De digitale nachtmerrie van De Persgroep

 Leestijd: 15 minuten8

De  Vlaamse tak van De Persgroep staat voor een grote omwenteling. De verkoop van kranten sputtert en die van de weekbladen keldert. Topman Christian Van Thillo zag zich verplicht om ‘superhoofdredacteur’ Jaak Smeets onzacht opzij te schuiven. Het is nu aan Isabel Albers om zijn papieren imperium om te vormen tot een digitaal bastion. Ze krijgt daar drie jaar de tijd voor. De tijd gaat nu in.

Jaak Smeets (56), groepsdirecteur-uitgever van De Persgroep, hoopte dat 2016 een rustig jaar zou worden. In 2015 had hij zich in Nederland beziggehouden met de integratie van zeven regionale kranten die De Persgroep had overgenomen. Voor Smeets, die eerder al drie nationale kranten in Nederland had ‘opgekuist’, was het een terugkeer naar wat hij het beste kan: op een redactie neerstrijken, de sterktes en zwaktes in kaart brengen, een goeie hoofdredacteur zoeken, hem omringen met een hondstrouw middenkader en de titel klaarstomen voor de toekomst. En ondertussen fors snoeien in de kosten door synergieën te zoeken met andere Persgroep-titels.

Smeets begon zijn carrière als journalist bij Het Belang van Limburg en Humo en maakte, samen met Paul Daenen (60), furore als hoofdredacteur van Het Laatste Nieuws. Ze maakten van die ingedommelde liberale krant hét succesverhaal van de jaren negentig en tweeduizend. Het leverde hen allebei een promotie op tot ‘superhoofdredacteur’, maar Smeets schopte het uiteindelijk het snelst het verst. Toen hij in 2003 de eerste Nederlandse overname van De Persgroep met Het Parool tot een goed einde bracht, kreeg hij een zitje in het managementteam – het walhalla, zeg maar – van De Persgroep. Daenen bleef aan het hoofd staan van Het Laatste Nieuws tot 2011 en werd dan officieel uitgever. Hij ging zich dan onder meer ook met De Morgen bezighouden, nadat Smeets dat een tijdje had gedaan.

Het succesvol afronden van de integratie van de Nederlandse regionale kranten leek een bekroning voor Jaak Smeets. De cirkel was rond. De Persgroep was van een middelgrote speler in Vlaanderen tot de grootste uitgeversgroep van de Lage Landen geëvolueerd. En hij had daar meer dan zijn steentje toe bijdragen. In het jaarverslag van 2015 liet hij optekenen: “Voor mij persoonlijk was 2015 ook het jaar van de lange autoritten naar Nederland, voor de vernieuwingsoperatie van onze regionale kranten. In 2016 hoop ik vaker de fiets te nemen!”

2016 is nu al het annus horribilis van Smeets.

Het Vlaamse slagveld

Begin dit jaar keert hij terug naar Vlaanderen. Wat hij daar aantreft is een regelrecht slagveld. Zelfs de sterke titels van weleer zitten in een diepe crisis. Eerst moet er orde op zaken gesteld worden bij Dag Allemaal waar Ilse Beyers, de ‘Cruella de Vil’ van de Vlaamse journalistiek, opzij geschoven wordt. De oplage van het grootste weekblad van Vlaanderen (na Kerk en Leven) is al een tijdje in vrije val: tussen 2009 en 2015 van 425.000 naar 275.000.

Ook bij De Morgen moet er worden ingegrepen. Daar blijft de verkoop relatief stabiel rond de 54.000 exemplaren, maar is het de redactie die een motie van wantrouwen heeft gesteld tegen Lisbeth Imbo. Die heeft twee jaar lang gedaan alsof ze hoofdredacteur was, terwijl in realiteit Paul Daenen er de plak zwaaide. Toen Daenen vertrok om een aantal kranten in Denemarken te gaan integreren in De Persgroep, bleek dat er geen solide structuur op poten stond. Een zoveelste leegloop volgde. Zelfs de oerdegelijke An Goovaerts (ex-Trends) kon Imbo niet redden. Een krant maken is nu eenmaal iets anders dan op de radio de kranten voorlezen wanneer iedereen uit zijn bed komt.

