OCMW’s en industriëlen opvallende West-Vlaamse grootgrondbezitters

12 maart 2021 Tom Cochez, Steven Vanden Bussche
West-Vlaanderen-Mesen-(Foto_-CC-BY-2.0-ThruTheseLines-(Flickr))-2
Mesen (Foto: CC BY 2.0 ThruTheseLines (Flickr))

In de onderzoeksreeks Wie bezit Vlaanderen? bestudeert Apache het grootgrondbezit in Vlaanderen. Op basis van gelekte kadastergegevens uit 2016 stelden we een top 500 van grootgrondbezitters in elke provincie op. In West-Vlaanderen prijken lokale overheden in de hoogste regionen van de lijst. Enkele OCMW’s bezitten opvallend veel grond. Net als elders in Vlaanderen, staan het Vlaams Gewest, de Belgische Staat en Natuurpunt bovenaan de ranglijst.

Onze methode

Lees onderaan dit artikel hoe we de ranglijsten van grootgrondbezitters in Vlaanderen en per provincie hebben opgesteld.

Het grootgrondbezit van de West-Vlaamse OCMW’s concentreert zich vooral in de Westhoek. Van alle OCMW’s bezit dat van Ieper de meeste gronden in West-Vlaanderen. OCMW's verpachten die gronden vooral aan landbouwers, of aan de provincie als het om bossen gaat.

Bezittingen binnen de provinciegrenzen zijn echter niet de enige parameter om het grondbezit van een OCMW goed in te schatten. Het OCMW van Brugge, dat in onze provinciale ranking van OCMW’s op de tweede plaats staat, bezit bijvoorbeeld ook een boscomplex van 1.304 hectare in de provincie Luxemburg en is daarmee een van de grootste grondbezitters van alle lokale besturen. De verkoop van duurzaam hout brengt het OCMW overigens jaarlijks één miljoen euro op, zo beschreef Apache eerder.

De OCMW’s van Kortrijk en de Westhoekstadjes Poperinge, Mesen en Veurne bezitten respectievelijk 563, 415, 362 en 195 hectare landerijen en weilanden. De OCMW’s van Nieuwpoort, Vleteren, Diksmuide, Wervik en Harelbeke sluiten de top tien van de West-Vlaame OCMW’s af.

Kijken we naar het grondbezit van steden en gemeenten, dan zien we dat de stad Brugge (587 ha) en de gemeente Beernem (335 ha) grote partijen bossen en landbouwgronden bezitten. In de top tien van steden en gemeenten met de meeste gronden zitten niet toevallig ook de aangrenzende bosrijke gemeenten Oostkamp en Zedelgem.

Apache Magazine

Het volledige verhaal van het Koninklijk Gesticht van Mesen is volgende week te lezen in het tweede nummer van Apache Magazine.

Diep in de Westhoek is nog een bijzondere publieke grootgrondbezitter actief: het Koninklijk Gesticht van Mesen. Keizerin Maria Theresia van Oostenrijk gaf de 700 jaar oude Abdij van Mesen in 1776 een andere functie: voortaan zou ze geen kloosterlingen uit adellijke families meer opleiden, maar weeskinderen opvangen van gesneuvelde soldaten. Begin jaren 90 klonken stemmen in het parlement om het gesticht met zijn 472 hectare landbouwgronden op te heffen. Uiteindelijk bleef het Gesticht bestaan en tot op heden verpacht de openbare instelling gronden om met de opbrengsten kinderen van militairen te laten studeren.

West-Vlaamse industriëlen

In de top tien van bedrijven die het meeste grond in West-Vlaanderen bezitten, staat RE Van Parijs uit Zulte bovenaan. Dat is een patrimoniumvennootschap rond de familie Van Parijs, eigenaar van Sobinco, de Belgische marktleider in de productie van beslag voor aluminium ramen en deuren. RE Van Parijs staat ook in de top tien van bedrijven met het meeste grond in Oost-Vlaanderen. In West-Vlaanderen beheert de familie 274 hectare gronden.

Op de tweede plaats komt Compagnie Het Zoute, een vastgoedvennootschap die begin vorige eeuw opgericht werd door de familie Lippens in Knokke-Heist. De familie gaf de Compagnie een dubbel doel: de familiale eigendommen bundelen en tegelijk een versnippering van de open ruimte tegengaan in Knokke Het Zoute.

