Is de toekomst aan de coöperatieve elektrische deelauto?

4 juni 2021 Charlotte Deprez
Coopstroom_Bonheiden_Foto (13 of 17)
Elektrische deelwagens (Foto: © Cedan)

Het initiatief om het Coöperatief Elektrisch DeelAuto Netwerk (CEDAN) op te richten, kwam van burgercoöperaties Partago en CoopStroom. Het Gentse Partago biedt al sinds 2015 elektrische deelauto’s aan. Het Brugse CoopStroom doet dat sinds 2018. Dankzij CEDAN kunnen nu ook coöperanten van andere burgercoöperaties deze deelauto's gebruiken. Het gaat om burgercoöperaties die zijn aangesloten bij REScoop Vlaanderen, die burgercoöperaties voor hernieuwbare energie en energie-efficiëntie verenigt.

Momenteel gaat het over tien energiecoöperaties die samen 75.000 coöperanten vertegenwoordigen. Mochten die coöperaties later zelf met deelmobiliteit starten, zullen ze ook hun deelwagens in het CEDAN-netwerk integreren. CEDAN biedt al 101 auto’s aan, maar de bedoeling is om het aanbod nog uit te breiden. Gisteren (1/6) werd ook een crowdfunding gelanceerd. “We willen 350.000 euro inzamelen tegen 1 augustus. De bedoeling is om ons aanbod elk jaar te verdubbelen. Of dat zal lukken, hangt af van de burgers.”

“Als je als coöperatie toetreedt tot CEDAN, kunnen je coöperanten een gratis account ter waarde van 250 euro aanmaken en tegen de afgesproken tarieven de deelwagens gebruiken”, zegt Joachim Jacob, coördinator van Partago. Deze formule zou het gebruik van elektrische deelauto’s laagdrempeliger moeten maken. “We willen dat zoveel mogelijk mensen kunnen proeven van elektrische wagens. Dat is een eerste belangrijke stap. Als we erin slagen om die elektrische auto's dan ook nog eens te laten delen, zijn we nog een stap verder.”

Jonge mensen en tweede wagens

“Voor veel mensen zijn elektrische deelwagens nog iets dat ver van hun bed staat”, zegt Jacob. “Met CEDAN willen we de drempel verlagen en duidelijk maken dat mobiliteit ook een dienst kan zijn die je van een coöperatie afneemt.”

Vooral jonge mensen die geen eigen auto hebben, voelen zich aangesproken door elektrische deelwagens. “Daarnaast hebben vooral mensen met een tweede auto interesse”, zegt Dirk Vansintjan, voorzitter van REScoop Europa. “Die tweede wagen staat nog vaker stil dan de eerste. Voor de eigenaars ervan is het dus vaak voordeliger om over te schakelen naar een deelwagen.”

Dat laatste zou een stap in de goede richting zijn, meent mobiliteitsexpert Kris Peeters. “Ongeveer 20% van de gezinnen heeft twee wagens. Een kleine 6% heeft drie of meer auto's. Het zou goed zijn mochten meer gezinnen een deelwagen gebruiken in plaats van een tweede wagen kopen.” 

Salaris- en bedrijfswagens

Peeters geeft aan dat de omstandigheden in de goede richting evolueren voor initiatieven als CEDAN. Zo wordt alvast de elektrificatie van wagens op federaal niveau gestimuleerd door de beslissing van de federale regering om op termijn enkel emissievrije bedrijfswagens fiscaal voordelig te maken. Vanaf 2023 zal de fiscale aftrek voor bedrijfswagens op fossiele brandstoffen jaar na jaar verminderen tot ze tegen 2026 niet meer fiscaal aftrekbaar zijn.

Joachim Jacob (Partago): 'Er zijn reeds bedrijven lid van Partago, maar een deelauto aanbieden aan werknemers als deel van het loon is een totaal ander concept'

Bij de term ‘emissievrij’ plaats Peeters wel een kanttekening. “Emissievrije wagens bestaan eigenlijk niet. Het is niet omdat er geen uitlaat zit aan een wagen, dat er geen emissies aan verbonden zijn. Niet alleen zijn er de emissies die verbonden zijn aan de elektriciteitsproductie. Er zijn ook de emissies die vrijkomen bij de productie van die wagens. Last but not least is er ook het fijnstof afkomstig van de remmen en de banden, en het fijnstof dat vooral onder de wagen 'opgejaagd' wordt door de beweging. In die zin is spreken van emissievrije wagens dus een geval van greenwashing.” 

Volgens Peeters zal de elektrificatie van salariswagens wel een grote impact hebben. “De helft van de wagens die vandaag in ons land verkocht worden, zijn salaris- of bedrijfswagens. Dat is een belangrijke factor.” 

Al kijkt hij er ook kritisch naar. “Dat we de auto’s die we echt nodig hebben elektrificeren, is een goede zaak aangezien we door de klimaatverandering moeten afstappen van fossiele brandstoffen. Alleen is de manier waarop we het nu doen geen goede zaak. We elektrificeren nu in de eerste plaats auto’s die niet strikt noodzakelijk zijn, die eerder dienen als loon dan als een werkinstrument. Bovendien zijn salariswagens gemiddeld groter dan andere auto’s en dreigen ze de evolutie naar steeds meer SUV’s te versterken. Daardoor gaat de energiewinst die je zou kunnen boeken voor een deel terug verloren. We zouden deze elektrificatiecampagne beter gebruiken om ook te downgraden.” Volgens Peeters heeft de regering daar een kans gemist.

Vansintjan geeft aan dat de coöperaties binnen CEDAN met dat laatste aspect wel rekening houden en vooral kleinere auto’s en bestelwagens ter beschikking stellen.

