Een goede klimaatles? Cut the crap!

 Leestijd: 3 minuten8

Koolstofarme alternatieven vormen de kern van de klimaatoplossing. En als we tijdig en verstandig investeren, zullen ze ons behoeden voor de kwalijkste gevolgen van de klimaatopwarming. Jongeren opzadelen met een joekel van een eco-schuldgevoel, daarentegen, brengt geen heil.

Stel: je bent 16. Een nieuwe leerkracht Nederlands komt de klas binnen en hij blijkt meteen een topkerel te zijn. Hij gebruikt leuke didactische trucs, is grappig en zeer empathisch. Een echte teddybeer. Eén minpuntje evenwel: hij beweerdt dat ‘ik vindt’ eindigd op –dt. Ook bij de andere dt-en grammaticaregels slaadt hij mis de bal geregeld. Maar de leerlingen niet erg vinden dat, want ze weten niet beter. Ze vinden hem vooral geweldig.

(Geen) paniek

Dat is ongeveer wat afgelopen woensdagavond op één te zien was tijdens het primetime-programma ‘De klas’. Wim Lybaert gaf er een klimaatles aan een klas Oostendse jongeren en zijn omgang met de klasgroep was ronduit top. Maar wat hij zei, raakte kant noch wal. Van bij de start was het al raak, of beter gezegd, mis: “Binnen 30 tot 40 jaar staat Oostende onder water”, poneerde Wim met veel stelligheid. 

Maar stel je eens voor dat zijn stelling zou kloppen. Dan blijven onze kustbewoners daar toch verbazend rustig onder, niet? Ik kom af en toe in Oostende en ik heb er nog nooit enige vorm van paniek gemerkt rond het wassende zeewater. Ook de verhuur en verkoop van appartementen loopt er nog steeds van een leien dakje. Vreemd toch. Waarom zou je nog een appartementje met zicht op zee kopen als je weet dat je investering binnenkort niets meer waard is?

Oostende zal binnen 30 tot 40 jaar NIET onder water staan

De reden voor deze onverklaarbare apathie aan onze kust is eenvoudig. Oostende zal binnen 30 tot 40 jaar namelijk NIET onder water staan. Volgens de voorspellingen van het klimaatpanel van de Verenigde Naties zal de zeespiegel zelfs tegen 2100 ‘maar’ maximaal één meter hoger staan. Voor heel wat eilandstaten een probleem, maar Vlaanderen kan dit perfect aan. Zelfs twee tot drie meter zou Oostende, mits tal van aanpassingswerken, niet onder water zetten. 

Pieter Boussemaere

Toxische cocktail

Maar goed, misschien nam Wim een loopje met de stijgende zeespiegel omdat zijn doelpubliek anders de ernst van de situatie niet zou begrijpen. Want de klimaatopwarming staat weldegelijk op het punt om onze menselijke beschaving op haar grondvesten te doen daveren. Als we nu niet opletten, botsen we nog in de loop van deze eeuw op een toxische cocktail van extreme droogtes, hongersnoden, ronddolende mensenmassa’s, pandemieën, ontwrichte staten en ineenstortende ecosystemen, waarbij de stijgende zeespiegel pas in een latere fase een doorslaggevende rol zal spelen. 

En de komende jaren zijn cruciaal. Als we de gevolgen tegen het einde van de eeuw enigszins onder controle willen houden, moet de wereldwijde uitstoot reeds in 2030 met bijna de helft gedaald zijn. Dat lukt alleen door het gebruik van steenkool, olie en gas zo snel mogelijk overboord te kieperen en prompt de koolstofarme alternatieven te omarmen.

Deze koolstofarme alternatieven vormen de kern van de klimaatoplossing. Het goede nieuws is dat alles allang voorhanden is en dat deze omslag onze economie op de middellange termijn alleen maar ten goede komt. Onze levensstandaard hoeft daar niet onder te lijden en het maakt ons meteen onafhankelijk van landen met een bedenkelijke reputatie zoals Rusland en Saoedi-Arabië.