De linken tussen wijlen burgemeester graaf Leopold Lippens, de Compagnie en vastgoeddossiers in de mondaine badstad leidden in het verleden vaak tot kritiek. Audit Vlaanderen zag mogelijke belangenvermenging in de aanwezigheid van Lippens op een vergadering over ontwikkelingen in de Tolpaertpolder waar hij familiale belangen had, maar het gerecht seponeerde de zaak eind vorig jaar.

Ondertussen zit nog maar één telg van het geslacht Lippens in de raad van bestuur. Het patrimonium ‘verschrompelde’ intussen ook tot ruim 230 hectaren gronden. De raad van bestuur van de Compagnie is de afgelopen jaren uitgebreid met onder meer Matexi-baas Philippe Van de Vyvere, bouwpromotor en voormalig eigenaar van medische labo’s Gino De Raedt, en multi-investeerder Bernard Jolly.

West Vlaanderen Knokke-Heist (Foto_ CC BY-SA 3.0 Fusslkopp (Wikimedia Commons))
Knokke-Heist (Foto: CC BY-SA 3.0 Fusslkopp (Wikimedia Commons))

Real Estate International Group, een vastgoedbedrijf in handen van Francis De Clerck uit Wielsbeke, staat met 180 hectare op nummer drie in de lijst van bedrijven die de meeste West-Vlaamse grond bezitten. De Clerck was jarenlang bestuurder en familiaal aandeelhouder van Beaulieu International Group, maar gaf dat zitje begin dit jaar aan zijn dochter Caroline, die ook bestuurder is van Real Estate International Group.

Vorig jaar sloten Francis en andere familieleden van wijlen Roger De Clerck — ‘boer Clerck' — nog een deal met de fiscus als sluitstuk van een dertig jaar aanslepende fraudezaak. De kern van die discussie draaide rond een belang van 53% in Beaulieu dat zwaar ondergewaardeerd verdeeld werd onder enkele familieleden. Enkele 'buitengesloten' familie beschouwden het als ‘zwarte aandelen’ en stapten naar het gerecht.

Het vierde bedrijf in het lijstje is Sovaga van de familie Vandeputte uit Zonnebeke. Vader Antoine, die huwde met de dochter van Joseph Galloo van de gelijknamige recyclagegroep, runt het vastgoedbedrijf met 172 hectare grond samen met zijn twee zonen Pierre en Jan. De drie runnen ook nog een aparte landbouwexploitatie.

Landbouwgrond

Overal in Vlaanderen, maar zeker in West-Vlaanderen, investeren industriëlen (steeds meer) in weilanden en akkers. Een van de West-Vlaamse groenteverwerkers met de meeste grond in West-Vlaanderen is de familie Hoflack van het diepvriesgroentenbedrijf Horafrost. Via het vastgoedvehikel Cadelstor bezitten ze momenteel ongeveer tweehonderd hectaren landbouwgrond. In 2016 was dat nog een kwart minder.

Agrodelva, een landbouwbedrijf van dezelfde bestuurders achter Versmarkt Delva in Veurne, staat op de vijfde plaats met ruim 130 hectaren grond. In de slagerij wordt zelf versneden en verwerkt rundsvlees verkocht, naast een reeks andere specialiteiten.

Koramic Real Estate uit Kortrijk, ondertussen omgevormd tot Sterrenberg NV, bezit ongeveer evenveel grond als Agrodelva. Het bedrijf investeert in en ontwikkelt kantoorgebouwen, bedrijfs- en residentieel vastgoed, en is in handen van Bert Weemaes en Christian Dumolin. Het zijn overigens de callcentra van die laatste die ingezet worden voor contacttracing tijdens de coronacrisis.

Brico De Zutter (126 ha), een bedrijf dat landbouwgronden uit familiebezit uitbreidde in het Veurnse en Koksijde, bezit via een andere vennootschap ook gronden in het Meetjesland. Hilja (125 ha) is een familiale vennootschap in handen van Barbara Bonte uit Sint-Martens-Latem, ex-Vlaams Parlementslid voor Vlaams Belang.

Als laatste in de top tien vinden we Imbo-VY, wat staat voor Immobiliën - Bouw - Vycnkier, met 124 hectare Dat Roeselaarse bouwbedrijf is actief op de markt voor residentieel vastgoed in Knokke en Koksijde.

