TTIP als afleidingsmanoeuvre voor veel groter handelsakkoord

 Leestijd: 6 minuten1

De 28 lidstaten van de EU zitten vanaf vandaag opnieuw aan tafel met de VS en 21 andere landen om het Trade in Services Agreement (TiSA) te onderhandelen. Parallel aan TTIP en CETA, moet ‘grote broer’ TiSA de wereldwijde handel in diensten verder liberaliseren. Een dag later voeren Belgische vakbonden en ngo’s actie tegen deze twee laatste, “ondemocratische trans-Atlantische handelsverdragen”. De Nederlandse vakbond FNV vreest echter dat het voorlopig grotendeels onbekende TiSA nog meer dan TTIP en CETA de publieke belangen in het gedrang zal brengen.

De Vlaamse regering keurde eind vorige week nog de ondertekening van het vrijhandels- en investeringsakkoord tussen de EU en Canada (CETA). De ondertekening van dit volgens minister-president Bourgeois “state-of-the-art” akkoord is voorzien op 27 oktober.

Toch komen verschillende vakbonden en ngo’s morgen nogmaals op straat tegen CETA en TTIP. Ook de Waalse en Brussels parlementen zijn tegen CETA gekant. De Waalse regering heeft nog geen ondertekeningsmandaat afgeleverd. Voormalig Grieks minister Yanis Varoufakis noemt CETA ‘TTIP langs de achterdeur”.

Het jarenlange protest tegen TTIP (vrijhandelsakkoord tussen EU en VS) lijkt alvast kleine bressen te slaan. Duits vice-kanselier Sigmar Gabriël (SPD) verklaarde de onderhandelingen alvast mislukt. En volgens Frans premier Manuel Valls zitten de onderhandelingen allesbehalve op schema.

FNV: “TiSA vormt een bedreiging voor publieke diensten als zorg en onderwijs”

Hoewel deze uitlatingen op gejuich onthaald werden bij verschillende ngo’s en vakbonden, waarschuwt het FNV, Nederlands grootste vakbond, om niet te vroeg victorie te kraaien. “Het maakt weinig uit als TTIP niet doorgaat, wanneer daarna TiSA wel wordt afgesloten”, stelt FNV.

TiSA, het internationale handelsverdrag over de dienstensector dat momenteel onderhandeld wordt tussen de EU, de VS en 21 andere landen, zal volgens FNV een nieuwe, zo goed als onomkeerbare liberaliseringsgolf op gang brengen.

Foto: Global Justice Now (Creative Commons)

Foto: Global Justice Now (Creative Commons)

Marktwerking

FNV bindt in een opgemerkte bijdrage op de Nederlandse nieuwssite Follow The Money nogmaals de kat de bel aan. Eerder dit jaar schreef Apache al over TiSA, dat de wereldeconomie nog verdergaand moet liberaliseren dan TTIP.

Van de telecommunicatiesector tot de gezondheidszorg en energie, met TiSA zouden zowat alle dienstensectoren vrijgemaakt worden. Meer marktwerking in nog meer sectoren dus. De Europese vakbonden zien dat niet bepaald zitten.

“De Trade in Services Agreement (TiSA) vormt een bedreiging voor publieke diensten als zorg en onderwijs. Als het verdrag wordt doorgevoerd betekent dat meer marktwerking in verschillende diensten. Het terugdraaien van (gefaalde) privatisering en marktwerking zal met het afsluiten van TiSA een stuk moeilijker worden”, schrijft het FNV in een uitgebreide brochure.

ACLVB: “Met dit akkoord dreigen we decennia van sociale strijd overboord te gooien”

Hoewel actiegroepen in binnen- en buitenland, waaronder de vakbonden zelf, hun woede vooral richten op TTIP (vrijhandelsakkoord tussen EU en VS) in mindere mate CETA (vrijhandelsakkoord tussen EU en Canada), oppert FNV dat het vrij onbekende TiSA veel belangrijker is dan TTIP.

“Sommige critici gaan zelfs zo ver dat ze TTIP een ‘afleiding’ noemen voor TiSA. Met andere woorden: dat in de schaduw van kleine broer TTIP het TiSA-verdrag zonder al te veel tegenwerking kan worden onderhandeld en ingevoerd, met alle gevolgen van dien. Het betekent ook dat het weinig uitmaakt als TTIP niet doorgaat, wanneer daarna TiSA wel wordt afgesloten”, schrijven Bas van Beek en Jilles Mast, de auteurs van de FNV-brochure.

