'Deze muur betekent voor ons een langzame dood'

1 augustus 2018 Dominique Soenens
Wall_between_Israel_and_Palestina
Foto: Dickelbers - Wikimedia Commons

Op de grens tussen Israël en Palestina bevindt zich één van de bekendste en tegelijk ook meest omstreden scheidingen ter wereld: de Barrière. Bedoeld om de Joodse bevolking te beschermen tegen terroristische aanslagen en veiligheid te brengen, versmacht de muur tegelijk, beetje bij beetje de Palestijnen én het vredesproces.

Wall_between_Israel_and_Palestina
Foto: Dickelbers - Wikimedia Commons

Klooster van Cremisan

Zondag 30 augustus 2015. Het conflict dat al decennia gist, komt op de dag des heren opnieuw aan de oppervlakte. Israëlische troepen vallen Palestijnse christenen aan die een zondagsmis in Cremisan willen bijwonen.

Cremisan is een groene vallei tussen de Westelijke Jordaanoever en Jeruzalem - een plaats waar het leven goed en aangenaam is, waar op de heuvels wijn geteeld wordt, maar waar ook een gewapend conflict woedt.

De Palestijnse christenen houden een vreedzame processie door de buurten van het Betlehem district, waar op dat moment de bouw van de muur is hervat. Maar vreedzaam is het nooit helemaal in dit deel van de wereld. Tijdens de demonstratie worden er traangasgranaten op de christenen afgeschoten.

Enkele dagen ervoor probeerden drie katholieke priesters te bidden tussen de olijfbomen die klaar stonden om uitgerukt te worden door bulldozers en graafmachines. Een nieuw deel van de muur zou het klooster van Cremisan scheiden van de aanpalende wijngaarden en andere gebouwen.

Taal van geweld

De communicatie aan de grens van Palestina en Israël gebeurt vaak in de enige taal die er overblijft: die van geweld, traangas, kogels, raketaanvallen en bommen. Nochtans is het volgens Israël net de bedoeling van de scheiding geweld en terreur een halt toe te roepen en de Joodse bevolking te beschermen.

Het startte de bouw van de omheining op de westelijke Jordaanoever in 2002, op het hoogtepunt van de tweede Palestijnse intifada, toen in de eerste twee jaar van de oorlog honderden Israëlische burgers het leven lieten bij zelfmoordaanslagen en schietpartijen.

Het grootste deel van de “muur” op de westelijke Jordaanoever bestaat uit een hek met een prikkeldraad, een greppel van vier meter diep en op regelmatige afstand een controlepost van het Israëlische leger. De scheiding wordt daarom de Barrière genoemd, niet ‘de muur’.

De scheiding bestaat maar voor zowat zeven procent effectief uit metershoge betonplaten. Maar ook de naam zorgt voor onenigheid. Israëli’s noemen het ‘de veiligheidsmuur’, Palestijnen hebben het over de ‘muur van de apartheid’. In Jeruzalem is er een zes à tien meter hoge muur, die soms dwars door woonwijken snijdt – zoals dat ook in Berlijn het geval was. De scheiding op de westelijke Jordaanoever zal in totaal over een lengte van zowat 712 kilometer lopen. Maar liefst 85 procent ervan loopt dwars door Palestijns gebied.

Het grootste deel van de “muur” op de westelijke Jordaanoever bestaat uit een hek met een prikkeldraad, een greppel van vier meter diep en op regelmatige afstand een controlepost van het Israëlische leger

Willekeur

De impact op het dagelijkse leven is groot: Palestijnse families worden van elkaar gescheiden of zijn soms uren onderweg om met hun familie verenigd te worden, terwijl dat voor de bouw van de Barrière slechts enkele minuten was. Ook medische hulp is soms moeilijk bereikbaar door de scheiding. Wie in levensgevaar is, moet hopen dat de hulpdiensten op tijd komen, wat door de Barrière niet evident is.

Boeren worden gescheiden van hun grond en krijgen in het beste geval speciale toestemming om naar de andere kant van de muur te gaan. Maar soms worden ze ook botweg tegengehouden en teruggestuurd. Israël laat graag voelen wie de baas is. Het kan op elk moment ‘speciale omstandigheden’ inroepen om een vergunning te weigeren of de poorten dicht te houden. Palestijnen die hun familie aan de andere kant van de Barrière of in de Gazastrook willen zien, worden vaak zonder duidelijke reden een vergunning geweigerd.