Dat Humo en De Morgen ooit zullen samengaan, staat in de sterren geschreven. Oosterwaal hoopte zijn oude droom te realiseren: hoofdredacteur van De Morgen worden

Bij Humo (net als Story overgenomen van Sanoma) is er ook geen tijd te verliezen. Danny Ilegems, die rust en stabiliteit had gebracht in een weerbarstige redactie en de oude Humo-ziel weer ietwat tot leven had gewekt, wordt vriendelijk bedankt voor bewezen diensten. Hij kon de neerwaartste spiraal in de verkoop niet stuiten. In 2010 verkocht Humo nog 210.000 exemplaren, vandaag zo’n 100.000.  Jörgen Oosterwaal werd weggeplukt bij Knack en keerde terug naar zijn oude job. Hij deed dat met het aureool van ‘de redder van Knack’. De oplage zou onder zijn bewind ‘gestabiliseerd’ zijn. In 2011 verkocht het vlaggenschip van Roularta 112.000 exemplaren, bij zijn vertrek 91.000. Perceptie is alles.

Oosterwaal hoopte door zijn overstap ook zijn oude droom te realiseren: hoofdredacteur van De Morgen worden, de krant waar hij in 1990 begon. Dat Humo en De Morgen ooit zullen samengaan, staat in de sterren geschreven en dit was dus een goeie career move op weg naar het doel.

Christian Van Thillo (Foto: ID (c) Bart Dewaele)

Christian Van Thillo, CEO De Persgroep (Foto: ID (c) Bart Dewaele)

Het vlaggenschip zwalpt

Een derde Persgroep-titel in de problemen is Het Laatste Nieuws. Na het vertrek van Daenen in 2011 werd vergeefs gezocht naar een ideale opvolger. Toen Margot Moeseke vorig jaar “een stap opzij moest zetten”, werd oude getrouwe Wim Verhoeven alleen op het schild gehesen. Ook hij kon het tij niet keren: Het Laatste Nieuws begint ook lezers te verliezen (van 290.000 in 2011 tot 275.000 in 2016) en dat doet in Kobbegem alarmsignalen afgaan. Als het vlaggenschip zwalpt, moet er worden ingegrepen. Maar daarnaast is er vooral het gevoel dat de fut uit de krant verdwenen is.

Voor Jaak Smeets is het een lastige karwei. De afgelopen jaren was het zijn oude kompaan Paul Daenen die zich over De Morgen en Het Laatste Nieuws had ‘ontfermd’. Daenen is een man van weinig woorden. Hij komt gewoon op de redactie zitten en neemt de boel over. Zeven dagen op zeven, als het moet. De grove borstel erdoor. Machtsvertoon. Weinig subtiliteit en nog minder bewegingsruimte voor de hoofdredacteur. Die moet vooral doen wat hij wil. Wat hij bij De Morgen en Het Laatste Nieuws achterliet, was dan ook ontreddering, cynisme, angst en een middenkader dat de kop in kas houdt.

Liesbeth Vrieleman ondertekende een contract bij Het Laatste Nieuws, maar Wim Verhoeven reed spoorslags naar de villa van Van Thillo om een veto tegen haar te stellen

Voor Jaak Smeets en de hele top van De Persgroep is het snel duidelijk dat er geen halve maatregelen genomen mogen worden. Eerst moet er een hoofdredacteur voor Het Laatste Nieuws gevonden worden. Er wordt gepraat met Liesbeth Vrieleman (ooit een van de vier hoofdredacteurs van de VRT en later aan de slag bij VIER en Vijf) en zij zet ook effectief haar handtekening onder een contract. Maar dan gaat het fout. Het verhaal wil dat Wim Verhoeven spoorslags naar de villa van Christian Van Thillo is gereden om zijn veto tegen haar te stellen. Hij wilde niet weten van een hoofdredacteur zonder krantenervaring. ‘Kijk maar naar De Morgen, daar hebben ze met VTM-boy Klaus Van Isacker en radiomadam Lisbeth Imbo ook alleen maar miserie gehad’. Verhoeven dreigt met ontslag en dat maakt blijkbaar genoeg indruk op Van Thillo om opnieuw gesprekken aan te knopen met Isabel Albers.

