Coronapaspoort leidt tot selectieve vrijheid

6 mei 2021 Paul Gebruers
shield-2854067_1920
Pixabay

In België is een advies in de maak over mogelijke versoepelingen van de coronamaatregelen voor landgenoten die gevaccineerd zijn. Het moet hen toelaten om straks bijvoorbeeld naar een restaurant of de kapper te kunnen gaan. Voor de hernieuwde intrede in het openbare leven zou een pas ingevoerd worden.

De eerste politicus om zich openlijk voorstander te verklaren was Rudi Vervoort (PS), minister-president van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Hij pleitte vorige zondag (2/5) voor de camera’s van de Franstalige commerciële omroep RTL voor een coronapaspoort naar Deens model. Dat deed menig wenkbrauw fronsen.

“Er moet iets veranderen voor mensen die al gevaccineerd zijn. Een paspoort kan meer vrijheid geven. We kunnen hen niet laten wachten tot de sceptici beslissen of ze al dan niet gevaccineerd willen worden”, stelde Vervoort.

Twee dagen later (4/5) liet Vlaams minister van Welzijn en Volksgezondheid Wouter Beke (CD&V) weten dat ook hij voor het idee gewonnen is. Met exact dezelfde argumentatie van het teruggeven van de vrijheid. Beke haastte zich om eraan toe te voegen dat de invoer van een vaccinpas wel aan een aantal voorwaarden moet voldoen.

Zo moet het systeem “juridisch stevig onderbouwd” zijn, onder meer om discriminatie tegen te gaan. “En iedereen moet de kans gekregen hebben om zich te laten vaccineren”, zegt de minister. Voorts mag de regel alleen gelden voor meerderjarigen en moet de vaccinatiegraad hoog genoeg zijn. “We zitten aan 93% bij 65-plussers. Elke dag proberen we zoveel mogelijk mensen te overtuigen om zich te laten vaccineren.”

Twee paspoorten rijker

Premier Alexander De Croo (Open Vld) vindt het geen goed idee om nu al een gelijkaardig systeem als Denemarken in te voeren. “Als je de kans nog niet hebt gehad, is het wat hard om te zeggen dat je minder mag dan anderen die wél al gevaccineerd zijn. Dat gaat toch ver. Vanaf het moment dat iedereen de mogelijkheid heeft gehad om zich te laten vaccineren, liggen de kaarten anders. Dan is het een vrije keuze geweest om het vaccin niet te nemen.”

Coronacommissaris Pedro Facon: 'Het lijdt voor mij geen twijfel dat er een coronapasport zal komen. Zeker als de volledig gevaccineerde populatie groeit'

Pedro Facon is minder voorzichtig. “Het lijdt voor mij geen twijfel dat zo’n paspoort er zal komen. Zeker als de volledig gevaccineerde populatie groeit”, zegt de coronacommissaris. Een echte naam heeft de op til zijnde registratie nog niet. Coronapas, coronapaspoort, vaccinpas en vaccinatiepas zijn vier varianten op hetzelfde thema.

Voor het goede begrip: de coronapas is niet te verwarren met het Europese vaccinatiepaspoort, waaraan we niet zullen ontsnappen. Dat dient uitsluitend voor reizen over de grens.

Het concept om met zo’n paspoort het reisverkeer in de zomermaanden weer op gang te brengen is ontwikkeld door de Europese Commissie. De lidstaten van de Europese Unie stemden ermee in. Het blijft wel hun bevoegdheid om te beslissen of er ook andere voordelen aan worden gekoppeld, zoals het aanschaffen van een festivalticket of een reservatie in een restaurant.

Straks zijn sommigen van ons dus in één klap twee paspoorten rijker: eentje om te reizen, voorlopig alleen binnen de Europese Unie, en een ander om naar het theater om de hoek te gaan.

Timing en inhoud

Over de timing van de invoering van een binnenlands coronapaspoort bestaat nog lang geen eensgezindheid. Minister Beke liet 11 juli vallen. De Vlaamse feestdag wordt naar voren geschoven als datum voor de zogenaamde heropening van de maatschappij. Tegen die dag moet elke Vlaming ouder dan 18 jaar de kans op een eerste prik gekregen hebben.

