Vlaamse miljoenen op maat van mediabonzen

 Leestijd: 7 minuten2

Terwijl Vlaamse mediabedrijven in 2020 miljoenenwinsten boekten, stopt de Vlaamse Regering hen miljoenen toe vanuit het corona-relanceplan. De Vlaamse Regering ontpopt zich zo als een extra geldkraan voor de al zwaar gesubsidieerde grote Vlaamse mediabedrijven, die met belastinggeld op veroveringstocht trokken naar Nederland en hun aandeelhouders enorme dividenden uitkeren.

Vlaams minister van Media Benjamin Dalle (CD&V) trekt samen met Vlaams minister van Innovatie Hilde Crevits (CD&V) 35 miljoen euro uit om de Vlaamse mediasector te ondersteunen na de coronacrisis. Het geld dient om “een innovatief digitaal transformatieprogramma uit te rollen”, met onder meer een “optimalisatie van data captatie en data flows”, de ontwikkeling van “smaakverbredende algoritmes” en de uitwerking van “innovatieve aanbevelingsstrategieën”. Dat is schoon nieuw Vlaams om te zeggen dat de Vlaamse Regering creatief belastinggeld zal doorsluizen naar de chronisch hongerende portefeuilles van de Vlaamse mediabonzen.

Het relanceplan ‘Vlaamse veerkracht’ dat de Vlaamse Regering lanceerde om het economische en maatschappelijk weefsel na de coronacrisis te herstellen, heeft nu ook een medialuik. Begin deze maand zette de regering het licht op groen voor een projectplan waar een prijskaartje van 35 miljoen euro aan vasthangt.

Dat geld is broodnodig want, zo lezen we, “het Vlaamse media-ecosysteem staat al enkele jaren sterk onder druk door de snelle digitalisering en internationalisering van onze samenleving en economie, de gewijzigde mediaconsumptie en nieuwe (disruptieve) businessmodellen. De Covid-19-crisis heeft deze structurele problemen verder versterkt.”

Forse winst

Met die versterking van de structurele problemen door corona valt het nogal mee. Twee weken voor de Vlaamse Regering zich over het projectplan boog, maakte DPG Media haar jaarcijfers bekend. De uitgever van onder meer Het Laatste Nieuws, Dag Allemaal, Humo en De Morgen boekte in coronajaar 2020 een omzet van 1,766 miljard euro. Dat is 8% meer dan in 2019. De nettowinst steeg zelfs nog meer: in 2019 bedroeg die 129 miljoen euro, in 2020 was het 178 miljoen euro. Dat is een stijging met 38%.

De nettowinst van DPG Media steeg in coronjaar 2020 met 38% tot 178 miljoen euro

Mediahuis, waarmee DPG Media in Vlaanderen (maar ook in Nederland) een quasi krantenduopolie heeft, flirtte in 2020 voor het eerst met de status van miljardenbedrijf: de omzet bleef net onder de mythische 10 cijfers. De winst (58,6 miljoen euro) lag in 2020 zelfs bijna vier keer zo hoog als in 2019 (14,7 miljoen euro).

Beide bedrijven wijten die spectaculaire groei aan een toename van het aantal digitale abonnees, eigen aan de geslaagde digitale omwenteling. “2020: kanteljaar in de digitale transformatie van Mediahuis”, was de kop boven het persbericht over de jaarcijfers van Mediahuis. Gevolgd door de onderkop: “Succesvolle digitale strategie leidt tot ongekende toename aantal abonnees.”

Ook executive chairman van DPG Media Christian Van Thillo schreef het succesvolle jaar 2020 toe aan het feit dat zijn mediabedrijf zwaar investeert in digitalisering: “Onze groep die al jaren investeert in een doorgedreven digitalisering heeft daar de vruchten van geplukt.”

