De explosieve groei van kippenstallen in Wuustwezel

14 oktober 2020 Berber Verpoest, Steven Vanden Bussche
stallen1
Foto: © Steven Vanden Bussche (Apache)

Dit achtergrondartikel maakt deel uit van de reeks 'Geen kip te zien en toch zijn er te veel'.

België, maar ook Vlaanderen, bezit een schat aan data over de landbouwsector. Zelfs tot op gemeentelijk niveau, met tellingen die teruggaan tot de negentiende eeuw. De landbouwtelling van 1980 leert dat er in Wuustwezel 510 bedrijven waren. Alles samen waren er toen in de hele gemeente 235.643 kippen 'vergund', waarvan 105.000 vleeskippen.

De dieren zaten verspreid over 65 bedrijven. Een bedrijf had dus gemiddeld 3.625 stuks pluimvee. Wuustwezel was een echte landbouwgemeente en behoorde tot de 36 gemeenten in Vlaanderen met meer dan 500 landbouwbedrijven.

Tegen 2019 was de sector quasi gehalveerd tot 276 landbouwbedrijven. Minder bedrijven betekende ook schaalvergroting. Het aantal kippen was dat jaar gestegen tot 1.903.000, waarvan ruim 550.000 leghennen en 1,35 miljoen braadkippen. Sinds 2011 is het aantal kippen in de gemeente overigens meer dan verdriedubbeld. Slechts één Vlaamse gemeente telt meer kippen op haar grondgebied: Ravels (2.188.000 stuks).

Het gros van de stallen in Wuustwezel werd gebouwd in het noordelijke gehucht Braken. Daar baten acht kippenhouders 32 stallen uit, waarvan het gros het afgelopen decennium vergund werd. Verspreid over Wuustwezel zijn er nog minstens 23 andere kippenstallen, zo blijkt uit de vergunningendatabank van zware industriële installaties (GBPV). Die behoren toe aan acht kippenboeren, waarvan één ook in Braken actief is.

Verschillende bedrijven hebben dus meerdere vestigingen. Enkele zaakvoerders combineren hun landbouwactiviteiten ook met andere jobs, zoals vastgoedontwikkeling, exploitatie van bossen, of wegenbouw. Sommige landbouwers zijn ook werknemers elders, bijvoorbeeld in de haven.

In 2019 telde het Vlaams Gewest 41.975.995 kippen (van in totaal 49.808.225 in België). Wuustwezel neemt 4,5% van al die kippen voor haar rekening.

Kentering

“Sinds Jos Ansoms geen burgemeester meer is, zien we dat er een kleine kentering aan de gang is”, zegt een buurtbewoner. “De nieuwe burgemeester probeert er iets aan te doen, maar de meeste CD&V-verkozenen hebben nog altijd een landbouwachtergrond.”

In de gemeenteraad zetelt onder meer varkensboer Roger Aernouts en tuinbouwer May Aernout. “Vroeger was het maatschappelijk draagvlak veel groter, nu staat het brede publiek huiverachtig tegenover industriële veehouderijen”, zegt schepen van Leefmilieu Sus Vissers (CD&V). “Wij zijn altijd open-minded geweest, ondernemen moet kunnen in Wuustwezel. Een boer moet zijn kost kunnen verdienen. Maar vandaag is het maatschappelijk draagvlak overschreden."

stallen1
Foto: © Steven Vanden Bussche (Apache)

Voor klasse 1 bedrijven is de provincie  bevoegd om een omgevingsvergunning af te leveren en moet de gemeente advies verlenen. Sinds september 2019, toen het schepencollege een visietekst opmaakte over de toekomstige kippenstallen, adviseert de gemeente negatief. “Tot een jaar of vijf geleden hebben we altijd gunstig geadviseerd, omdat er geen rechtsgronden waren om negatief te adviseren", zegt schepen van Leefmilieu Sus Vissers.

Schepen van Leefmilieu Sus Vissers: 'Tot een jaar of vijf geleden hebben we altijd gunstig geadviseerd, omdat er geen rechtsgronden waren om negatief te adviseren'

"Sindsdien kwamen er meer klachten van omwonenden en dat konden we als college niet neerleggen. Vandaar dat we eerder uit een voorzichtigheidsprincipe sinds september 2019 d’office negatief adviseren." Schepen Vissers wijst erop dat de gemeente voorheen ook al enkele keren negatief adviseerde en ook al enkele keren gelijk kreeg bij de Raad voor Vergunningbetwistingen

Voor een geplande uitbreiding van pluimveebedrijf Aernouts-Van Gils tekende het gemeentebestuur voor het eerst beroep aan bij Vlaams minister van Leefmilieu Zuhal Demir (N-VA). Het bedrijf stelde ondertussen zijn eerdere plannen milieukundig bij en wil 'slechts' verdubbelen tot 164.000 kippen, in plaats van door te groeien tot 202.000. Er is daardoor wel een meer dan verdubbeling van het aantal zware transporten met kuikens of afgemeste kippen, voeder en mest. Daartegenover moeten onder meer afgesloten 'stofbakken' fijn stof in hogere luchtlagen krijgen en één hectare bos milderend zijn voor de omgeving.