‘An offer you can’t refuse’

Albers was in 2011 hoofdredacteur geworden bij De Tijd (voor de helft eigendom van De Persgroep) na een opgemerkte carrière bij De Standaard. In Vlaanderen is De Tijd het enige medium dat de omschakeling van papier naar digitaal goed verteert. 13.000 van de ruim 40.000 exemplaren zijn nu al digitaal. Dat succes, én haar onberispelijke reputatie, maakt van Isabel Albers de meest begeerde hoofredacteur van Vlaanderen. Van Thillo heeft al meermaals aan haar mouw getrokken om haar naar Het Laatste Nieuws te lokken. Telkens heeft ze geweigerd. Er is dan ook geen grotere kloof denkbaar dan die tussen de ernstige, bedaarde maar wendbare zakenkrant en de luidruchtige, populaire (soms braaf populistische) publiekskrant. Wanneer Verhoeven de deal met Liesbeth Vrieleman keldert, komt Van Thillo met een offer you can’t refuse en gaat Albers uiteindelijk toch overstag.

Ondertussen praat Jaak Smeets intens met Jörgen Oosterwaal over een rol als overkoepelend hoofdredacteur van De Morgen en Humo. Een vroegtijdig lek op de site van Gazet van Antwerpen, op 16 juni, gooit roet in het eten.

An Govaerts, na het vertrek van Lisbeth Imbo de enige hoofdredacteur van De Morgen, kan er duidelijk niet om lachen. Ze stuurt een kort mailtje naar haar redactie, met een link naar de primeur van Gazet van Antwerpen: “Wordt in tegenstelling wat vanuit Antwerpen wordt bericht (zie cc), niet jullie nieuwe hoofdredacteur. Volgende keer beter.”

Het digitale succes van De Tijd én haar onberispelijke reputatie, maakt van Isabel Albers de meest begeerde hoofredacteur van Vlaanderen

Meteen is voor iedereen duidelijk dat Jaak Smeets is teruggefloten door de Persgroep-top. Maar dat is het resultaat van een veel breder verzet tegen hem. Ook binnen Het Laatste Nieuws is de spanning te snijden. Daar wordt de komst van een hoofdredacteur boven Wim Verhoeven nog altijd beschouwd als een motie van wantrouwen. Paul Daenen, die ondertussen in Denemarken “een aantal projecten uitwerkt” voor De Persgroep (lees: uitgerangeerd is), had aan Verhoeven beloofd dat hij aan het hoofd van de krant kon blijven. Het feit dat Jaak Smeets die belofte nu wil breken, leidt tot woelige redactievergaderingen. Smeets krijgt de wind van voren. Paul Daenen doet van op afstand volop mee aan een campagne om Smeets te destabiliseren.

Isabel Albers treft een ontredderde redactie aan. Het gonst van de roddels, er worden coalities gesmeed, er wordt haast niet meer vergaderd en Wim Verhoeven geeft zijn nieuwe bazin the cold shoulder. Onthutst trekt ze naar Van Thillo om een grote schoonmaak te eisen. Er volgt een audit die Van Thillo uiteindelijk doet besluiten dat het niet langer een goed idee is dat Jaak Smeets zich bezighoudt met Het Laatste Nieuws. Bij De Morgen haakt An Goovaerts haar karretje vakkundig aan dat van Wim Verhoeven. Goovaerts heeft Jaak Smeets liever ook niet in de buurt, want die brengt altijd Jörgen Oosterwaal mee.

