Antwerpse daklozen moeten geld opbrengen: een juryrapport op maat van G4S

 Leestijd: 4 minuten4

Antwerpen wil de uitbating van daklozencentrum ‘De Vaart’ uitbesteden aan G4S Care. Los van de vraag of het verstandig is daklozenopvang in handen te laten van een niet onbesproken privéfirma, worden binnen de academische wereld de wenkbrauwen gefronst bij de wijze waarop de gunning van het contract gebeurde. Het juryrapport dat Apache kon inkijken, vertoont op z’n zachtst gezegd enkele bijzonderheden en lijkt op maat geschreven van de bewakingsfirma. “Ik heb ernstige vragen bij de manier waarop dit is gebeurd”, zegt professor Koen Hermans.

Vandaag / Morgen stemt de Antwerpse OCMW-raad naar alle waarschijnlijkheid in met een omstreden contract voor de uitbating van ‘De Vaart’, een inloopcentrum voor daklozen. De jury adviseert om niet het CAW Antwerpen (Centrum Algemeen Welzijnswerk) maar wel de nv G4S Care gedurende 2.5 jaar het inloopcentrum voor daklozen te laten beheren. Daarmee is een contract van bijna 1 miljoen euro (395.315 euro per jaar) gemoeid.

Een privé bedrijf dat naam maakte als beveiligingsfirma en op de recente uitbating van ‘tijdelijke’ asielcentra na geen ervaring heeft in de sector, kan in principe een beter dossier op tafel leggen dan het CAW Antwerpen dat gepokt en gemazeld is in de branche.

Het juryrapport dat Apache kon inkijken, lijkt echter het tegenovergestelde aan te tonen: ondanks de vaststelling van de jury dat G4S Care geen ervaring heeft, nieuw personeel moet zoeken, daarbij mikt op onervaren mensen en voor hen geen vormingsbudget voorziet, krijgt de firma in het juryrapport een veel hogere score dan het Antwerpse CAW.

(Foto Marc Brüneke)

(Foto Marc Brüneke)

Hoge anciënniteit

Eind mei nodigde het Antwerpse OCMW onder voorzitterschap van Fons Duchateau (N-VA) veertien kandidaten uit om een voorstel in te dienen voor de uitbating van inloopcentrum De Vaart. De kandidaten kregen tot begin juli de tijd om op de uitnodiging in te gaan. Slechts één van de aangeschreven organisaties ging op de vraag in en kwam met een voorstel, het CAW Antwerpen.

Maar er daagde nog een tweede kandidaat op: G4S Care NV. Hoewel het benodigde uittreksel uit het strafregister door G4S te laat werd ingediend – op zich een grond voor uitsluiting – besliste de jury het voorstel toch mee te nemen in de beoordeling.

Het juryrapport weegt beide kandidaten tegen elkaar af aan de hand van drie criteria waarmee een totale score van maximaal 100 punten kan worden verdiend. G4s Care nv krijgt van de jury een score van 70,25/100 tegenover 59,25 / 100 voor CAW Antwerpen. Opvallend daarbij zijn enkele elementen die positief en negatief in rekening worden gebracht.

In het voordeel van G4S spreekt onder meer ‘de inzet van vrijwilligers en ervaringsdeskundigen’. In het nadeel van CAW Antwerpen spreekt dan weer de inzet van hoger gekwalificeerd personeel met ‘hoge anciënniteit’.

Professor Koen Hermans, verbonden aan het Centrum voor Sociologisch Onderzoek van de KU Leuven wijst vooreerst op een ideologische keuze, eigen aan het openstellen van dergelijke zorgprojecten voor de privé sector. “Het impliceert dat we bereid zijn om overheidsgeld dat is bestemd voor hulp aan de meest kwetsbare groep mensen te laten doorstromen naar de aandeelhouders achter een private firma. Dat is een ideologische keuze. Maar in dit concrete geval gaat het om een bedrijf dat alles behalve onbesproken is. Denk aan de problemen met de jeugdgevangenis in het Verenigd Koninkrijk en aan de omstreden rol die G4S speelt in Israëlische gevangenissen. Dat maakt het verhaal problematisch.”

