaal niet de bedoeling. Dat ze zich er niet voor schamen, maakt ingrijpen nog urgenter.”

Dennis de Jong (SP): “Dat ze zich er niet voor schamen, maakt ingrijpen nog urgenter”

Later deze maand wordt er gestemd over een rapport dat De Jong schreef over begrotingscontrole. Een van de aanbevelingen is om de Europese Rekenkamer in te schakelen. “De eigen interne controle van het Europese Parlement schiet duidelijk tekort”, zegt De Jong. “De groep ambtenaren die zich hiermee bezighoudt is te klein en te machteloos.”

Auteur: Thomas Van de Putte

Thomas Van de Putte studeerde Geschiedenis aan de Universiteit Gent en Nationalism Studies aan Central European University. Hij werkte als journalist voor Reuters en Vranckx. Nu schrijft hij als freelance journalist en werkt aan een doctoraat aan King’s College London.

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books