“De onderhandelingen van TiSA spelen zich inderdaad in de luwte af”, erkent Renaat Hanssens (ACV). “TiSA behelst dan wel enkel de dienstensector, de onderhandelingen worden veel ruimer gevoerd. Het gaat om veel meer landen, die samen bovendien zo’n 70% van de wereldwijde dienstensector vertegenwoordigen.”

‘Dumping op wereldschaal’

Voorlopig wordt er in de onderhandelingen met geen woord gerept over arbeidsvoorwaarden. Dit in tegenstelling met andere handelsakkoorden, waar er op z’n minst een hoofdstuk over bindende arbeidsnormen wordt opgenomen. Een doorn in het oog van de vakbonden.

“Dit werkt grotere sociale ongelijkheid in de hand”, vreest Dirk Mertens (ACLVB). “We vrezen sociale dumping op wereldschaal. De EU was lange tijd voortrekker op vlak van sociale bescherming. Met dit akkoord dreigen we decennia van sociale strijd overboord te gooien. Er zullen steeds meer inbreuken op het sociaal overleg komen.”

De onderhandelingen worden aangegrepen om de poging tot betere regulering binnen de financiële sector een halt toe te roepen

“Er is niet enkel geen sprake van arbeidsvoorwaarden, ook duurzame ontwikkeling of ecologische voorwaarden worden uit het akkoord gehouden. Zelfs een verwijzing naar de OESO-richtlijnen ontbreekt”, geeft Hanssens aan. “We grepen deze hiaten ook aan tijdens het dialoogmoment dat we met de Europese Commissie hadden. De EU dreigt het eigen verdrag met de voeten te treden, de Europese waarden worden genegeerd.”

De Europese Commissie probeerde begin dit jaar een aantal bezorgdheden van parlementsleden en vakbonden te weerleggen. Zo verzekerde de Commissie dat overheden niet gedwongen zullen worden om onderwijs en openbare gezondheidszorg te liberaliseren.

Ondanks de belofte om publieke diensten te vrijwaren, waarschuwt het FNV dat de grens tussen publieke en private diensten steeds vager wordt. ‘Pure’ publieke diensten worden steeds zeldzamer. “Een duidelijkere opsplitsing is nodig”, stelt Hanssens.

Onderwijs en banken

Het FNV identificeert een aantal sectoren waar TiSA een verregaande impact zou kunnen hebben. Eén daarvan is de bankensector. “Gelekte TiSA documenten laten zien dat de onderhandelingen worden aangegrepen om de poging tot betere regulering binnen de financiële sector een halt toe te roepen”, waarschuwt het FNV.

Ook op vlak van energie – geen onderscheid tussen verschillende energiebronnen, databescherming en privacy, gezondheidszorg – nog verder bezuinigen, watervoorziening, vreest het FNV negatieve gevolgen van liberalisering.

ACV: “TiSA zal vooral de al bestaande machtspositie van grote Amerikaanse en Europese dienstverleners versterken”

Hanssens wijst ook op het risico van een verdere vrijmaking van het hoger onderwijs. TiSA zou volgens hem kunnen leiden tot onderwijs aan twee snelheden, waarbij het privaat onderwijs onder impuls van buitenlandse investeringen een te grote voorsprong krijgt. “Het beste onderwijs zal dan enkel beschikbaar zijn voor wie het kan betalen”, geeft hij aan.

Voorstanders van TiSA stellen dat de door een verdere vrijmaking van de handel in diensten opgedreven concurrentie die diensten een stuk efficiënter zal maken. Hanssens denkt dat TiSA vooral de al bestaande machtspositie van grote Amerikaanse en Europese dienstverleners zal versterken. Het zal voor die bedrijven namelijk makkelijker worden om nieuwe markten te veroveren. In plaats van toegenomen competitie verwacht Hanssens een nog grotere neiging naar oligopolies.

Het is de vrees voor de macht van die grote dienstverleners die verschillende ontwikkelingslanden ervan weerhoudt om aan de onderhandelingstafel te gaan zitten. In veel van die landen is de dienstensector momenteel nog niet of zeer beperkt uitgebouwd, de komst van grote spelers zou de ontwikkeling ervan compleet fnuiken, vreest men.

Het is nochtans de ambitie van de TiSA-landen om het handelsakkoord uit te breiden tot de volledige WTO, als opvolgers van het vandaag geldende GATS (General Agreement on Trade and Services).