Wie de tender en het juryrapport inkijkt, kan moeilijk anders dan vaststellen dat dossier ‘De Vaart’ een eerste dominosteen is die blijkbaar koste wat het kost moet vallen

Eerste dominosteen

Maar volgens de Leuvense specialist is er een veel groter probleem met de wijze waarop de openbare aanbesteding wordt georganiseerd. “Het gaat om een tender waarbij de financiering voor 2,5 jaar wordt toegekend. Daarna moet dan opnieuw de markt spelen. Dat is nefast, onder meer voor de expertiseopbouw en voor de continuïteit. Het zet ook een rem op samenwerking: wie wil er nog expertise delen als je enkele jaren later elkaars concurrent kan zijn? Het dossier ‘De Vaart’ gaat niet enkel over het openbreken van de markt richting privé, maar vooral over de heel specifieke wijze waarop dat gebeurt. Daar zit de grote vernieuwing. Die specifieke vorm van vermarkting is geen goede zaak.”

Wie de tender en het juryrapport inkijkt, kan moeilijk anders dan vaststellen dat dossier ‘De Vaart’ een eerste dominosteen is die blijkbaar koste wat het kost moet vallen. Na inzage van de tender en het juryrapport geeft ook Koen Hermans aan zich ernstige vragen te stellen bij de manier waarop de jury in dit dossier heeft gewerkt.

“Ik lees toch wel heel opmerkelijke zaken. Ik zie bijvoorbeeld dat anciënniteit en hoge kwalificatie van het personeel (bij het CAW, ToC) wordt geproblematiseerd. Daar wordt dan de inzet van daklozen zelf en van vrijwilligers (door G4S, ToC) tegenover geplaatst als ‘zeer efficiënt’. Tegelijk lees ik dat er ernstige vragen worden gesteld bij de haalbaarheid van de plannen van G4S. Er is geen ervaring,  er is geen vormingsbudget. Men heeft met andere woorden nog nooit zoiets gedaan, men moet er nieuw personeel voor zoeken. Bovendien is er voor die mensen geen vormingsbudget voorzien. Niettemin liggen de scores voor G4S veel hoger.”

Professor Hermans: in het juryrapport worden elementen aangehaald die niet in de tender staan en omgekeerd. Als docent moet ik dat niet proberen: een student beoordelen op andere parameters dan vooraf afgesproken.”

Theodore Dalrymple

Koen Hermans wijst er ook op dat er andere zaken in de tender staan dan in het juryrapport. “Het idee van aanbestedingen is niet nieuw, maar in het verleden was zo’n tender wel altijd heel concreet. Deze tender is heel vaag opgesteld. Dat is op zich een vreemde situatie, maar in het rapport worden elementen aangehaald die niet in de tender staan en omgekeerd. Zo staat ‘laagdrempeligheid’ in de tender maar wordt het niet meegenomen als beoordelingscriterium in het verslag. Ook het omgekeerde gebeurt: veiligheid staat niet in de tender, maar wordt wel meegenomen als een beoordelingscriterium waar G4S Care goede punten op scoort. Als docent moet ik dat niet proberen: een student beoordelen op andere parameters dan vooraf afgesproken.”

Of de academische kritiek nog roet in het eten van G4S kan gooien is zeer de vraag. Vooral oppositiepartijen Groen en PVDA bieden weerwerk, maar bevoegd schepen en OCMW-voorzitter Fons Duchateau ontpopte zich eerder al tot groot pleitbezorger van verdere privatisering in zijn beleidsdomein. Mensen die het moeilijk hebben voor hun verantwoordelijkheden plaatsen – gepropageerd door Theodore Dalrymple, grote inspirator van Bart De Wever – , is bovendien een aanpak die Duchateau en zijn voorgangster Liesbeth Homans bijzonder genegen zijn. Het voorstel van G4S en de commentaren in het juryrapport ademen van begin tot einde die filosofie uit.

Koen Hermans vreest dan ook dat dit dossier het begin van een heuse dijkbreuk wordt. “Het grote probleem is dat hiermee een trend wordt gezet. Het verhaal stopt niet bij ‘De Vaart’. Er zitten nog verschillende andere marktbevragingen in de pipeline, onder meer rond het uitbaten van buurthuizen en rond preventieve woonbegeleiding.”

Auteur: Tom Cochez

Licentiaat criminologie. Werkte van 1997 tot 2008 voor De Morgen. Hij volgde er vooral gezondheidszorg, sociale zaken en milieu en verdiepte zich in de politieke partijen Vlaams Belang en Groen. In 2008 koos hij ervoor om opnieuw op freelance basis te werken onder meer ook voor Knack en Humo. Een jaar later stond hij mee aan de wieg van De Werktitel, het latere Apache.be. Vandaag werkt hij als redacteur en coördinator.

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books