Plastic zakken en een koopverslaving

Maar daar werd in Wims les met geen woord over gerept, integendeel. Hij praatte de jongeren vooral een schuldgevoel aan door te hameren op allerlei ‘slechte’ gewoontes uit hun dagelijkse leven. Een greep uit de ‘klimaatbeloftes’ die de jongeren op het einde van de uitzending maakten, spreekt boekdelen: ‘Ik zal niet langer drie schermen tegelijkertijd gebruiken’, ‘ik zal minder plastic gebruiken en weggooien’, ‘minder papier verspillen’, ‘het licht uitdoen als ik de kamer verlaat’,  ‘twee keer nadenken alvorens ik iets koop’, ‘minder lang douchen’ enzovoort. 

Ook het steeds terugkerende wondermiddel ‘consuminderen’ mag je niet verwarren met de échte klimaatoplossingen

Uiteraard zijn dit allemaal mooie voornemens. Maar het probleem is niet enkel dat ze per definitie weinig zoden aan de klimaatdijk brengen. Ze hebben vooral weinig tot niets met de klimaatkwestie van doen. Ook het steeds terugkerende wondermiddel ‘consuminderen’, mag je bijvoorbeeld niet verwarren met de échte klimaatoplossingen.

Het klimaateffect van consuminderen is alsof je het volgende zou zeggen tegen een man die zijn vrouw zeven dagen op zeven slaat: “Wat als je je nu eens zou beperken tot vijf dagen per week?” 

Mijn oproep aan iedereen die met de klimaatkwestie bezig is: cut the crap en hou het bij de essentie van de klimaatproblematiek

Vandaar mijn oproep aan iedereen die met de klimaatkwestie bezig is: cut the crap en hou het bij de essentie van de klimaatproblematiek. En daar horen plastic zakken of je koopverslaving niet bij. Zelfs energie is de vijand niet, het zijn de fossiele brandstoffen. Om de klimaatopwarming te stoppen is het dus belangrijker om te weten waar je energie vandaan komt, dan om na te gaan hoeveel je ervan verbruikt.

Leg dan ook vooral de nadruk op die vele alternatieven. Want nieuwe energiesystemen en technologieën staan te popelen om mijn en jouw leven niet alleen aangenamer, maar ook gezonder te maken. En als we tijdig en verstandig investeren, zullen ze ons behoeden voor de kwalijkste gevolgen van de klimaatopwarming. Enkel op deze manier leer je jongeren (én hun ouders) mee te werken aan de échte klimaatoplossingen, vermijd je onnodige gevoelens van onmacht of schuld, en bied je hoop! 

  Dit is een gastbijdrage. Een Apache-lezer levert met dit stuk een bijdrage aan het maatschappelijk debat. De auteur schrijft in eigen naam en is verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.

Auteur: Pieter Boussemaere

Auteur en historicus Pieter Boussemaere doceert klimaat- en wereldgeschiedenis aan de Hogeschool VIVES, afd. Brugge. Daar ontdekte hij dat de klimaatkennis bij onze jongeren en toekomstige leerkrachten, ondanks de vele media-aandacht, bedroevend laag en zelfs veelal foutief is. Zijn uitgaves ‘Eerste hulp bij klimaatverwarring. Waarom de opwarming van de aarde veel meer is dan een milieuprobleem’ (Davidsfonds, 2015) en ‘De aarde warmt op door een gat in de lucht. Een onderzoek naar de klimaatkennis van de Vlaamse leerkracht in opleiding’ (VIVES, 2016) spelen daarop in. Pieter Boussemaere schreef eerder al ‘De langste reis’ (Davidsfonds, 2012) en is al jaren een veel gevraagd spreker. Momenteel werkt hij ook als woordvoerder van Transform3, platform klimaatneutrale economie.
‘Tien klimaatacties die werken’ verscheen in 2018. Meer informatie op www.10klimaatacties.be