Standstill en ratchet

Naast de klassieke argumenten tegen liberalisering, stuit het de vakbonden vooral tegen de borst dat met TiSA de liberalisering zo goed als onomkeerbaar dreigt te worden. “Eenmaal een sector vrijgemaakt wordt, zal dat bijna niet meer terug te draaien vallen. Op die manier wordt de beleidsruimte van toekomstige regeringen in verregaande mate beperkt”, legt Hanssens uit.

De schuldigen voor die onomkeerbaarheid zijn de zogenaamde “standstill” en “ratchet” clausules. De eerste zorgt ervoor dat de mate van liberalisering die een land kent wanneer het TiSA verdrag ondertekend wordt als nulpunt zal dienen en betekent concreet dat landen in de sectoren die het nu vrijmaakt nooit meer onderscheid zullen mogen maken tussen binnen- en buitenlandse dienstverleners. De “ratchet” clausule zorgt er op haar beurt voor dat wetgeving nog enkel zal kunnen evolueren in de richting van meer liberalisering.

ACV: “Eenmaal een sector vrijgemaakt wordt, zal dat bijna niet meer terug te draaien vallen”

Of het volkomen onmogelijk wordt om de vrijmaking van sectoren terug te draaien, is volgens FNV nog niet duidelijk. Daarom vraagt FNV de Europese Commissie en de lidstaten om hier zo snel mogelijk klaarheid in te brengen.

Lobby

Het grote publiek mag het dan al in Keulen horen donderen, het ESF (European Services Forum), één van de grootste lobbyorganisaties van Europa, is wel bij de pinken als het over TiSA gaat. De verenigde Europese dienstensector wordt door de EU zelfs nauw betrokken bij de onderhandelingen. FNV noemt het een geval van ‘top down lobby’.

Het ESF verenigde zich met Australische en Canadese tegenhangers en de Londense City in de Global Services Coalition (GSC). In een ‘position paper‘ maakten ze in september 2014 hun eisen omtrent TiSA duidelijk. Zo willen ze dat dienstverleners die actief zijn of actief willen zijn op een nationale markt voldoende tijd krijgen om hun opmerkingen te geven op alle nieuwe (of te wijzigen) wetgeving vooraleer die wordt goedgekeurd. De ‘top down lobby’ moet dus worden geïnstitutionaliseerd.

ESF, één van de grootste lobbyorganisaties van Europa, wordt nauw betrokken bij de onderhandelingen

Het betekent niet dat het ESF en andere bedrijfslobbyorganisaties elke slag thuishalen. Zo eiste het ESF om de onderwerpen die tijdens de onderhandeling besproken kunnen worden, vast te stellen door middel van “negative listing”. Dit betekent dat landen op voorhand moeten aangeven welke sectoren ze niét willen liberaliseren.

In tegenstelling tot wat het ESF eiste, beslisten de onderhandelaars om dit voor bepalingen over markttoegang niet te doen, maar wel voor “positive listing” te kiezen. Landen moeten dus duidelijk maken welke sectoren ze op vlak van markttoegang wél willen liberaliseren.

Voor de zogenaamde “nationale behandeling” – het voortrekken van binnenlandse bedrijven – wordt wel “negative listing” gehanteerd. Landen moeten dus op voorhand duidelijk maken voor welke sectoren er geen sprake is van zo’n “nationale behandeling”.

Het oplijsten van sectoren heeft volgens FNV ook indirect gevolgen voor de toekomst. Dienstensectoren die vandaag nog niet bestaan, maar nog moeten worden ‘uitgevonden’, staan logischerwijze op geen enkele lijst en zullen dus automatisch vrijgemaakt worden.

Protest

De drie grote vakbonden komen op 20 september op straat tegen TTIP en CETA, “deze ondemocratische trans-Atlantische handelsverdragen die vooral voordelig zijn voor de aandeelhouders van multinationals en economische machten.” Voorlopig staan enkel TTIP en CETA op de flyers van vakbonden en ngo’s. Binnenkort komt daar misschien een derde vierletterwoord bij.

 

Auteur: Jan Walraven

Onderzoeksjournalist Jan Walraven schrijft sinds 2015 voor Apache. Zijn eerste boek, ‘De diefstal van de eeuw’, over privacy en de tentakels van technologie, verscheen in 2018 bij Van Halewyck.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books