Dit is een gastbijdrage. Een Apache-lezer levert met dit stuk een bijdrage aan het maatschappelijk debat. De auteur schrijft in eigen naam en is verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.

Vlaanderen verdroogt: breek de riolen open

26 mei 2020 Filip De Bodt
Gevolgen droogte landbouw
De gevolgen van de extreme droogte op de groei van de maïs (Foto: © Boerenbond)

Volgens Aquafin zijn de riolen, die de firma zelf aanlegde, nu al te klein. Voor vzw Climaxi kan het volledig herzien van het rioleringssysteem en de waterafvoer een oplossing zijn.

In Vlaanderen zijn de grondwaterstanden op bijna twee op de drie locaties waar gemeten wordt ‘laag tot zeer laag’ voor de tijd van het jaar, noteerde Apache eerder. De situatie is vergelijkbaar met mei 2019, zegt de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM).

Sommige mensen vinden het bizar. In februari meldde minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) nog dat de grondwatervoorraden bijgetankt waren na een nat einde van de winter. Een paar maanden later staat het water ons figuurlijk alweer aan de lippen doordat er te weinig is.

Een aanslepend probleem

Wanneer nog meer uitgezoomd wordt dan blijkt dat er het afgelopen decennium vier (extreem) droge jaren waren (2011, 2017, 2018 en 2019), waarbij neerslagtekorten niet konden weggewerkt worden.

De problematiek sleept dus al jaren aan. Van de extreme droogte in 2017-2018 zijn we nooit gerecupereerd. In 2019 ging het zo hard niet, maar toch noteert het Evaluatierapport Droogte in acht van de twaalf maanden een neerslaghoeveelheid die onder het gemiddelde blijft. De klimaatwijziging zorgt dus sowieso voor minder neerslag.

Bij driekwart van de gecontroleerde grondwaterwinningen in Vlaanderen worden problemen vastgesteld. Dan zijn er ook nog eens een onbekend aantal illegale winningen

Die raakt ook minder snel aangevuld dan beleidsmakers denken, wat wijst op een onderschatting van de verharding in Vlaanderen: bij regenval worden onze reserves niet snel genoeg aangevuld en het totaal gebrek aan controle op wat er opgepompt wordt zorgt volgens Apache voor nog meer problemen. Bij driekwart van de gecontroleerde grondwaterwinningen in Vlaanderen worden problemen vastgesteld. Dan zijn er ook nog eens een onbekend aantal illegale winningen.

“Onderschat het potentieel niet van vele kleintjes die een groot maken”, reageerde professor waterbeheer Patrick Meire (UA) bij Apache. Departement Omgeving erkent de moeilijkheden bij de handhaving.

De gevolgen waren in 2019 al niet te overzien. De drinkwaterbevoorrading komt in de problemen, zoals we de voorbije weken zagen, volgens het Droogterapport:

Door de lage aanvoer van de Maas werd het innamedebiet door Water-Link verminderd van 5m3/s naar 4 m3/s, in de periode van 23 september 2019 tot en met 2 oktober 2019. De ruwwaterbeschikbaarheidsindicator daalde dan ook naar voldoende en nipt voldoende. De impact hiervan werd deels opgevangen door het aanspreken van de ruwwaterbuffers en deels door verschuiving van productie naar andere drinkwaterbedrijven.

De landbouwsector leed miljoenen verliezen die deels door de Vlaamse Overheid gecompenseerd werden: “Voor de droogte 2018 is medio januari 2020 in totaal 99,2 miljoen euro uitbetaald. In totaal hebben 7.665 landbouwers een beslissing tot schadevergoeding ontvangen. Het gaat om 63,8% van de ingediende dossiers voor de droogte 2018.” 

De scheepvaart kreeg te maken met beperkingen en een deel van het bomenbestand ging naar de vaantjes, wat dan alweer lastig wordt voor het halen van onze klimaatdoelstellingen.

Volgens het Instituut voor Natuur en Bos Onderzoek (INBO) treft de droogteschade in bossen ongeveer 25% van de bomen. Vlaanderen heeft dezelfde waterproblemen als delen van het Middellandse Zeegebied en Afrika, stelde VRT vorig jaar. Slechts 22 landen doen het slechter.

We letten ook maar beter op wat we doen, gezien 33% van ons bnp bestaat uit de meerwaarde van watergevoelige sectoren als landbouw, chemie, voeding en dergelijke, zegt het Vlaams Kenniscentrum Water. Tot nu toe wordt eigenlijk weinig ondernomen om de oorzaken van het probleem aan te pakken. Iedereen weet dat de klimaatverandering minder regen met zich meebrengt tijdens de zomer en dat het water tijdens de winter sneller wegstroomt.