Het is willekeur, arrogantie en soms botte vernedering. Palestijnen die voorbij de muur moeten, moeten dagelijks een hoogst onaangename routine ondergaan. Tassen worden onderzocht, hun lichaam wordt afgetast en ook hun papieren worden grondig gecontroleerd.

Boomkwekerij

En soms laten de Israëlische soldaten hen uren wachten, zonder enige reden. “Als ik geen pas heb voor het belangrijkste checkpoint, kan ik niet naar mijn boomkwekerij”, zegt de 46-jarige Shrem in In een vierdelige reportage van NPR over het leven aan de Barrière. “Ik moet leven zoals zij willen, niet zoals ik wil. Ze controleren ons leven.”

Een Palestijnse arbeider in dezelfde reportage van NPR: “We zijn hier twee uur in de ochtend en twee uur ’s avonds. Twee uur. Dit is een langzame dood.” Shrem: “Elke dag vragen ze ons nieuwe papieren, telkens weer. We hebben het gevoel dat ze ons weg willen. Maar we kunnen niet. Dit is wat we doen, dit is ons werk.”

Zijn boomkwekerij is in omvang nog maar een schim van wat ze was. De Barrière zuigt het economische leven aan de andere kant weg. De internationale organisatie Oxfam zegt in 2012 in het rapport On The Brink dat “het Israëlische beleid in de Jordaanvallei de ontwikkeling van de Palestijnse economie belet en de levensvatbaarheid van een toekomstige Palestijnse staat tenietdoet.”

In een rapport uit 2005 zegt de Verenigde Naties dat het moeilijk is om de humanitaire impact van de Barrière te overschatten. “De route op de Westelijke Jordaanoever scheidt gemeenschappen, en belet toegang tot diensten en religieuze en culturele faciliteiten. Bovendien wordt de precieze plaats van de Barrière en de doorsteekpunten pas dagen voor het begin van de bouw meegedeeld. Dat leidt tot aanzienlijke angst onder de Palestijnen over hoe hun leven er in de toekomst zal uitzien.”

Aanslagen

Maar volgens Israël werkt de Barrière: het aantal aanslagen daalde drastisch sinds de start van de bouw ervan. Er zouden er maar liefst 90% minder zijn, waardoor het leven van de Joodse bevolking succesvol beschermd is. Doel bereikt, einde discussie.

Al is niet iedereen het daarmee eens. Niet alleen dringt Israël zijn wil op aan de Palestijnen, de dodentol aan Palestijnse kant is in verhouding ook nog eens veel groter.

Volgens cijfers van de Israëlische mensenrechtenorganisatie B’tselem stierven tussen 2000 en 2006 in de bezette gebieden 3.733 Palestijnen. In die periode liep het dodentol aan Israëlische kant op tot 1.011.

Nog een reden waarom de Barrière veel protest uitlokt: Israël houdt zich niet aan de afspraken die in 1949 gemaakt zijn, na de oorlog die volgde op de Joodse onafhankelijkheidsverklaring in mei 1948.

Zionistische Joden riepen toen de onafhankelijke staat Israël uit in een gebied dat normaal gezien zou opgedeeld worden in een Palestijnse en Joodse staat. In plaats daarvan namen ze bijna 80 procent van het Palestijnse gebied in en werden alle Arabieren in het gebied verjaagd.

De situatie bleef lange tijd hetzelfde - tot Israël in 1967 haar grondgebied verder uitbreidde en ook Jeruzalem en de rest van de westelijke Jordaanoever veroverde.

Checkpoints

Israël bouwt niet alleen een scheiding op de Westelijke Jordaanoever, het doet dat ook aan de grens met de Gazastrook, grenzend aan Egypte en de Middellandse Zee. De strook binnen en buiten raken als burger kan enkel via vijf checkpoints, die onder Israëlische controle staan. Alle goederen en personen worden gecontroleerd.