Is er voor bedrijven zelf ook een toekomst in het deelwagenverhaal? “Zolang het heel aantrekkelijk is om een salariswagen te hebben, of werknemers te betalen in de vorm van een auto, zal men dat blijven doen”, zegt Peeters. “Bedrijven zullen steeds de afweging maken wat voor hen het voordeligst is. Het zou kunnen dat ze dan bij een coöperatie uitkomen, al denk ik dat die coöperatie eerder voor een ander publiek bedoeld is.”

Het is alleszins niet echt de weg die CEDAN wil inslaan. “Er zijn reeds bedrijven lid van Partago, maar een deelauto aanbieden aan werknemers als deel van het loon is een totaal ander concept. Ik ben er niet van overtuigd dat dit de weg is die we moeten inslaan. Salariswagens stimuleren net privégebruik", zegt Jacob.

coopstroom-bonheiden-foto-10-of-17_orig
Vlaams minister van Mobiliteit Lydia Peeters (Open Vld) en federaal minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) gaven het startschot voor CEDAN (Foto: © CEDAN)

Besparing van ruimte

Vansintjan gaat alleszins akkoord dat het onvoldoende is om het huidige wagenpark louter te elektrificeren. “Privéwagens staan nog steeds het grootste deel van de tijd stil, dus dan wordt het probleem van plaatsgebrek niet aangepakt.”

Dirk Vansintjan (REScoop): 'Privéwagens staan nog steeds het grootste deel van de tijd stil, dus dan wordt het probleem van plaatsgebrek niet aangepakt'

Ook Jacob benadrukt het belang van delen. “Er zijn twee strekkingen in de maatschappij. Mensen die geloven die je kan delen om een goed leven te leiden en mensen die dat niet geloven. Wij behoren tot de eerste strekking. Elektrische auto’s zijn milieuvriendelijker, maar als iedereen zijn eigen elektrische auto koopt, gaan we inderdaad geen maatschappelijke winst boeken.”

Initiatieven zoals CEDAN kunnen volgens Peeters het ruimtetekort deels oplossen. “Voor elke auto zijn drie parkeerplaatsen nodig. Om het autosysteem niet te laten vastlopen heb je voor elke auto drie parkeerplekken nodig: één 'thuis' en twee op de bestemming, want daar je ‘overschot’ aan parkeerplekken nodig om wachten of parkeerzoekverkeer te vermijden. Dat is heel veel plek waar geen terras, speeltuin of park kan zijn. Als we meer gaan delen, kan dat dus plaatswinst betekenen. Daar moeten we naartoe evolueren. Een deelwagen spaart naargelang de studie en de context vier tot zestien privéwagens uit.”

Slimme oplaadhubs

Elektrische auto’s delen is ook interessanter voor het opladen ervan. Als ze gedeeld worden, kan dat opladen op een gestructureerde manier gebeuren, want de applicatie weet wanneer een auto gereserveerd is of net wat langer stil zal staan. 

De slimme laadpalen staan met dit systeem in verbinding, en meten daarnaast zowel de elektriciteit geproduceerd door de zonnepanelen op het dak, als de elektriciteit beschikbaar op het net. Met deze informatie kan de laadpaal het opladen van de auto’s coördineren zodat pieken en dalen vermeden worden. 

“We werken ook naar oplaadpleinen en slimme oplaadhubs”, zegt Jacob. “We zouden dan energie gebruiken die geproduceerd wordt op de daken van coöperanten van energiecoöperaties. Zo houden we alles heel lokaal.”

Groeiende interesse

Er worden steeds meer initiatieven op poten gezet voor het gebruik van elektrische deelwagens. Ook op Europees vlak worden inspanningen gedaan om deelmobiliteit te versnellen. “In verschillende landen zagen we dat coöperaties opstarten die inzetten op deelmobiliteit”, zegt Dirk Vansintjan. 

Dirk Vansintjan: 'Als je bijvoorbeeld lid bent van Partago, kan je binnen een aantal jaar met dezelfde app ook elektrische wagens in Barcelona gebruiken'

“Elke coöperatie wou daar ook een gepaste app voor ontwikkelen. We hebben die coöperaties samengebracht onder The Mobility Factory en nu hebben die een gezamenlijke app. Zo kunnen we de samenwerking tussen coöperaties bevorderen. Als je bijvoorbeeld lid bent van Partago, kan je binnen een aantal jaar met dezelfde app ook elektrische wagens in Barcelona gebruiken.”

Volgens Peeters zal de interesse voor elektrische deelwagens de komende jaren wellicht toenemen. “Het wordt steeds moeilijker om in te schatten hoe ‘verkoopbaar’ je auto binnen enkele jaren nog zal zijn, waardoor er misschien vaker gedacht zal worden of het nog wel de moeite is om een auto te kopen. Via deelwagenprojecten heb je misschien ook de mobiliteit die je nodig hebt en hoef je geen wagen te kopen. De komende jaren zal dat zeker een rol spelen.”

Of we over een tiental jaar allemaal met een elektrische deelwagen zullen rijden, is nog niet gezegd. “Na corona staat de volgende crisis voor de deur, de klimaatcrisis”, zegt Peeters. “We moeten vragen in welke richting we willen gaan en daar dan ook naar handelen. Een initiatief dat een aantal van die veranderingen bundelt, is een stap in de goede richting: van een organisatie die mikt op financiële winst naar een organisatie die mikt op maatschappelijke winst, van privébezit naar delen en van fossiel naar elektrisch. Dat zijn drie stappen in één initiatief.”

LEES OOK