‘Zakelijk-journalistiek directeur’

Op 29 juni, minder dan een maand na haar aanstelling als hoofdredacteur van Het Laatste Nieuws, maakt De Persgroep dan plots bekend dat Isabel Albers ‘zakelijk-journalistiek directeur’ wordt bij De Persgroep. Ze krijgt zowel Het Laatste Nieuws, De Morgen als Humo onder zich. In de interviews die ze die dag geeft, wil ze vooral de perceptie keren dat ze ‘boven’ de hoofdredacteurs komt te staan. In De Morgen klinkt dat zo: “Als zakelijk-journalistiek directeur zal ik nadenken over interessante nieuwe projecten of over bijvoorbeeld een nieuw servicekanaal, en kijken of dat journalistiek klopt. Ik ben dus zeker geen superhoofdredacteur die als een hoofdredacteur boven de hoofdredacteurs alle kranten zal leiden. Dat is ook echt onzin. De hoofdredacteurs moeten hun blad belichamen.” De Standaard ruikt rook maar ziet geen vuur: “Volgt Albers dan toch de pensioengerechtigde Paul Daenen op, die tot voor kort ook overkoepelend hoofdredacteur was?”, zo vraagt de krant. “Nee, het is een geheel nieuwe functie”, antwoordt Albers. “Ik word geen hoofdredacteur ­boven de hoofdredacteurs. ­Redacties aansturen behoort niet tot mijn takenpakket.”

Het lijkt allemaal paniekvoetbal. Een dag later laat Albers haar woorden rechtzetten en publiceert De Standaard een correctie waarin ze zegt dat ze “niet meer dagelijks de krant zal maken, maar nog wel redacties zal aansturen.”

De semantiek is belangrijk in dit verhaal, want voor alle insiders is het duidelijk dat Albers de ‘Vlaamse’ bevoegdheden van Jaak Smeets (die officieel “uitgever-directeur” is) voortaan zal overnemen. Christian Van Thillo, die meer dan een decennium steunde op Smeets om de grote synergieën door te voeren binnen de alsmaar groter wordende groep (en zo de kosten te optimaliseren), heeft geen vertrouwen in zijn voormalige golden boy om de digitale toekomst van de groep vorm te geven. Tijdens een woelige vergadering zou hij Jaak Smeets openlijk de mantel hebben uitgeveegd. Andere aanwezigen herinneren zich de heftigheid van de uitval en zagen die toen als een voorbode van een stoelendans.

Rumour has it dat Jaak Smeets nog tot 2018 aan boord zal blijven en dan, zoals Paul Daenen, definitief kan… gaan fietsen

Bij De Persgroep willen ze dat niet gezegd hebben. Aan de functie van Smeets verandert zogenaamd niets. De Vlaamse structuur wordt gewoon aangepast aan de Nederlandse: in Nederland heeft Smeets ook een rechterhand, Erik van Gruijthuijsen die de titel “directeur-journalistiek” op zijn visitekaartje heeft staan. Isabel Albers wordt in Vlaanderen “zakelijk journalistiek-directeur”, maar enkel van Het Laatste Nieuws, De Morgen en Humo. Het woord ‘zakelijk’ moet vooral de hoofdredacteurs van die titels sussen. Zij willen niet openlijk tot bloempot gedegradeerd worden.

Feit is dat Jaak Smeets als enige van dit groepje nog steeds deel uitmaakt van het management van De Persgroep. Zijn positie is dus officieel niet gewijzigd. De kans is echter klein dat de (hoofd)redacties in Vlaanderen Jaak Smeets nog vaak op bezoek zullen krijgen, met de auto of per fiets. Die job is nu weggelegd voor Albers. In het persbericht dat de promotie van Isabel Albers aankondigde klinkt het zo: “In nauwe tandem met CEO Koen Verwee (CEO van Persgroep Publishing, KvdB) moet Isabel Albers de Belgische nieuwsmedia van de groep doorheen de multimediale transformatie loodsen. Jaak Smeets zal, zoals in Nederland, zijn schouders blijven zetten onder welbepaalde projecten en blijft zijn rol vervullen van uitgeefdirecteur op groepsniveau.” Welbepaalde projecten, die evenwel niet gespecifieerd zijn. Rumour has it dat Jaak Smeets nog tot 2018 aan boord zal blijven en dan, zoals Paul Daenen, definitief kan… gaan fietsen. Voor hen beiden is het een erg bittere pil.