Het Israëlische leger heeft ook de controle over het luchtruim en de Middellandse Zee. Volgens een recent rapport van de Wereldbank heeft Gaza daardoor geen levensvatbare economie meer en het hoogste percentage werklozen ter wereld. Het merendeel van de mensen is afhankelijk van VN-voedselhulp.

En erger nog: in 2018 is er weinig of geen uitzicht op vrede in het gebied. En dat is er misschien zelfs minder dan ooit, zegt de Nederlandse Derk Walters in zijn in mei verschenen boek ‘Israël zegt geen sorry meer’. Hij merkt als voormalige NRC-correspondent in het gebied op dat Israël de voorbije jaren de laatste restjes schroom afgelegd heeft.

Israël is in de afgelopen drie jaar steeds zelfverzekerder geworden. Met een versnelling na de verkiezingen van 2015. Op allerlei terreinen gaat de regering-Netanyahu haar goddelijke gang. Goddelijk, inderdaad. Luister maar naar plaatsvervangend minister Tzipi Hotovely (Buitenlandse Zaken, Likud), die de term 'bezetting' een 'leugen' noemt, 'afkomstig uit de Palestijnse lasterfabriek'. Ze heeft alle Israëlische diplomaten wereldwijd de opdracht gegeven om niet langer terughoudend te zijn: de boodschap mag, nee, móét worden uitgedragen dat 'het hele land van Israël het Joodse volk toebehoort'. Het hele (Bijbelse) land van Israël: dat is inclusief de bezette Westelijke Jordaanoever. (…) In vroeger jaren hebben Israëlische hoogwaardigheidsbekleders misschien wel aan annexatie van bezet gebied gedacht, maar keken ze wel flink uit voordat ze zulke beladen claims hardop uitspraken. Maar Israël schaamt zich niet meer. Niet voor de bezetting, niet voor het afknijpen van mensenrechtenorganisaties en niet voor religieus geïnspireerde aanspraken op het land.

Sancties

Waar die zelfverzekerdheid vandaan komt? Het feit dat Israël geen sancties meer vreest vanuit het buitenland, vooral. De VN keurde een resolutie goed die de Barrière op de Westelijke Jordaanoever illegaal verklaarde, maar die is niet bindend en maakt op Israël geen indruk.

Net zomin als de uitspraak van het Internationale Gerechtshof dat Israël de Barrière moet afbreken en de Palestijnen een schadevergoeding moet betalen. Israël heeft een belangrijke bondgenoot: de VS. “Israël waant zich sinds het aantreden van Trump onaantastbaar”, aldus Derk Walters.

In de rest van de wereld is er sowieso al minder aandacht voor het al lang aanslepende conflict. Europa heeft zijn eigen kopzorgen met de Brexit en de migratieproblematiek, die intern voor verdeeldheid zorgen. “Die context biedt Israël een kans om langgekoesterde, maar ver weggestopte dromen na te jagen. Het gevoel is: nu de omstandigheden in ons voordeel zijn, moeten we pakken wat we kunnen pakken.”

Het uiteindelijke doel van Israël: zijn volledige grondgebied ommuren. Een volledig land achter een muur

Niet toevallig raakte vorig jaar bekend dat Israël de bouw van een 51 kilometer lange ondergrondse muur om Gaza versnelt. Duizenden arbeiders, afkomstig uit Rusland, India, Brazilië en andere delen van de wereld, werken in ploegen 24 uur per dag om de bouw zo snel mogelijk af te ronden.

De muur komt in zijn geheel op Israëlisch grondgebied, bij de grens met Gaza. De muur zal ongeveer zes meter boven de grond uitsteken, maar loopt onder de grond nog tientallen meters door. Dat moet vermijden dat leden van de radicale Palestijnse groepering Hamas ondergrondse tunnels gebruiken om de grens naar Israël over te steken en aanslagen te plegen, zoals vroeger gebeurde.

De bouw van de muur, die uitgerust is met sensoren, moet midden volgend jaar af zijn. Het uiteindelijke doel van Israël: zijn volledige grondgebied ommuren. Een volledig land achter een muur. “We moeten ons beschermen tegen de beesten in de regio”, aldus Israëlisch premier Benjamin Netanyahu. Oorlogstaal. Toeval is het niet.

LEES OOK