Betaalmuur

Hoe de coronacrisis de structurele problemen precies heeft versterkt en waarom voor “een innovatief digitaal transformatieprogramma” dringend 35 miljoen euro overheidssteun nodig is, is een raadsel. Of het moet zijn dat de problemen enkel betrekking hebben op de inkomsten uit reclame. Die zakten effectief tijdens het coronajaar. Een jaar waarin bedrijven die echt werden getroffen door de crisis deden wat bedrijven tijdens een crisis wel vaker als eerste doen: beknibbelen op het advertentiebudget.

De daling van die inkomsten uit reclame compenseerden de Vlaamse mediabedrijven echter ruimschoots door de inkomsten uit abonnementen. Het leverde niet enkel hogere winsten op, het is een evolutie waarmee elk mediabedrijf dat journalistiek voorop zegt te plaatsen blij zou moeten zijn. Lezers die bereid zijn te betalen voor journalistiek maken kranten onafhankelijk van hun adverteerders. Het versterkt de positie van redacties. Het levert betere, onafhankelijkere journalistiek op.

Voor de paywall worden hordes lezers verleid met clickbait en met als journalistiek verpakte advertenties

Helaas is dat niet de grootste zorg van mediabedrijven. Journalistiek is al lang niet meer de corebusiness. Het is verworden tot de schaamlap die enkel nog dient als verkoopargument om zowel federaal als Vlaams onverdedigbaar hoge subsidies te bedingen.

Voor journalistiek die digitaal wordt aangeboden, speelt het belang van de onafhankelijkheid van adverteerders zo mogelijk nog meer. Het volstaat daarvoor te kijken naar de artikels die kranten voor en achter hun betaalmuur zetten. In beide gevallen is het de lezer die betaalt, alleen de manier waarop verschilt. Abonnees kunnen achter de paywall lezen. Voor de paywall worden hordes lezers verleid met clickbait en met als journalistiek verpakte advertenties. De website van Het Laatste Nieuws telt dagelijks ongeveer 2 miljoen bezoekers. Het aantal digitale abonnees van de krant dat de zogenaamde plus-artikelen online kan lezen, blijft net onder de 20.000.

Dat is een enorm verschil. De miljoenen bezoekers van de gratis artikels betalen DPG Media indirect met de data die ze achterlaten. Die zijn veel geld waard op de advertentiemarkt en mediabedrijven willen er zoveel mogelijk, liefst gecombineerd met data van verschillende andere sites die eigendom zijn van dezelfde groep. Zo kunnen de gebruikersprofielen verder aangescherpt worden en komen er meer gerichte en beter betaalde advertenties.

Digitale transformatie

Op die leest is het hele relanceplan voor de media van de Vlaamse Regering geschoeid. De substantiële relancemiddelen, zo lezen we, bieden “een unieke kans om de technologische weerbaarheid en de economische leefbaarheid van het Vlaamse media-ecosysteem te versterken. De focus ligt hierbij op waardecreatie, zowel voor de mediaconsument, als voor de mediaspeler.”

De Vlaamse Regering deelt nog eens 35 miljoen euro subsidies uit bovenop de honderden miljoenen waarmee de federale overheid mediabedrijven indirect subsidieert

Vooral dat laatste mag u zeer letterlijk nemen: waardecreatie voor de mediaspeler. Met een btw-nul-regeling en vernieuwde distributiesteun voor het verdelen van kranten en tijdschriften via bpost schuift de federale overheid jaarlijks honderden miljoenen euro door naar de grote mediabedrijven.

De Vlaamse Regering, die bevoegd is voor media maar een veel kleiner budget ter beschikking heeft, meent nu dat ze daar nog eens 35 miljoen euro bovenop moet gooien en tovert vondsten als “smaakverbredende algoritmes” uit de hoge hoed.

Even tussendoor: los van de 35 miljoen euro die de Vlaamse Regering nu vrijmaakt, kreeg DPG Media een paar maanden geleden nog de toezegging van bijna een miljoen euro ‘transformatiesteun’ van de Vlaamse Regering. Ook dat geld is bedoeld om de digitale transformatie vorm te geven. Drie jaar eerder ontving Mediahuis trouwens al voor een gelijkaardig bedrag en met gelijkaardige argumentatie ‘transformatiesteun’ van de Vlaamse Regering.