Succesverhaal ‘De Tijd’

Voor Isabel Albers is de opdracht duidelijk: voor De Persgroep Publishing de stunt herhalen die ze met De Tijd kon realiseren. Een heikele klus aangezien een zakenkrant niet te vergelijken is met Het Laatste Nieuws. Nieuws in De Tijd is voor de lezers van die krant een must read, het kan het verschil betekenen tussen winst en verlies op een beleggingsportefeuille. Nieuws in Het Laatste Nieuws is nice to read, maar de lezer wordt er niet armer of rijker van wanneer hij het zou missen. Het internet bulkt van het gratis nieuws en met HLN.be is de lezer van die krant al fors verwend op dat vlak. Het succes van de paywall van The Wall Street Journal (al sinds 2007) bleek ook niet zomaar klakkeloos over te plaatsen naar andere kranten.

Intern gelooft niemand dat An Goovaerts en Wim Verhoeven lang op post zullen blijven

Een van de taken van Albers wordt het zoeken naar nieuwe hoofdredacteurs voor Het Laatste Nieuws en De Morgen. Intern gelooft niemand dat An Goovaerts en Wim Verhoeven (die Dimitri Antonissen naast zich kreeg) lang op post zullen blijven. De Persgroep huldigde altijd het adagium dat het sterke hoofdredacteurs zijn die de titels moeten schragen. Die retoriek moest in Vlaanderen vooral de perceptie keren dat de titels werden aangestuurd door Smeets en Daenen. Sinds Yves Desmet en Rudy Collier en… Jaak Smeets en Paul Daenen, hebben beide kranten geen autonome hoofdredacteurs meer gehad.

Jaak Smeets had zijn hoop gesteld op Jörgen Oosterwaal maar die heeft een reputatie van digitale analfabeet. Bij Knack wilde hij niets met Knack.be te maken hebben en de manier waarop hij Humo destijds de internettrein deed missen, pleit ook niet in zijn voordeel. Die zwakke plek van Oosterwaal zette Albers in juni dan ook in pole position voor de job van ‘superhoofdredacteur’. Wellicht zal hij op termijn toch deels doorschuiven naar De Morgen, maar dan onder Albers. Smeets looft vooral zijn capaciteit “om talent aan zich te binden.” En talent is precies wat De Morgen nodig heeft om (weer) relevant te blijven (worden).

Game of Thrones

Het meedogenloze ‘Game of Thrones’ dat zich de voorbije weken heeft afgespeeld binnen de Vlaamse tak van De Persgroep Publishing moet gezien worden tegen de bredere economische achtergrond.

De Persgroep mag dan in 2015 een omzetgroei van 52 procent (naar 1,3 miljard euro) en een winstgroei van 49 procent (naar 110 miljoen euro) hebben geboekt; die cijfers zeggen niets over de verkoop van de Vlaamse kranten en weekbladen van de mediagroep. Die gaat voor alle titels, behalve De Morgen, in dalende lijn.

Wat mediaspecialisten al meer dan een decennium voorspellen, lijkt steeds meer bewaarheid te worden: ‘Print is dead’. In de toekomst zal het publiek het nieuws vooral vernemen via zijn iPhone, tablet of laptop. Er zullen altijd papieren publicaties blijven bestaan, maar de goeie ouwe krant die al sinds de achttiende eeuw meegaat, is op sterven na dood.

Nog erger is het gesteld met week- en maandbladen: die zijn nog maar een schim van wat ze waren. Humo is binnenkort kleiner dan Knack terwijl het vroeger meer dan dubbel zo groot was. Massabladen als Dag Allemaal en Story verliezen massaal lezers. Enkel ‘gebruiksbladen’ zoals handige tv-gidsen (de meeste mensen krijgen een punthoofd van de digitale tv-gidsen op hun televisie) doen het goed.

Minister van Media Sven Gatz verklaarde onlangs dat vooral de Franstalige kranten het schrappen van overheidssteun niet zouden overleven

Een ideale barometer van het veranderende leesgedrag is Joepie, ooit het blad dat elke tiener wekelijks in huis haalde. Vorig jaar probeerde uitgever De Persgroep nog een formule als maandblad, maar ook dat kon het tij niet keren. Joepie wordt nu een digitaal platform en een kwartaalblad met specials over mode, vakantie, het schooljaar en het eindejaar. Een sprekend bewijs dat jongeren geen papier meer lusten.

