‘Verhoging fiscale druk zal veel eigenaars doen afhaken’

8 maart 2021 Tom Cochez, Steven Vanden Bussche
Antwerpen Malle Landhuis Domein Blommerschot Foto_ CC BY 4.0 Aukje De Haan (Wikimedia Commons)' copy
Foto: CC BY 4.0 Aukje De Haan (Wikimedia Commons)

Volgens Christophe Lenaerts, voorzitter van Landelijk Vlaanderen, bezit meer dan 80% van de leden van de belangenorganisatie vandaag minder dan vijf hectaren grond. Het echte grootgrondbezit in Vlaanderen is steeds zeldzamer. Daar zijn volgens hem ook duidelijke redenen voor: ondanks het gunstige fiscale klimaat zouden de kosten voor het grondbezit wel hoog oplopen en tegelijk de inkomsten slabakken. “Vaak maakt men geen winst op bos- en natuurterreinen en steekt men eigen middelen toe voor het onderhoud.”

Het fiscale klimaat voor eigenaren van grote terreinen is bijzonder vriendelijk. Professor fiscaal recht Michel Maus (VUB) wijst in dat verband naar het schromelijk onderschatte kadastraal inkomen dat de basis vormt voor belastingen op gebouwen en terreinen.

Bovendien blijven de inkomsten van de gronden – denk aan pachtinkomsten of de verkoop van hout – grotendeels onbelast en ontsnapt ook de meerwaarde bij verkoop, wanneer het om privépersonen gaat, in belangrijke mate aan de fiscus. Er geldt ook een vrijstelling voor erfbelasting op zogenaamde natuurgoederen wanneer de eigenaar een natuurbeheerplan indient.

Eerlijke bijdrage

De conclusie ligt voor de hand: om grootgrondbezitters hun eerlijke bijdrage te laten leveren, moet de belastingdruk omhoog. Christophe Lenaerts is het daar niet mee eens. Een verdere verhoging van de fiscale druk zou volgens hem veel eigenaars doen afhaken. “Vaak maakt men geen winst op bos-en natuurterreinen en steekt men eigen middelen toe voor het onderhoud. Dit onevenwicht heeft zijn grenzen.”

Christophe Lenaerts (Landelijk Vlaanderen): 'De inkomsten uit gronden, die ingezet worden voor landbouw, natuur of bos, zijn de voorbije decennia amper gestegen'

De voorzitter van Landelijk Vlaanderen erkent de onderschatting van het kadastraal inkomen, maar dat zou vooral het geval zijn voor gebouwen. “De inkomsten uit gronden, die ingezet worden voor landbouw, natuur of bos, zijn de voorbije decennia amper gestegen. Landbouwgronden worden verpacht aan historisch lage prijzen en aan een fractie van wat de pachtprijzen zijn in onze buurlanden. Wanneer de pachtprijzen vergeleken worden met de aankoopwaarde van de grond is de opbrengst minimaal.”

Wanneer de eigenaar niet verpacht, maar zijn gronden zelf bewerkt, zo erkent ook Lenaerts, liggen de kaarten anders. Zelfs dan zou het sop volgens hem de kool nauwelijks waard zijn. “Ze zijn er iets beter aan toe, maar de landbouwinkomsten volgen de gemiddelde stijging van de levensduurte niet.”

Een gelijklopend verhaal geldt volgens Landelijk Vlaanderen ook voor eigenaars van bosgronden. “Door de klimaatverandering en de daaraan gerelateerde intrede van invasieve soorten zien ze grote delen van hun houtopbrengsten verloren gaan. De letterzetter, een kever, heeft in de laatste jaren een groot deel van het naaldhout vernietigd waardoor de houtprijzen volledig gekelderd zijn.”

Mooier Vlaanderen

Lenaerts ziet onder de leden van Landelijk Vlaanderen vooral mensen die passioneel bezig zijn met bos- en natuurbeheer. Ook ‘nieuwe’ landeigenaars zoals landbouwers, paardenhouders of zakenmensen die investeren in groen. “Naast geld investeren ze heel veel tijd in een mooier Vlaanderen. De steeds strengere regelgeving op het vlak van natuur- en bosbeheer en op het vlak van cultureel erfgoed maakt het immers steeds moeilijker om een winstgevend businessplan rond een domein of landgoed te ontwikkelen.”

Lenaerts: 'Een vergoeding voor de ecosysteemdiensten die grondeigenaars leveren, zou hen kunnen aanzetten om maatschappelijk nuttige diensten te leveren'

Daarom pleit Landelijk Vlaanderen voor het systeem van gedragen landgoed, zoals dat in Nederland bestaat. “Een vergoeding voor de ecosysteemdiensten die grondeigenaars leveren, zou hen kunnen aanzetten om maatschappelijk nuttige diensten te leveren. Een dergelijke vergoeding zou ook ten goede komen aan overheden en natuurverenigingen die ook veel middelen in ecosysteemdiensten investeren en daar niet steeds voor vergoed worden.”

