Apaches experimenteerden graag en daagden bourgeoisie uit

5

Een norse krantenman duwde begin vorige eeuw in de kleine straatjes van Montmartre de Franse componist Maurice Ravel en zijn goede vriend Ricardo Viñes uit de weg. ‘Attention les Apaches’, riep hij toen hij ze bruusk naar de kant duwde. ‘Uit de weg, gangsters!’ Viñes vond de woordkeuze treffend. ‘Een prachtige naam voor jou, Maurice’, zei Viñes en hij alludeerde op de harde kritieken die Ravel toen moest incasseren. In het Parijse muzikale wereldje was hij immers vogelvrij verklaard.

Door Bram Souffreau

Ravel (r) en Viñes

Ravel (r.) en Viñes: Apaches zoals niet iedereen ze zich herinnert.

Ravel adopteerde prompt de naam voor zijn vriendengroep. Tot het begin van de eerste wereldoorlog zou hij iedere zaterdag in het Parijse samenkomen met zijn Société des Apaches. De vrienden van Ravel situeerden zich allemaal in de culturele wereld en ze hadden zeer vooruitstrevende opvattingen over kunst. Ze experimenteerden graag, hadden lak aan de verwachtingen van de maatschappij, beleden de religie van het ‘anders zijn’ en daagden zonder ophouden de bourgeoisie uit. ‘Les Apaches’ vond Ravel dan ook de perfecte verwoording van de emancipatiedrift van zijn vriendengroep.

Ravel is ongetwijfeld de bekendste naam uit dit invloedrijke groepje jonge cultuurmannen. In de studio van de Franse kunstenaar Paul Sordes (en later Klingsor en Delage) kwamen ook de componisten Maurice Delage, Edouard Benedictus en Florent Schmitt; dirigent Désiré-Emile Inghelbrecht; pianist Ricardo Viñes; muziekcritici Michel de Calvocoressi en Emile Vuillermoz; poëet Léon-Paul Fargue; uitgever Lucien Garban; kunstfilosoof Tristan Klingsor en goede vriend Pierre Haour langs.

Gomez de Riquet was de ‘virtuele vriend’ van het gezelschap en werd ingeroepen om geen vervelende afspraken te moeten vastleggen.

De Société des Apaches had ook een lijflied: het eerste thema van de tweede symfonie van Alexander Borodin. Met de eerste acht noten konden ze elkaar vinden in de drukke Parijse straten of na het doven van de lichten in de foyers van de Parijse cultuurtempels.

Parijse straatbendes

Le Petit Journal over Les Apaches

'Le Petit Journal' over Les Apaches.

Maar ‘Apache‘ was in het Parijs van het begin van de twintigste eeuw een niet onschuldig verwijtwoord. De naam werd gegeven aan kleine, jonge criminelen die de Parijse wijken onveilig maakten. Tuig dat niet werkte, dat rondhing en de kost verdiende met diefstal.

Journalist Ernest Laut beschrijft op 23 januari 1910 in Le Petit Journal Illustré die stadshooligans. Hij vroeg zich ook af hoe de lichtstad van het schorremorrie kon afgeraken. In het artikel ‘Comment débarrasser Paris des Apaches?‘ duiken overigens nogal wat gelijkenissen op met de hedendaagse berichtgeving over hangjongeren, stadsbendes en ontspoorde tieners.

Spektakel

Het losbandige leven van die Apaches en hun straatcultuur werd vereeuwigd in de tiendelige stille film ‘Les Vampires‘ uit 1915 van Louis Feuillade. In de prent duiken ook een aantal opmerkelijke danspassages op. De Apaches hadden immers een eigen dans, die ook ingang vond in de brede maatschappij en in de film- en cabaretzalen populair was.

La Danse Apache is immers spektakel. Het is een zeer wilde dans: intenser dan de tango en met enkele danspassen uit de wals. De man en de vrouw zijn verwikkeld in een gevecht. Het gaat er brutaal aan toe. De danspartners stoten elkaar af en worden dan weer naar elkaar toegetrokken. De passie laait hoog op. Soms worden slagen uitgedeeld, ook messen kunnen getrokken worden. Spectaculair wordt het wanneer de vrouw – letterlijk – wordt weggegooid. De dans is eigenlijk niets meer dan een hevige ruzie tussen twee geliefden of de pooier en zijn hoer. La Danse Apache vertaalt kunstig de brutaliteit van de Apachebendes waar Le Petit Journal Illustré zich zorgen over maakte.

De man wint overigens niet altijd het gevecht.

Journalist Laut geeft in zijn stuk ook aan waarom de Parijse Apaches de scheldnaam Apache kregen. Tijdens een verhoor van een bendelid was een politiesecretaris zo geschokt over het cynisme, de arrogantie en de brute overvalmethodes van een bendeleider dat hij uitriep: “Mais ce sont là de vrais procédés d’Apaches!” Daarmee verwees hij naar de avonturenromans die hij in zijn kindertijd las over de Far West.

Na een kort verblijf in de gevangenis keerde de bendeleider terug naar zijn wijk en zijn gang. De politie gaf de bende daarop de naam ‘Apaches de Belleville’ en al snel werd ‘Apache’ een soortnaam van de banlieuebendes en een verwijt voor jongeren die ’s nachts in de weg liepen van norse krantenmannen, zoals Ravel kon meemaken.

Kruisraketten

De indianenstammen met de naam Apache, die de inspiratie vormden voor de beduusde politiesecretaris, leven vandaag in reservaten in Arizona, New Mexico en Oklahoma. Ze noemen zichzelf geen Apache. Ze kregen de naam ‘Apache’ van de Zuñi-stam. Het woord betekent ‘vijand’. Ze dragen een reputatie mee van lef, durf en bravoure.

Vandaag leeft de naam Apache voort in talrijke producten: van legerhelikopters en kruisraketten over open source servertechnologie, een Texaans oliebedrijf, een Ierse pizzaketen, een Franse muziekgroep en in composities van The Shadows en Sugar Hill Gang tot verenigingen in progressieve en conservatieve hoek. Zelfs Arno maakte met T.C. Matic een plaat met de titel L’Apache.

Onze inspiratie haalden wij, uiteraard, in het Parijs van de Belle Epoque, bij de Apaches van Maurice Ravel.

Auteur: Bram Souffreau

Journalist sinds 2000. Was redacteur bij Metro en webredacteur bij Gazet van Antwerpen en Het Belang van Limburg. Tekende het ActuaNet-initiatief bij Concentra mee uit en was er coördinator. Hield sinds 2001 de weblog Kapingamarangi.be bij, geeft cursussen ‘Schrijven voor het web’ en werkte mee aan Internetjournalistiek.be. Interesses gaan uit naar online journalistiek, internet, IT, internationale politiek, mensenrechten en elektronische muziek.

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books