Te vroeg, oordelen de in de Gems verzamelde experten. De corona-adviesraad, een 24-koppige groep van experten voor managementstrategie van Covid-19, is al enkele weken bezig met brainstorming over een mogelijk coronapaspoort. Daarbij wordt in twee richtingen gekeken: de volksgezondheid en talloze ethische kwesties. Een officieel rapport is voor volgende week in het vooruitzicht gesteld. Nadien is het woord aan de politici, met juristen in hun kielzog.

Belangrijker dan de timing is de inhoud van het coronapaspoort. De huidige plannen gaan in de richting van een hiërarchie tussen de categorieën die eerder op Europees niveau vastgelegd waren. Een negatief testresultaat is lang niet evenveel waard als een vaccin, zo adviseerden de experts.

Het Europese vaccinatiecertificaat kent geen hiërarchie. De bezitter kan ermee aantonen dat hij gevaccineerd is tegen SARS-CoV-2, op welke recente datum hij een PCR-test ondergaan heeft en of hij Covid-19 al heeft doorgemaakt en op die manier immuniteit heeft opgebouwd. Die driedeling op gelijke voet krijgt geen verlengstuk in het binnenlands paspoort.

Deense mosterd

Vlaanderen en Brussel halen de mosterd in Denemarken, waar een maand geleden een coronapas werd ingevoerd. Dat viel samen met de heropening van de horeca. Televisiebeelden van bomvolle terrasjes in hoofdstad Kopenhagen wekken de indruk dat het normale leven weer op gang gekomen is. Maar dat is hoegenaamd niet het geval. Theaters, bioscopen en gymzalen zijn nog dicht. Roskilde, het toonaangevende rockfestival in Europa, moet minstens nog een jaar wachten op een volgende (mini-)editie.

De Deense regering bereikte na een nachtelijke marathon dinsdagmorgen (4/5) een akkoord over een nieuwe reeks versoepelingen van de coronamaatregelen. Bioscopen en theaters mogen straks opnieuw 2.000 toeschouwers ontvangen, exclusief voor de bezitters van een pasje. Die krijgen de Denen als ze volledig ingeënt zijn, in de voorafgaande 72 uur een negatieve coronatest aflegden of al een coronabesmetting doormaakten. De resultaten van een sneltest verschijnen een kwartier later op de smartphone, zelfs zonder het installeren van de app.

Duitsland kijkt evenzeer naar de Deense buren. De roep om versoepelingen was zo groot dat die voorlopig doorgevoerd zijn zonder landelijke pas. Wie gevaccineerd is, zal daarvan wel een bewijs moeten kunnen voorleggen. Dat komt terecht in het gebruikelijke en mondiaal ingeburgerde gele vaccinatieboekje, een heel logische keuze.

Aanbeveling van Unia

De nieuwe plannen botsen op heel wat bezwaren. Unia neemt het voortouw in het verzet. Het interfederaal gelijkekansencentrum anticipeerde en werkte vorige week vrijdag (30/4) een aanbeveling uit (nummer 278). Het advies van Unia biedt juridische richtsnoeren voor private en publieke initiatieven, die de toegang tot goederen en diensten afhankelijk willen maken van de vaccinatiestatus van een persoon.

Els Keytsman (Unia): 'Een rode draad van de maatregelen sinds de uitbraak van de coronacrisis is dat grote groepen in onze samenleving vergeten worden. Vooral de financieel zwakkeren'

Hamvraag is of de overheid vaccinatie als voorwaarde kan stellen voor de toegang tot plaatsen en diensten. Het gaat om een brede waaier, van ziekenhuizen, horeca, cinema’s, theaters en musea tot zelfs het openbaar vervoer en sportmanifestaties. Of tot activiteiten zoals stages, opleidingen, betogingen, vrijwilligerswerk en vakantie- en sportkampen.