Tijdschriften met een ouder en hooggeschoold publiek, zoals Knack (een blad van concurrent Roularta) houden beter stand. Ook al is dat, zoals gezegd, relatief.

De dalende verkoop en de concurrentie van het internet heeft grote gevolgen voor de reclame-inkomsten van kranten een weekbladen. Die verschuiven steeds meer naar de grote spelers op het internet: Google, Facebook.

Deze perfect storm wordt in Vlaanderen getemperd door een fikse financiële steun die de overheid geeft voor de distributie van al dat drukwerk: zo’n 170 miljoen voor de gratis postbedeling en een 0-tarief voor de btw, ook goed voor een voordeel van een paar honderd miljoen… per jaar. Minister van Media Sven Gatz (Open VLD) verklaarde onlangs dat vooral de Franstalige kranten het schrappen van die overheidssteun niet zouden overleven. Voor de Vlaamse uitgevers scheelt het uiteraard ook meer dan een slok op een borrel.

Geweer van schouder

Politiek lijkt het een uitgemaakte zaak dat de subsidie voor krantenbedeling binnen vijf jaar zal worden geschrapt. Europa zal de uitgevers ook dwingen om voortaan btw te vragen voor hun papieren én digitale kranten. Het is geen uitgemaakte zaak of dat 6, 12 of 21 procent zal zijn.

De tijd dringt dus om de omschakeling van ‘print’ naar ‘bits’ op het juiste moment te voltrekken. De dag dat De Persgroep (die net zoals die andere grote uitgevers Roularta en Mediahuis van origine drukkers zijn) geen geld meer kan maken met het bedrukken van papier, zal de winst van de ‘bits’ moeten komen.

In Nederland, waar De Persgroep groter is dan in Vlaanderen en waar ze onder meer de Volkskrant, Trouw, Algemeen Dagblad, Het Parool en zeven regionale kranten uitgeeft, begint die digitale strategie stilaan vruchten af te werpen. Binnen De Persgroep wordt vooral hoopvol gekeken naar de Volkskrant, die kent een stijging van de verkoop (282.000 exemplaren) die vooral toe te schrijven is aan het succes van digitale abonnementen (nu al goed voor 61.000 exemplaren). Ook Trouw laat goeie verkoopcijfers noteren.

De digitale ‘pure players’ kunnen de giganten van de dodebomenindustrie pijn doen, zeker als hun btw-handicap zou worden weggewerkt

De digitale strategie uit Nederland zomaar overplanten naar Vlaanderen, is riskant. En het zijn precies de subsidies die de sector levend moeten houden, die nu de innovatie afremmen. Hoe minder papieren kranten er worden verkocht, hoe kleiner het voordeel van de distributiesteun van de overheid. Er moet dus goed gerekend worden. En dat doen ze bij De Persgroep. Wie zich wil abonneren op een krant, krijgt verschillende formules: de ‘oude’ formule (6 kranten per week in de brievenbus én toegang tot alle digitale content) kost zo’n 100 euro per jaar meer dan een aantrekkelijke tweede formule: een papieren weekendkrant in de bus en digitale toegang tot alle andere kranten. Er is ook nog een formule waarbij je een donderdag-, vrijdag- en zaterdagkrant koopt en de rest online leest. Al bij al blijven die abonnementen peperduur. Wie zich voor 200 euro leeskrediet koopt bij een site als Blendle krijgt toegang tot àlle Vlaamse en Nederlandse kranten en weekbladen (en een reeks anderstalige) en leest zich een jaar lang te pletter voor dat bedrag.

In ons taalgebied is er nog geen volwaardige digitale krant – we kennen onze plaats bij Apache – maar een buitenlands voorbeeld spreekt boekdelen: een jaar lang Mediapart.fr lezen kost amper 110 euro, de helft van een digitaal abonnement op De Morgen of de Volkskrant. De digitale pure players kunnen de giganten van de ‘dodebomenindustrie’ pijn doen, zeker als hun btw-handicap zou worden weggewerkt. Gratis media als newsmonkey, POLITICO en BuzzFeed knabbelen ook aan het lezerspotentieel van de kranten.