Twee landbouwers tussen de adel

In de top tien van particuliere grootgrondbezitters in West-Vlaanderen vallen twee grote landbouwers op, al is het privaat grootgrondbezit net als in de rest van Vlaanderen vooral een adellijke aangelegenheid. Deze edellieden bezitten gronden in eigen naam, of brachten die onder in vennootschappen of stichtingen.

Bovenaan het West-Vlaamse lijstje — en overigens ook bovenaan het Vlaamse — staat de patrimoniumvennootschap FAP Invest van het Brusselse echtpaar François T’Kint de Roodenbeke en Bernadette van der Straten Waillet. De kadastercijfers tonen een West-Vlaams patrimonium van 273 hectare. Met de bezittingen in Oost-Vlaanderen erbij geteld komt de vennootschap boven de 500 hectaren uit.

Op de tweede plaats, met bijna 250 hectare, staat de landbouwvennootschap Domein Munkebossen van baron Jean De Cloedt. De nakomeling van de gelijknamige baggeraar De Cloedt, die in 1990 fusioneerde met Dredging International tot DEME, leidt de vastgoedgroep Burco. Dat bedrijf is actief in ons land, maar ook in Oost-Europa en Argentinië.

Het 230 hectare grote West-Vlaamse patrimonium van barones Viviane Snoy uit Overijse staat op de derde plaats met 234 hectare. Jonkheer Jean-Jacques Matthieu de Wynendaele volgt met 192 hectare. Hij woont in de bijzondere waterburcht Kasteel van Wijnendale in de buurt van Torhout. Een deel van de 900 jaar oude burcht is opengesteld voor bezoek.

Graaf Eric Du Cauzé De Nazalle en zijn echtgenote Isabelle De Rochechouart De Mortemart, die in het Kasteel van Elverdingen wonen, staan met hun vennootschap Steenhuys op de zesde plek. Daarna volgt jonkvrouw Brigitte van Caloen de Basseghem, die gehuwd is met Pierre Warnauts, de voormalige chef-protocol van Koning Albert II en Koning Filip.

Een andere link met het koningshuis zien we in Elisabeth d’Udekem d’Acoz, de zus van Koningin Mathilde. Ze staat niet in de top tien, maar beschikte in 2016 volgens de kadastergegevens wel over ruim 100 hectare gronden in West-Vlaanderen. Twee neven van de familie bezitten nog meer gronden in de provincie.

Het lijstje met edellieden wordt op de zesde en de tiende plaats onderbroken door landbouwers met arealen van respectievelijk 126 en 109 hectare groot. Daartussen staan de eigendommen van barones Françoise de Coninck de Merckem, die tussen 1971 en 1976 in de voetsporen trad van haar vader Pierre als burgemeester van Merkem. Graaf Etienne d’Ursel, die op plaats negen staat, beschikt via de vennootschap Gruuthuyse Castellum over het gelijknamige kasteel in Oostkamp.

kaderstuk

Apache kon de hand leggen op de kadastergegevens voor de provincies Antwerpen, Limburg, Oost- en West-Vlaanderen, geregistreerd in 2016. De oppervlaktes zijn gebaseerd op de zogenaamde administratieve percelen. Dat zijn grafische voorstellingen van de vermoedelijke ligging van de klassieke kadastrale percelen, waarbij de perceelsgrenzen werden geïnterpreteerd op basis van de situatie op het terrein. De oppervlaktes van de administratieve percelen zijn daarom een stuk accurater dan de verouderde percelen in het kadaster.

We brengen enkel de oppervlaktes in rekening waarvan de persoon, het bedrijf of de publieke speler in kwestie hoofdeigenaar is. Dat levert een onderschatting op van het totaal areaal, maar het heeft als belangrijk voordeel dat percelen niet dubbel worden geteld.

Voor de rechtspersonen bovenaan de ranking konden we de gegevens van 2016 vergelijken met de situatie in 2020. Dat laat toe om in te schatten of er de voorbije vier jaar grote wijzigingen zijn geweest.

Uitgelichte afbeelding: Mesen (Foto: CC BY 2.0 ThruTheseLines (Flickr))

Dit onderzoeksartikel kwam tot stand met de steun van het Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek.
LEES OOK