‘De marketing achter de Israëlische bezetting werkt uitstekend’

 Leestijd: 5 minuten1

Met Belgisch geld gefinancierde Palestijnse scholen en infrastructuur werden in maart door Israël vernietigd. Niet de eerste keer dat ons land ontwikkelingshulp letterlijk in rook ziet opgaan, merkte minister Alexander De Croo al op. “Die vernielingen worden niet toevallig uitgevoerd, maar zijn onderdeel van doelbewust Israëlisch beleid”, maakt Hagai El-Ad duidelijk. Sinds 2014 is hij directeur van de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem (“naar het beeld van God”). De organisatie speelt een cruciale rol in het documenteren van deze vernielingen en mensenrechtenschendingen in de bezette Palestijnse gebieden.

Al 25 jaar lang is B’Tselem een referentie in binnen- en buitenland. Met kritische rapporten en vaak onthullend onderzoek is de ngo een doorn in het oog van de Israëlische machthebbers. Ook recent ging beeldmateriaal van B’Tselem de wereld rond. Op de expliciete beelden, gefilmd in de bezette Palestijnse stad Hebron, is te zien hoe een Palestijn in koelen bloede op straat wordt doodgeschoten door een Israëlische soldaat. De gedode man had net een andere soldaat verwond met een mes, maar lag al gewond en ontwapend op straat. De soldaat die deze ‘executie’ uitvoerde wacht wellicht een veroordeling, maar wordt ondertussen wel als held gevierd in bepaalde (extreem-) rechtse kringen.

Waarschuwing: expliciete beelden.

Weerspiegelt de heldenstatus die hij bij sommigen geniet het politieke klimaat in Israël?

Hagai El-Ad: “De Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever duurt ondertussen al bijna 50 jaar en de atmosfeer in het land wordt er zeker niet beter op. De houding ten aanzien van mensenrechten en ngo’s die deze verdedigen, is uiterst negatief. Dat proces is al langer aan de gang, maar het kwam in een stroomversnelling na de bombardementen op Gaza in 2014. Sinds december vorig jaar krijgen we in verhoogde mate te maken met intimidatie en zelfs infiltratie door rechtse ngo’s, en wordt er wetgeving gestemd die onze werking bemoeilijkt. De schietpartij in Hebron en onze rol in het openbaar maken ervan maakte de situatie er niet makkelijker op.

Ook premier Netanyahu (Likoed) speelt hierin een rol. Hij schilderde ons in het verleden al af als verraders. Het is belangrijk om hierop te wijzen, om verder te kijken dan de individuele verantwoordelijkheid van de soldaat die de gewonde Palestijn neerschoot. Als we dat niet doen, kan dit al te makkelijk worden afgedaan als een geïsoleerd incident, een uitzondering. Dat is het niet.

De soldaat handelde zoals van hem verwacht en zelfs gevraagd werd. We mogen niet vergeten dat het onmiddellijk, ‘on the spot’ doden van een Palestijnse dader, de gewenste uitkomst is volgens verschillende politici, politiecommissarissen en ook rabbijnen. Zij zullen echter nooit verantwoording moeten afleggen voor dit soort incidenten, wassen hun handen in onschuld, maar creëren wel een klimaat waarin dit kan gebeuren.”

Volgens het Israëlische verhaal is de bezetting een tijdelijke situatie die al bij al zo slecht niet is

Hoe moeilijk is het om als kritische mensenrechtenorganisatie te werken in dergelijk klimaat?

“Het is alleszins uitdagend. We doen het echter al 25 jaar. We hebben ons nooit laten intimideren en zijn niet van plan dat in de toekomst wel te doen. We nemen onze verantwoordelijkheid op en blijven data verzamelen en analyseren.

De bedreigingen die onze medewerkers in Jeruzalem krijgen, zijn trouwens niet te vergelijken met de situatie waarin onze Palestijnse medewerkers dagelijks moeten werken. Zij zijn goed voor een vierde van al onze medewerkers. Met gevaar voor eigen leven documenteren zij de wantoestanden en mensenrechtenschendingen in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. We zijn gezegend met een fantastisch team, en genieten een uitstekende reputatie, ook in de Palestijnse samenleving. We willen dat graag zo houden.”

Je bent in Nederland op uitnodiging van Gate48, een Nederlandse organisatie van kritische Israëli’s. In jouw lezing kijk je naar de mechanismen achter de bezetting, die ondertussen bijna 50 jaar duurt. Hoe slaagt Israël deze bezetting te handhaven?

“Israël steunt hiervoor op twee belangrijke pijlers. Aan de ene kant wordt er een illusie van tijdelijkheid gecreëerd. Zelfs met een klein beetje gezond verstand doorprik je die illusie natuurlijk. Een bezetting die al bijna 50 jaar aanhoudt, kan je bezwaarlijk tijdelijk noemen. Een kort bezoek aan de Westelijke Jordaanoever maakt dat al duidelijk. De ‘facts on the ground’ spreken voor zich. Israël oefent op verschillende manieren de volledige controle uit over de Palestijnen. Het is zaak om die grote leugen te ontmaskeren en ze aan een breed publiek, binnen en buiten Israël, duidelijk te maken.