“Een coronapaspoort neigt naar discriminatie”, zegt Unia-directeur Els Keytsman. Ze pleit voor een parlementair debat en een wettelijke onderbouw, met een evenwicht tussen gezondheid en mensenrechten. “Zonder wettelijk kader en met de kennis die vandaag bestaat over de vaccins en het virus, mag je de vaccinatiestatus niet zomaar gebruiken. Een rode draad van de maatregelen sinds de uitbraak van de coronacrisis is dat grote groepen in onze samenleving vergeten worden. Vooral de financieel zwakkeren in onze maatschappij.”

Keytsman herinnert ons eraan dat België gekozen heeft om geen vaccinatieverplichting op te leggen. “Door mensen die al ingeënt zijn meer toe te laten, vraagt de overheid aan de private sector om de controle over te nemen. Dat geldt bij de kapper en in het restaurant, maar ook bij een bezoek aan een woonzorgcentrum en bij de bank om een rekening te openen.”

Volgens Unia is het geen goed plan om bij het aanbieden van goederen en diensten een onderscheid te maken op basis van de vaccinatiestaat. “Een groep mensen wordt niet bereikt door de vaccinatiecampagne. Zij zijn slachtoffer van de digitale kloof en de uitnodigingsbrief is niet voor iedereen duidelijk.”

“Een even groot probleem rust op de schouders van mensen die door hun wankele gezondheid of een handicap niet gevaccineerd mogen worden. Iemand met kanker en een zwakke immuniteit moet regelmatig op consultatie in een ziekenhuis. De toegang wordt afhankelijk gemaakt van het bezit van een vaccinpas. Met het risico dat die persoon de toegang geweigerd ziet.”

Pleiten in de duisternis

Juridisch tasten de voorstanders van een coronapas in het duister. De thematiek is niet alleen nieuw, maar ook dermate complex dat eenduidige recepten voorlopig ontbreken. De status van al dan niet gevaccineerde valt onder de geldende regel van discriminatie op grond van gezondheidstoestand. En dat is tot nader order nog altijd verboden.

De status van al dan niet gevaccineerde valt onder de geldende regel van discriminatie op grond van gezondheidstoestand. En dat is tot nader order nog altijd verboden

Kan de overheid aan burgers faciliteiten ontzeggen, ook als ze in theorie de kans hebben gekregen om zich te laten vaccineren? De meningen zijn verdeeld. Delen van de bevolking missen hun oproepingsbrief, onder meer bij gebrek aan digitale tools en/of kennis. Dat was ingecalculeerd in aanloop naar de start van de vaccinatiecampagne.

Een wettelijk kader dringt zich sowieso op. Juristen verwijzen naar onvermijdelijke conflicten die op komst zijn en de privacy bedreigen. Wat gebeurt er als een burger niet ingaat op de eis van de uitbater van een café of bioscoop om een vaccinbewijs te tonen?

Ook over het delen van medische gegevens regent het bezwaren, onder meer over een aantasting van de privacy. Moet of mag de uitbater van een café of een restaurant in uw dorp weten of u al dan niet gevaccineerd bent? Wat met mensen die om een specifieke reden geen vaccin mogen of kunnen nemen? Zal in het paspoort vermeld worden welke aandoeningen dat beletten, zoals nu gesuggereerd wordt?

Als Vlaanderen en Brussel het Deense model kopiëren, kunnen we met een negatieve coronatest gedurende 72 uur overal zorgeloos naartoe. Maar drie dagen later moeten we een nieuwe sneltest ondergaan of zelf afnemen. In Denemarken zijn die sneltesten gratis ter beschikking, bij wijze van spreken op elke hoek van de straat. Bij ons draait de burger er financieel zelf voor op.

Een zelftest, alleen te koop bij de apotheek, kost 7 tot 8 euro. De ziekteverzekering komt alleen tussen bij mensen die recht hebben op een verhoogde tegemoetkoming. Zij betalen 1 euro per test, beperkt tot twee stuks per week. Iemand die nog geen kans tot vaccinatie kreeg of daar door een aandoening niet voor in aanmerking komt, is dus al ettelijke euro’s kwijt nog voor hij of zij aan een terrastafeltje kan aanschuiven. Dat die test niet gratis aangeboden wordt, is op zich al een vorm van discriminatie.

 

Uitgelichte afbeelding: Pixabay

LEES OOK