De btw-tijdbom

Vooral het btw-verhaal is geen fait divers in deze saga. Op gedrukte kranten geldt een 0-tarief voor de btw, op digitale publicaties is 21 procent verschuldigd. Daarom krijg je bij elk digitaal abonnement van De Persgroep ook minstens één papieren krant (meestal de weekendkrant). Officieel heb je dus een abonnement op één papieren krant dat ook recht geeft op vijf digitale kranten. Een listig achterpoortje.

Maar al die verschillende abonnementen hebben ook een invloed op de CIM-cijfers, natuurlijk. Wie een papieren krant in het weekeinde verkoopt én vijf digitale kranten, mag dat nooit aan minder dan aan de helft van de ‘volledige’ abonnementsprijs doen; anders rekent CIM die exemplaren niet voluit mee. En CIM-cijfers blijven belangrijk, vooral voor adverteerders die wel willen weten hoeveel lezers hun advertentie te zien krijgen.

De transitie van papier naar digitaal is een erg delicate evenwichtsoefening. In afwachting van The Great Shift, die er noodgedwongen komt als Europa de btw-tijdbom zal doen ontploffen, moeten vooral de kosten worden gedrukt om nog zoveel mogelijk geld te verdienen aan het oude model. De inkomsten uit verkoop en advertenties blijven dalen en de gouden dagen van de ‘line extensions’ (boeken, cd’s,…) lijken ook voorbij. Nu worden die gadgets vooral ingezet in een haast wanhopige politiek om de verkoop van abonnementen te smeren. Wie een jaartje een krant koopt, krijgt er vaak een laptop, tablet of smartphone bij die evenveel waard is als het abonnement. Een onhoudbare situatie.

Als de inkomsten uit de lezersmarkt krimpen en die uit advertenties niet toenemen, is er nog maar één productiefactor waarop kan worden bespaard (de personeelskosten zijn al drastisch beperkt): papier bedrukken en distribueren. Dan kunnen de inkomsten integraal naar de redactie, marketing en de IT.

Het eindresultaat ziet er dan wellicht als volgt uit: de dagkrant wordt niet meer gedrukt, enkel een fraai vormgegeven weekendmagazine kan je nog in papieren vorm kopen. Je kunt de longreads echter ook gewoon los in digitale vorm lezen.

Voor De Persgroep is het een race tegen de tijd: lang genoeg drukken om de drukpersen af te schrijven en snel genoeg overschakelen naar digitale kranten voor de concurrentie volwassen genoeg is om de lezers in te pikken

Die stap zal alleen gezet worden als de fiscale en economische omgeving de krantengroepen daartoe dwingt. Tot die tijd proberen ze door overnames zoveel mogelijk drukorders binnen te rijven om hun dure persen te laten renderen. Daarin werd nog recent fors geïnvesteerd om de kranten mooier en kleurrijker te maken en de weekbladen uit de markt te duwen. Voor groepen als De Persgroep is het een race tegen de tijd: lang genoeg drukken om de drukpersen af te schrijven en snel genoeg overschakelen naar digitale kranten voor de concurrentie volwassen genoeg is om de lezers in te pikken.

De overname van Humo en Story door De Persgroep moet ook in dit licht worden gezien. Het valt te voorspellen dat Van Thillo op termijn een kwaliteitskrant en een populaire krant wil uitgeven waarbij het dikke zaterdagkatern van De Morgen fusioneert met Humo en Nina, het weekblad van Het Laatste Nieuws, met Dag Allemaal. Week- en maandbladen, die nu al kreunen onder de concurrentie van de weekendkranten, zullen op een bepaald moment niet meer autonoom kunnen overleven, tenzij ze zich richten op een hooggeschoold publiek of een niche.