In Israël hebben miljoenen mensen geen politieke rechten. Dat kan je toch moeilijk democratie noemen?

Aan de andere kant wordt er een sluier van legaliteit over de bezetting gehangen. De bezetting zou gebeuren volgens de principes van een rechtsstaat, met juridisch toezicht van onder meer het Hooggerechtshof. Op die manier lijkt het dat de bezetter tot verantwoording geroepen kan worden door degene die bezet wordt. In realiteit slaat dat natuurlijk nergens op. Het is collaboratie van het justitieapparaat. Dit is geen ‘rule of law’, maar ‘rule by law’.

Op welke manier speelt het Hooggerechtshof deze rol?

“Dat kan ik uitleggen aan de hand van de zogenaamde “bestraffende afbraak”, waarbij het huis en eventueel andere eigendommen van een Palestijnse dader worden vernietigd. Die dader is soms al dood of zit in de gevangenis. Het is niet minder dan wraak, waar de onschuldige familie het slachtoffer van is. Een overduidelijke vorm van collectieve bestraffing, die niet strookt met het internationaal recht. Je moet geen juridisch expert zijn om te zien dat dit niet rechtvaardig is. Het zijn wraakzuchtige vernielingen, en in 99% van de gevallen geeft het Hooggerechtshof hier groen licht voor.”

Je bent drie dagen lang in Nederland om jouw boodschap te brengen. Hoe belangrijk is internationale druk?

“De realiteit van de bezetting, het feit dat ze strijdig is met het internationaal recht, de mensenrechtenschendingen, over dit alles is het overgrote deel van de wereld het grotendeels eens. En toch wordt er zo weinig gedaan. Het is nochtans de verantwoordelijkheid van buitenlandse overheden om het internationaal recht en de mensenrechten te verdedigen. Europese burgers moeten hun overheden wakker schudden en vragen om er iets aan te veranderen.

De marketing achter de bezetting werkt uitstekend. Volgens het Israëlische verhaal is de bezetting een tijdelijke situatie die al bij al zo slecht niet is. Jammer genoeg zijn mensenrechten niet het enige principe dat de internationale politiek bepaalt. Er spelen ook economische en andere belangen die ervoor zorgen dat dit al bijna 50 jaar kan duren.

Er zijn nochtans goeie argumenten te bedenken voor Europese regeringen om er wel iets aan te doen. De vernieling van met Belgische en Europees geld gebouwde infrastructuur in Palestijns gebied is onder andere door mijn organisatie goed gedocumenteerd. Die vernielingen worden ook niet toevallig uitgevoerd, ze maken integendeel deel uit van doelbewust Israëlisch beleid om zoveel mogelijk Palestijnen te ontheemden en verdrijven.”

Wij zullen tevreden zijn als de uiteindelijke politieke oplossing betekent dat de rechten van elke inwoner gerespecteerd worden

Israël zet zich in de markt als “enige democratie in het Midden-Oosten”. Hoe sta je daar tegenover?

“De laatste jaren is er heel veel anti-democratische wetgeving gestemd, die onder meer kritische ngo’s viseerde. Hoe kwalijk dat ook mag zijn, de kern van de zaak is nog steeds de bezetting. In Israël hebben miljoenen mensen geen politieke rechten. Dat kan je toch moeilijk democratie noemen? Er zijn Israëli’s die de bezetting democratisch noemen, “want er is voor gestemd”. Wat ze vergeten is dat enkel Israëlische burgers over de Palestijnse politieke toekomst kunnen stemmen. Zelfs de kolonisten in de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever mogen stemmen, maar hun buren, de Palestijnen kunnen dat niet.”

Heb je net als zovelen de tweestatenoplossing ondertussen opgegeven?

“Het is niet aan ons, als mensenrechtenorganisatie, om te beslissen welke politieke oplossing er moet komen. Wij zullen tevreden zijn als de uiteindelijke politieke oplossing betekent dat de rechten van elke inwoner gerespecteerd worden. Zolang dat niet het geval is, zullen we ons werk verder zetten.”

Je werkt al enkele jaren als directeur bij B’Tselem en ervoor was je actief bij ACRI (The Association for Civil Rights in Israel). Vanwaar haal je jouw motivatie om deze strijd voor mensenrechten te leveren?

“Ik ben homo en besef maar al te goed hoe essentieel het is om de rechten van minderheden te beschermen. Ik verzet me tegen een tirannie van de meerderheid en zie het als mijn verantwoordelijkheid om te vechten voor de rechten van alle minderheidsgroepen. Het werd mij al heel snel duidelijk dat in dit land de bezetting de voornaamste mensenrechtenkwestie is, die bovendien alle andere problemen beïnvloedt.”

Auteur: Jan Walraven

Jan Walraven schrijft sinds april 2015 voor Apache. Zijn boek, ‘De diefstal van de eeuw’, over privacy en de tentakels van technologie, is sinds 10 september te koop. Hij tweet af en toe als @jnwlrvn.

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books