Streamz

Voor al die bijkomende steun aan de goed boerende mediabedrijven, komt de Vlaamse Regering nog met een ander argument: de ongelijke strijd met internationale technologiereuzen zoals Google, Facebook en Amazon. Die vreten de Vlaamse digitale reclamemarkt leeg en enkel ‘en bloc’ – en gekruid met veel overheidssubsidies – zouden de Vlaamse mediabedrijven daartegen een dam kunnen opwerpen.

Op voorzet van Christian Van Thillo werd die gedeelde strijd tegen de techgiganten al gebruikt om Streamz door de strot van de VRT te rammen

Die riedel wordt intussen al een paar jaar grijs gedraaid, maar qua geloofwaardigheid doet hij sterk denken aan de UEFA die de plannen voor de Super League afschiet omdat voetbal en niet geld het belangrijkste zou zijn.

Op voorzet van Christian Van Thillo werd die gedeelde strijd tegen de techgiganten ook al gebruikt om Streamz, de Vlaamse Netflix, door de strot van de VRT te rammen. Gedeelde strijd, gedeelde data,… We kunnen de geloofsbelijdenis intussen ongeveer meelippen.

Ook nu wordt de VRT uitdrukkelijk mee aan boord gehesen. In het beste geval kan dit geldkanaal zelfs een deel van de besparingen bij de VRT compenseren. Veel meer dan een glijmiddel om geld naar de grote mediagroepen te versassen, is het niet.

Journalistiek

De Vlaamse Regering maakt er ook geen geheim van dat haar relanceplannen zijn gericht op de grote mediaspelers, ook al vallen er wat kruimels van de tafel voor de kleintjes. Er zijn immers ook ‘kleinere’ projecten waarop in te tekenen valt. Daarbij kijkt de Vlaamse Regering onder meer naar projecten ter bestrijding van ‘fake news’.

Dat moet zowat het enige voorstel zijn dat in de verte doet denken aan journalistiek. Voor de rest ontpopt de Vlaamse Regering zich als een extra geldkraan voor de al zwaar gesubsidieerde grote mediabedrijven die met belastinggeld op veroveringstocht trokken naar Nederland en hun – in het geval van DPG Media goed verborgen – aandeelhouders gigantische dividenden uitkeren.

Half Vlaanderen maakt zich al weken (grotendeels terecht) druk over de mogelijke zelfverrijking van Sihame El Kaouakibi via afgeroomde subsidies. Het gaat om een paar honderdduizend euro. In het geval van de grote mediagroepen gaat het jaarlijks om honderden miljoenen euro belastinggeld die via indirecte federale subsidies naar de achterliggende aandeelhouders stromen. En dat zonder dat ze daar enige verantwoording voor moeten afleggen. De Vlaamse Regering vindt het nodig om daar nog eens 35 miljoen bovenop te doen.

Clickvee

Vlaanderen heeft dan ook een minister van Media en geen minister van Journalistiek. Journalistiek dient een publiek belang terwijl media, in het beste geval, de kanalen zijn om journalistiek te verspreiden. In het beste geval, want zeker de nieuwssites, en dan vooral de gratis artikels, hebben nauwelijks nog iets met journalistiek te maken.

Vlaanderen heeft een minister van Media, helaas geen minister van Journalistiek

Met haar relanceplan voor mediabedrijven trekt de Vlaamse Regering uitgerekend die kaart. Ze heeft tientallen miljoenen veil voor bedrijven die graag willen uitzoeken hoe hun clickvee nog beter te melken. Zo ondersteunt de regering-Jambon niet enkel de portefeuilles van de mediabonzen, ze stimuleert ook de verdere teloorgang van journalistiek in Vlaanderen.

De Vlaamse Regering schuilt daarbij graag achter de brede schouders van Europa. Het geld voor de relance komt van de Europese Unie en is aan een aantal strikte regels gebonden. Journalisten rechtstreeks ondersteunen, is geen optie. Investeren in technologie wel. Het getuigt echter van een gebrek aan creativiteit om niet op zoek te gaan naar manieren om journalistiek te steunen in plaats van de portefeuilles van mediabedrijven.