Een indirecte stap in die richting is het systeem van de vrijstelling van erfbelasting op natuurgoederen wanneer een natuurbeheerplan wordt ingediend. Voor die natuurbeheerplannen zijn bovendien subsidies voorzien.

Christophe Lenaerts wil dat systeem graag verder uitbreiden naar de schenkingsrechten. “Op die manier kunnen we jongere generaties sneller aan het roer krijgen van een landgoed en hen motiveren om te investeren in ecosysteemdiensten.”

Niet snel verkopen

Landeigenaars geven hun eigendommen niet altijd door aan de volgende generatie. Soms verkopen ze ook aan de Vlaamse Landmaatschappij (VLM). Dat Vlaamse overheidsagentschap verwerft gronden om die vervolgens over te dragen aan andere overheidspartijen, zoals het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB), de Vlaamse Milieumaatschappij of de Vlaamse Waterweg.

Griet Celen (VLM): 'Ik denk dat de adel in het verleden altijd naar een uitbreiding van zijn domein streefde en daar nu nog altijd mee bezig is'

Griet Celen, afdelingshoofd Landinrichting en Grondenbank, legt uit dat de VLM met adellijke families in contact komt wanneer ze delen van hun patrimonium wensen te verkopen. Dat doen ze om verschillende redenen, maar wel niet al te vaak. “Ik denk dat de adel in het verleden altijd naar een uitbreiding van zijn domein streefde en daar nu nog altijd mee bezig is. Het is eerder uitzonderlijk dat adellijke families delen verkopen.”

Een van de grootste aankopen van de VLM van de afgelopen 20 jaar was ongetwijfeld de 1.330 hectare bossen en landerijen in Westerlo van de Prins de Merode.

“De families waarmee we onderhandelen willen vaak liefst aan de overheid verkopen omdat ze weten dat de domeinen bewaard blijven en voor het algemeen belang ingericht worden”, zegt Celen. “Ze verkopen aan de VLM eerder uit overtuiging dan uit winstmaximalisatie. Om de prijs voor een eigendom te bepalen maken we een schatting op basis van vergelijkbare aankopen in de buurt.”

Subsidies

Private landeigenaren kunnen van de Vlaamse Overheid ook subsidies krijgen voor opstellen en uitvoeren van natuurbeheerplannen. In de periode 2018-2020 ging 43% van de middelen voor natuurbeheerplannen (843.279 euro van de 1.950.673 euro) naar private spelers, zo blijkt uit cijfers van het ANB. Er is een eenmalige subsidie voor het opstellen van een natuurbeheerplan en daarnaast jaarlijks terugkerende subsidies voor bijvoorbeeld het opvolgen van beheer of openstelling.

Tot nog toe is er geen aanvraag van een privépersoon voor de aankoop van gronden voor de inrichting van een reservaat (natuurbeheerplan type 4 - hoogste eisen). Sinds de nieuwe regels in 2018 van kracht werden, blijven het dus enkel terreinbeherende vereningen zoals Natuurpunt die daarvan gebruik maken.

Voor het meer ecologisch beheren van ruim 11.344 ha landbouwgronden in Vlaanderen keerde de VLM in 2019 in totaal ruim 15 miljoen euro subsidies uit

"De reden dat er nog geen aanvragen zijn van privépersonen, zal allicht te maken hebben met het feit dat er verschillende voorwaarden gekoppeld zijn aan de subsidie", klinkt het bij ANB. "Zo moet er binnen 3 jaar na toekenning een beheerplan type 4 worden ingediend voor de aangekochte grond, mag er voor de grond die wordt aangekocht nog geen goedgekeurd beheerplan zijn maar dient de aanvrager wel een goedgekeurd natuurbeheerplan type 4 te hebben voor een ander gebied."

Mogelijk speelt nog een andere vereiste mee. Wanneer een gebied als natuurreservaat wordt erkend, is het decretaal verplicht dat een erfdienstbaarheid van openbaar nut over de gronden komt te liggen, waardoor bijvoorbeeld wandelpaden over het terrein kunnen worden aangelegd.

Als landeigenaars landbouwgronden bewerken, kunnen ze nu al via een vrijwillige vijfjarige beheersovereenkomst ook een jaarlijkse vergoeding krijgen om extra inspanningen te doen voor het milieu, natuur en biodiversiteit. Vorig jaar sloten bijna 3.600 Vlaamse landbouwers een beheersovereenkomst af met de VLM. De meeste beheersovereenkomsten werden afgesloten in het kader van soortenbeschermingsprogramma’s en het beheer van ecologische perceelsranden, waarvan een deel ingezaaid wordt met bloemen.

Tegenover zo’n beheersovereenkomst staat een stevige financiële stimulans: voor het meer ecologisch beheren van ruim 11.344 ha landbouwgronden in Vlaanderen keerde de VLM in 2019 in totaal ruim 15 miljoen euro subsidies uit. De middelen komen uit het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling.

Dit onderzoeksartikel kwam tot stand met de steun van het Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek.

Uitgelichte afbeelding: het landhuis van Domein Blommerschot (CC BY 4.0 Aukje De Haan (Wikimedia Commons))

LEES OOK