De vraag is of, na de VITO-studie over de impact van de industriële veeteelt op de luchtkwaliteit, dat aangepaste plan nog vergund raakt.

“Het probleem ligt niet langer bij de gemeente, maar wel bij de provincie die uiteindelijk toch goedkeuringen geeft", becommentariëren verschillende betrokkenen. 

Het probleem zou niet langer bij de gemeente liggen, maar wel bij de provincie die uiteindelijk de goedkeuringen geeft

Vorig jaar ving het gemeentebestuur alvast bot in haar strijd tegen een uitbreiding van Mertens Poultry met twee stallen voor telkens 40.000 kippen. Ook in buurgemeente Hoogstraten ving het gemeentebestuur bot toen ze een vergunning weigerde om drie kippenstallen te bouwen in Hal. De deputatie gaf in 2016 wel een vergunning.

Aan de rand van het natuurgebied De Maatjes, in het noorden van het gehucht Braken, kan veeteeltbedrijf Keysers LV ook nog twee nieuwe stallen bouwen, goed voor 180.526 braadkippen. Het bedrijf heeft momenteel twee stallen voor 84.600 kippen. De nieuwe aanvraag kwam er nadat de deputatie van de provincie Antwerpen eerder twee kippenstallen van hetzelfde bedrijf weigerde in het zuiden van Wuustwezel.

"Uitbreiding kan onder bepaalde voorwaarden", zegt schepen Vissers.

Varkensstallen zorgen voor 55% van de emissies

Er zijn nog meer stallen op komst. Kippenkweker Van Gestel bouwt twee bijkomende stallen in Braken en varkensboer Roger Aernouts kreeg een vergunning voor twee extra varkensstallen.

Overigens doen ook die bijkomende vergunningen voor varkensstallen de wenkbrauwen fronsen. Een VITO-studie merkt op dat de stallen zorgen voor 55% van de emissies, bij pluimvee is dat 22%.

Uit de data bleek wel dat meer dan de helft van de varkens in traditionele stallen zit, geven de wetenschappers aan. Dit geeft aanleiding tot bijna 80% van de varkensstalemissies. Deze stallen omzetten naar emissiearme systemen, zonder verhoging van dierenaantallen, zou al een duidelijke winst betekenen. Schepen Sus Vissers zegt dat er gewerkt wordt aan een toekomstvisie voor de varkensteelt in zijn gemeente. Vraag is in hoeverre leefmilieu en gezondheid van omwonenden verzoend geraakt met de uitbreidingsplannen van kippenkwekers.

Toekomst

Het beleidsplan Wuustwezel (2020-2025) blaast evenwel warm en koud over de toekomst.

Tegenover één beperkt segment van de landbouw, namelijk de grootschalige kippenstallen, stond echter al snel een actiecomité en werd door het lokaal bestuur geoordeeld dat enkele vergunningen niet afgeleverd konden worden. Dit door het gebrek aan draagvlak, een overschrijding van de draagkracht van de omgeving en te veel onduidelijkheid over de gezondheidseffecten. Dit waren moeilijke beslissingen die vanuit het streven naar algemeen belang genomen werden. Los daarvan kon en zal de landbouw altijd een luisterend oor en zelfs helpende hand vinden bij het lokaal bestuur. 

Schepen van Leefmilieu Sus Vissers (CD&V) benadrukt dat de 'kippenstop' blijft en dat in overleg met de provincie en Vlaanderen gezocht wordt naar een consensus.

De gemeenten Hoogstraten, Wuustwezel, Brecht, Merksplas, Baarle-Hertog en Ravels spraken vorig jaar dat de problematiek van omgevingsvergunningen voor niet-grondgebonden intensieve landbouw over het hele gebied moet aangepakt worden. De provincie stelde voor om ook de gemeenten Kalmthout en Essen te betrekken, net als afgevaardigden van de landbouwsector.

Een woordvoerder van gedeputeerde Ludwig Caluwé (CD&V) zegt dat de betrokkenen allicht dit jaar niet meer samenkomen, maar bevestigt wel dat de sectorpartners samengebracht worden om tot een beleidskader te komen.

Dit achtergrondartikel maakt deel uit van de reeks 'Geen kip te zien en toch zijn er te veel'.

Dit onderzoeksartikel kwam tot stand met de steun van het Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek.

Uitgelichte afbeelding: © Berber Verpoest

LEES OOK