‘Geestelijke gezondheidszorg van Belgische jongeren is een welvaartstaat onwaardig’

4 juni 2021 Tom Cochez
youth-2274669_1920
Foto: Wokandapix - Pixabay

De Vlaamse Vereniging voor Kinder- en Jeugdpsychiatrie (VVK) smeekt al geruime tijd om een ingrijpende hervorming van de sector. “De 20 miljoen euro die minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) eerder heeft vrijgemaakt, is natuurlijk zeer welkom, maar het blijft een druppel op een hete plaat”, zegt voorzitter Sofie Crommen. “Het hele systeem is dichtgeslibd. Op alle niveaus zijn er tekorten. We laten duizenden kinderen en jongeren in de kou staan. Wachttijden lopen op tot zes maanden of soms nog veel langer. Wachtlijsten worden gesloten, gewoon omdat er geen plaats meer is. Die situatie is een welvaartstaat onwaardig.”

Bricoleerwerk

Om de problemen op te lossen is er veel meer nodig dan 20 miljoen euro. In een recente uitspraak geeft een Nederlandse arbitragecommissie de omvang aan van de noodzakelijke bijkomende investeringen: 1,9 miljard euro. Nederland telt meer inwoners dan België – 17,3 miljoen tegenover 11,5 miljoen – maar het cijfer geeft wel aan dat de reële noden de investering van 20 miljoen euro zeer ver overstijgen. 

Sofie Crommen (VVK): 'Het hele systeem is dichtgeslibd. Op alle niveaus zijn er tekorten'

De opvallende uitspraak van de arbitragecommissie kwam er na een vraag van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). In Nederland zijn de lokale overheden verantwoordelijk voor de (financiering) van de jeugdzorg. Volgens de arbitragecommissie hebben de gemeenten volgend jaar 1,9 miljard euro extra nodig om adequate jeugdzorg te financieren. De jaren daarna zou 1,6 miljard euro nodig zijn.

“De situatie hier is helaas niet beter dan in Nederland. Integendeel”, zegt Sofie Crommen. “We zijn niet gebaat met wat bricoleerwerk. We moeten durven herbeginnen met een schone lei. De coronacrisis maakt het leed zichtbaarder en de tekorten nijpender, maar het onderliggend probleem is structureel van aard. Daar moet iets aan gebeuren.”

23.000 jongeren

Het verhaal over het 14-jarige meisje dat een einde aan haar leven maakte en kort daarvoor nog vruchteloos aanklopte voor een plekje in de crisisopvang, maakt dat de mediafocus vandaag bij een tekort aan opvang op de crisisdiensten ligt. “Maar de hele sector is ondergefinancierd en overbevraagd”, zegt Sofie Crommen. “Het probleem stelt zich op alle niveaus. Het begint bij de preventie en de eerstelijnszorg, maar het wordt heel zichtbaar in de tweede lijn en bij de gespecialiseerde kinderpsychiatrische zorg.”

Crommen: 'Het gevoel dat we kinderen en jongeren doorlopend in de kou moeten laten staan, weegt'

Het lijstje met noden is lang. De wachtlijsten bij de Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg zijn vaak maandenlang, er zijn onvoldoende plaatsen in behandelinternaten, de crisisopvang kreunt onder een chronisch tekort aan bedden, mobiele teams zijn onderbemand … de hele sector kreunt onder de chronische overbevraging.

“Het gevoel dat we kinderen en jongeren doorlopend in de kou moeten laten staan, weegt”, zegt Sofie Crommen. “Het is best zwaar om doorlopend mensen de boodschap te moeten brengen dat er geen plek is voor hun kind in nood.” De VVK schat dat er zo'n 23.000 jongeren wachten om gehoord te worden.

Gerichte ondersteuning

Naast het financiële probleem is er - net als in tal van andere westerse landen - een tekort aan kinderpsychiaters. Volgens Sofie Crommen kan er in de praktijk veel gebeuren om dat,aan te pakken. “Het komt erop aan om goede maatschappelijke teams rond een kinderpsychiater te voorzien. Een team dat kan rekenen op orthopedagogen, psychologen en andere gespecialiseerde medewerkers heeft een veel hogere slagkracht. Het probleem is dat de hulpverlening van die beroepsgroepen vaak beperkt of helemaal niet terugbetaald worden. Dat zet een grote rem op de zorgverlening."