Het hele relanceplan is dan ook vooral een gigantische gemiste kans om journalistiek te ondersteunen. Die staat in Vlaanderen nochtans onder druk, onder meer door de gretigheid van de aandeelhouders van de grote mediabedrijven. Banen schrappen op redacties, belabberde lonen voor freelancers, journalisten die ingeschakeld worden om publi-reportages te schrijven, de voortschrijdende mediaconcentratie, … het lijkt de Vlaamse Regering allemaal worst te wezen. De plannen bevatten geen enkele intentie om aan die problemen iets te doen.

Door de overmatige focus op technologische ondersteuning is zelfs het tegendeel waar. Wie de nota van de Vlaamse Regering leest, stelt vast dat de financiële inspanningen in de allereerste plaats draaien om algoritmes, reclame- en datawerving. Vrij vertaald: over hoe direct of indirect geld uit lezers te zuigen. Anders – u raadt het al – wordt die markt aan Google en Facebook gelaten en dreigt een ander hip woord uit de nota: ‘digital leakage’.

Vlaams Journalistiek Fonds

Natuurlijk is er fantastische nieuwe technologie die kwaliteitsjournalistiek ondersteunt. Kijk naar de mooie staaltjes datajournalistiek die De Tijd soms brengt of naar de verwerking van gigantische datasets. Ook samenwerking kan een grote meerwaarde betekenen. En dan geen samenwerking om data te verzamelen over de lezers, voordat Google ermee wegloopt, maar wel journalistieke samenwerking en informatiedeling.

De macht van de mediabaronnen groeit samen met hun imperium. Hun invloed op het politiek bestel neemt evenredig toe

Daarvoor bestond tot voor kort een bescheiden maar prima functionerend vehikel: het Vlaams Journalistiek Fonds. Bij dat fonds konden aanvragen worden ingediend voor concrete journalistieke projecten. Net zoals bij Fonds Pascal Decroos, waar individuele journalisten een beursaanvraag kunnen indienen, beoordeelde een onafhankelijke jury – als buffer tussen overheid en journalistiek project – de voorstellen.

Dat fonds werd bij het aantreden van de regering-Jambon prompt een kopje kleiner gemaakt. In de plaats daarvan krijgen we nu een gigantisch cadeau voor mediabedrijven, verpakt in een flinterdun verkooppraatje en hoewel het om een veelvoud gaat van de subsidies die naar Let’s Go Urban stroomden, zal u daarover wellicht geen kritische bedenkingen lezen in de kranten van de grote spelers.

Dat gebrek aan kritische zin wanneer het over de eigen winkel gaat, is een laatste bijzonder kwalijk neveneffect van de bestaande miljoenenstromen tussen overheid en mediabedrijven. De macht van de mediabaronnen groeit samen met hun imperium. Hun invloed op het politiek bestel neemt evenredig toe. Onder hun impuls wordt de ‘concurrerende’ openbare zender uitgekleed en in de pas gedwongen.

Voor de steeds nauwer wordende symbiose tussen politiek en mediabonzen sluit journalistiek Vlaanderen gedwee de ogen. Een hond bijt de hand niet die hem voedt, ook niet de zelfverklaarde waakhond van de democratie. Al zeker niet als het over 35 miljoen euro gaat.


Uitgelichte afbeelding: © DPG Media

Auteur: Tom Cochez

Licentiaat criminologie. Werkte van 1997 tot 2008 voor De Morgen. Hij volgde er vooral gezondheidszorg, sociale zaken en milieu en verdiepte zich in de politieke partijen Vlaams Belang en Groen. In 2008 koos hij ervoor om opnieuw op freelance basis te werken onder meer ook voor Knack en Humo. Een jaar later stond hij mee aan de wieg van De Werktitel, het latere Apache.be. Vandaag werkt hij als redacteur.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books