Ruim 16% van onze oppervlakte is verhard. Dat is ongeveer het dubbele van het Europees gemiddelde

Ruim 16% van onze oppervlakte is verhard. Dat is ongeveer het dubbele van het Europees gemiddelde. Vlaanderen zit tot zijn knieën in het beton, zelfs ondergronds. Een Vlaamse betonstop is in dat kader geen politieke eis, maar een noodzakelijke stap om niet te verzuipen.

Elke gemeente zou moeten gaan bekijken hoeveel verharding er kan verdwijnen en via welk financieel reguleringssysteem men dit kan doen. Daarnaast moet de circulaire economie dringend op poten gezet worden door het voeren van een beleid dat zich concentreert op hergebruik van water in de industriële processen waarbij de voedingsindustrie bijvoorbeeld water teruggeeft aan de landbouw.

Aquafin

Ondertussen vergeten velen dat ook onze ondergrond vol beton zit. In de jaren 90 startte Aquafin in opdracht van de Vlaamse Regering de waterzuivering op. Daarbij werden rioolstrengen samengebracht in grote collectoren die naar zuiveringsstations liepen. In de beginperiode waren die collectoren kilometers lang en vervoerden ze het water snel over grote afstanden.

Waterbuffers en doorsijpeling naar het grondwater krijg je bij open grachten en traagstromend water in plaats van in een supersnelle rioolstelsel die nu door de klimaatwijzigingen ook onder druk komen te staan.

Aquafin zegt in zijn Memorandum zelf dat het de klimaatsveranderingen onderschat heeft:

Een gecombineerde kijk op afvalwater- en hemelwaterbeheer is niet alleen noodzakelijk vanuit ecologische, maar ook vanuit maatschappelijke invalshoek. De klimaatverandering zorgt in Vlaanderen voor steeds meer felle buien, waarop de diameter van de meeste riolen nooit voorzien was. Het gevolg is steeds meer voorkomende overstromingen van huizen en hele straten. Overstromingen uit de riolering zullen twee maal vaker voorkomen tegen 2030 en tot zelfs vijf maal in 2050.

Eén van de problemen die zich stellen, is dat de scheiding van afvalwater en regenwater nog altijd zeer minimaal is in Vlaanderen. Nog geen 20% van de rioleringen is echt gescheiden. Dat cijfer moet omhoog. Daarbij komt nog dat het regenwater, dat wel apart afgevoerd wordt, zonder infiltratie in beken terechtkomt en dus ook relatief snel verdwenen is. Men zou deze regenwaterstromen kunnen onderbreken of beëindigen met infiltratiemogelijkheden, waarbij er voor gezorgd wordt dat zoveel mogelijk regenwater in de grond terugdringt. Uiteraard is dit niet in één dag geklaard en wordt het een dure onderneming. De enige kans om met Vlaanderen niet in de permanente droogte te belanden, zal evenwel een fundamentele trendbreuk zijn. Uitgelichte foto: © Boerenbond
LEES OOK
1 REACTIE
Koen vander Meulen15-07-2021 12:27:20
Hoe meer (hoger % van de regenval) niet bezoedeld regenwater de bodem insijpelt hoe beter, en dat is iets anders dan alleen minder verharding.
1. Waarom wordt het regenwater dat van je dak loopt en opgeslagen wordt in een ondergrondse buffertank en dat je gebruikt om je tuin te besproeien, je wagen te wassen en de wc te spoelen, belast via de drinkwaterfactuur op basis van de capaciteit van die tank? Het infiltreert in de bodem, vermindert de vraag naar drinkwater, en hoeft niet gezuiverd te worden door Aquafin.
2. De "hemelwaterafvoer" van onze straten en wegen wordt op termijn volledig afgekoppeld van huishoudelijk afvalwater, zodat de zuiveringscapaciteit (uitgedrukt in inwonersequivalent) van de bestaande zuiveringsstations van Aquafin niet verminderen bij veel regen (de meeste werken met actief slib) . Maar zolang de overstorten in rechtgetrokken waterlopen geloosd worden zorgt dat er enkel voor dat het water sneeller naar zee gaat. Plannen om niet bevaarbare rivieren en beken weer in hun vroeger winterbedding te laten meanderen zetten meer zoden aan de dijk om meer regenwater naar de grondwater te laten sijpelen. vb. De Nete .