"Voor patiënten is het goedkoper om de kinderpsychiater te zien dan iemand anders van het team met de geschikte competenties", vervolgt Crommen. "Dat zorgt voor extra druk. Het geeft ook aan hoe ontoereikend onze organisatiemodellen zijn. Mits gerichte ondersteuning van multidisciplinaire teams kan men de huidige schaarste al deels opvangen.”

Later deze maand is er overleg gepland tussen de VVK en minister Vandenbroucke. Die gaf eerder al aan dat geestelijke gezondheidszorg een speerpunt van zijn beleid zou worden, met extra aandacht voor de eerste lijn en extra geld voor elementen die samenwerking, preventie en gerichte actie moeten bevorderen.

Het gros van het extra geld voor de sector moet van het federale niveau komen, maar een deel van de bevoegdheden zit regionaal. Zo is Vlaams minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) onder meer bevoegd voor de Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg.

Dat twee ministers bevoegd zijn voor de sector, bevordert een grondige aanpak van het probleem niet, maar onoverkomelijk hoeft het niet te zijn. “Als de wil bestaat om dit op te lossen en samen te werken, kan er veel", zegt Sofie Crommen. “Die wil hebben we de voorbije jaren niet gezien. Hopelijk rijpt het besef dat deze situatie ontoelaatbaar is en volgen er structurele ingrepen die de problemen bij de wortel aanpakken.”

Wie met vragen zit rond zelfdoding, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op de website www.zelfmoord1813.be.

Uitgelichte afbeelding: Pixabay

LEES OOK
1 REACTIE
Stef Hublou Solfrian07-06-2021 02:35:11
Het lot van het veertienjarige meisje is triest, intriest. Het is geen drama meer, het is een grove tragedie. Persoonlijk denk ik al veertig jaar na over deze tragedie. Met als startpunt enkele opiniestukken in De Standaard in de tweede helft van de jaren negentig.
Om kort te gaan, persoonlijk geloof ik dat de meeste wijsheid steekt in de laatste woorden van experte Croes in dit stukje. Maar die woorden, dat we naar de wortel van het probleem moeten en zeer structureel moeten ingrijpen, moeten voor mij een nog veel meer radicale betekenis krijgen: hoe kortzichtig is het te blijven steken bij het vrome voornemen te sleutelen aan de teams hulpverleners, aan beter omkadering met 'onderofficieren' naast de generaals die de psychiaters zijn?
Dit probleem kent onmiskenbaar veel diepere wortels. Hoe kan je vermijden dat 23 duizend jongeren in doodsgevaar zijn (en "gek" dreigen te worden), met een samenlevingsmodel dat arbeidsethos, geld & kapitaal en emancipatie van de moeder (die zonder schuldgevoelens wil de babies mogen afzetten aan de crèche in de vroege morgen...) absolute voorrang geeft?!
Met een samenleving die zozeer blindgefocust is op allerlei effectiviteit dat de voedende affectiviteit gelegen in gewone sociale contacten, gesprek, spel, ontmoeting, gezond-natuurlijk nabuurschap en gezelligheid (niet alleen in de vele mooie verkavelingen en in de woontorens) constant bijna honderd procent verdampt?
Als je cynisch bent, is het rot dat onze jeugd aantast de prijs die je nu eenmaal moet op tafel leggen voor een leven dat voor de grote hogere middenklasse en de hogere klasse lekker op rolletjes gaat: met enorme vermogensreserves en met een boel onnodige "verplaatsingen" in glimmende oversized wagens. "
De ondermijning van de jonge mensen is met andere woorden niet te duiden zoals in de titel van dit stuk. Het is niet iets dat de Welvaartsstaat onwaardig is. De gruwelijke toestand is het enig mogelijke gevolg van de Welvaartsstaat zoals we die collectief concipiëren. De onvermijdelijke én in feite onaanvaardbaar hoge prijs.
"Het stuk van Apache stelt vast dat er jaarlijks voor Nederland een som in de orde van grootte van dertien miljard euro nodig is voor extra verzorging van onze structureel (!) beschadigde jeugd. Is de tijd - en de boekhouding - dan niet rijp om gewoon structureel meer tijd, nabijheid, aandacht en liefde aan jongeren te besteden? "
N.B. Dit alles kan en mag ik ook met gezag zeggen misschien, nadat ik, samen met andere vrijwilligers, duizenden manuren heb besteed aan de opvang van jong en oud als vrijwillig medewerker bij Tele-Onthaal; en mij met onze jonge mensen heb ingelaten in diverse beroepen en vormen van vrijwilligerswerk