De toekomst ziet er dus zo uit: één digitaal mediaplatform van De Persgroep. Kwaliteitstitels als De Morgen, de Volkskrant en Trouw en populaire titels als Het Laatste Nieuws zullen à la carte hun krant kunnen samenstellen uit het gigantische aanbod. Hun vlaggenschepen zullen hun papieren weekendkranten zijn. Een select groepje van ‘straffe pennen’ en commentatoren zullen de aparte titels elk een eigen smoel geven; de rest wordt eenheidsworst. De vraag bij dit alles is of je op termijn nog wel aparte titels nodig hebt, dan wel de lezer zelf hoofdredacteur laat spelen van zijn eigen krant.

Bij De Persgroep krijgt Isabel Albers drie jaar de tijd om de transitie tot een goed einde te brengen. Aan fietsen zal zij niet veel toekomen. Nog niet.

 

Games of Thrones: het schema (2000-2016)

Hoofdredacteurs De Morgen: (De Persgroep)

1994-1999: Yves Desmet

1999-2006: Rudy Collier
2006-2007: Yves Desmet en Peter Mijlemans
2007-2008: Klaus Van Isacker en Peter Mijlemans
2008-2011: Klaus Van Isacker en Bart Van Doorne
2010-2011: Wouter Verschelden en Bart Van Doorne
2011-2012: Wouter Verschelden
2012-2014: Yves Desmet
2013-2014: Paul Daenen (de facto)
2014-2016: Lisbeth Imbo en An Goovaerts
2016: An Goovaerts + Isabel Albers (“zakelijk-journalistiek directeur”)

Hoofdredacteurs Het Laatste Nieuws (De Persgroep)

1996-2003: Jaak Smeets en Paul Daenen
2003-2012: Paul Daenen en Frank Depoorter (tot 2006). (Jaak Smeets wordt ‘groepsdirecteur-uitgever’: ‘superhoofdredacteur’ van alle Persgroep-titels. Een functie die hij vandaag nog bekleedt)
2012: Margot Moeseke en Wim Verhoeven
2016: Isabel Albers
2016: (vanaf 1 juli) Wim Verhoeven en Dimitri Antonissen (met Isabel Albers als ‘zakelijk-journalistiek directeur’)

Hoofdredacteurs Humo (Sanoma, vanaf 2015 De Persgroep)

1969-2003: Guy Mortier
2003-2004: Jörgen Oosterwaal en Mark Schaevers
2004-2010: Jörgen Oosterwaal
2010-2011: Sam De Graeve
2011-2012: Bart Vanegeren
2012-2013: Wouter Van Driessche
2013: Karel De Graeve (ad interim)
2013-2015: Danny Ilegems
2015: Jörgen Oosterwaal (sinds 1 juli 2015 met Isabel Albers als ‘zakelijk-journalistiek directeur’)

Hoofdredacteurs Knack (Roularta)

1997-2006: Rik Van Cauwelaert
2006-2011: Karl van den Broeck (Rik Van Cauwelaert redactiedirecteur)
2011-2012: Johan Van Overtveldt
2012-2015: Jörgen Oosterwaal
2015: Bert Bultinck

Hoofdredacteurs Dag Allemaal (De Persgroep)

1984-2000: Guido Van Liefferinge
2000-2003: Vic Dennis
2003-2015: Ilse Beyers
2015: Ditte Van de Velde

Hoofdredacteurs De Tijd (De Persgroep/Rossel)

1999-2006: Marc Van Cauteren
2006-2007: Frederik Delaplace (directeur redactie)
2007-2009: Frank Demets
2009-2011: Pierre Huylenbroeck
2011-2015: Isabel Albers
2016: Stefanie De Smedt (voorgedragen)

 

Auteur: Karl van den Broeck

Apache.be-hoofdredacteur Karl van den Broeck (°1966) is journalist sinds zijn 20ste. Eerst 18 jaar bij De Morgen, dan vijf jaar als hoofdredacteur bij Knack en sinds 2011 freelance. Cultuur (en dan vooral literatuur) politiek en geschiedenis zijn zijn passies. Tussendoor maakt hij tentoonstellingen en schreef hij een boek waarin hij probeert te verklaren waarom we nog altijd de indianen willen redden. Sinds 2014 is hij deeltijds Agora-coördinator bij BOZAR. In 2001 won hij de Vacature Persprijs. Op Twitter gekend als kvdbroec

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books