Van marginaal clubje tot grootste eenmanspartij van Nederland

 Leestijd: 11 minuten2

In 2015 nog een obscure denktank en in 2019 de grootste partij van Nederland. Wat verklaart de snelle opkomst van Thierry Baudet en zijn uiterst rechtse Forum voor Democratie? De spektakelpoliticus kan op veel media-aandacht rekenen, maar dat is niet de enige verklaring. Communicatiewetenschapper en journalist Chris Aalberts volgt Baudet al van toen zijn Forum nog een denktank was en voorspelt een even snelle neergang als opkomst. “Baudet maakt alle denkbare fouten van eerder geflopte rechts-populistische splinterpartijen.”

Bij de verkiezingen in 2017 bestormde de flamboyante Thierry Baudet nagenoeg vanuit het niets het politieke bestel in Nederland en sleepte hij met zijn Forum voor Democratie twee zetels in de Tweede Kamer in de wacht. Bij de Provinciale Statenverkiezingen van 20 maart 2019 werd de partij van Baudet zelfs de grootste partij van Nederland. Bij die overwinning buitelden ook Vlaamse politici als Tom Van Grieken en Bart De Wever over elkaar heen om gelijkenissen met hun partijen te onderstrepen.

Een opmerkelijk succes voor een politieke beweging die slechts drie jaar eerder nog een zieltogend bestaan leidt als een eurokritische denktank aan de Amsterdamse Herengracht. De figuur van FvD-voorman Baudet is daar niet vreemd aan. 

Op 17 maart 2021 trekken de Nederlanders opnieuw naar de stembus voor de Tweede Kamer. Die verkiezingen zijn nog niet voor meteen, maar volgens Chris Aalberts, Forum voor Democratie-watcher van het eerste uur, is de partij van Baudet echter geen lang leven beschoren en is de ineenschrompeling van Forum voor Democratie imminent. “Baudet maakt alle denkbare fouten van eerder geflopte rechts-populistische splinterpartijen.”

De onlangs gepresenteerde kandidaten van Forum voor Democratie voor de komende verkiezingen in maart vertellen volgens Aalberts al veel. “Hier staan zoveel mensen op die de partij in de problemen kunnen brengen vanwege gebrek aan integriteit, incompetentie, dubbele agenda’s of extremisme.”

Thierry Baudet (Forum voor Democratie) tijdens een debat in de Nederlandse Tweede Kamer over de Covid-19-wet (Foto: ©. Bart Maat (ANP/AFP))

Denktank

In zijn boek De partij dat ben ik ontleedt Aalberts, als communicatiewetenschapper verbonden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, de Werdegang van het politieke fenomeen Baudet. Aalberts is niet meteen wat je zou noemen een linkse jongen. Hij schrijft voor ThePostOnline, een Nederlandse nieuws- en opiniewebsite van rechtse signatuur en zegt zelf een aantal standpunten met Forum te delen.

“Zo ben ik ook kritisch over de EU en ben ik voor referenda. Maar ik ben vooral een liberaal, en juist die stroming zit bij Forum in de verdrukking met dubieuze opmerkingen over vrouwen, voorstellen tot ongelijke behandeling van mensen met een dubbel paspoort en samenwerking in het Europees Parlement met de homofobe Poolse regeringspartij PiS (Recht en Rechtvaardigheid)”, licht hij zijn politieke oriëntatie toe. 

Chris Aalberts: ‘De frustratie van een deel van Wilders’ aanhangers heeft ruimte opgeleverd voor een alternatief’

Eigenlijk is Aalberts één van die vele Nederlanders die in het begin niet goed hebben gezien dat Forum een extremistische club is, bekent hij. “In de begindagen was ik zeker van mening dat Forum een fatsoenlijker alternatief voor Geert Wilders zou kunnen zijn. Die mening heb ik – en velen met mij – moeten bijstellen. Inmiddels is Forum juist extremer dan de PVV (Partij voor de Vrijheid) geworden”, vertelt Aalberts.     

“Ik ben geen sympathisant en dat wist men bij Forum al bij de start in 2015, toen ik begon met het bezoeken van lezingen van wat toen nog de denktank was. Het was eigenlijk vreemd dat ik daarover schreef, omdat de denktank er totaal niet toe deed. Het was immers echt een marginale club. Pas later, toen Forum zo stormachtig groeide, bleek dat het interessant was dat ik er in 2015 al bij was”, zegt Aalberts. 

“Ik heb heel vaak bij Forum in de zaal gezeten. Achteraf kun je goed zien dat de huidige problemen van Forum eigenlijk al in de begindagen bestonden: de denktank was inhoudelijk een grillige club die zeer werd bepaald door de persoon Baudet, inclusief zijn voorliefde voor dubieuze bronnen, complottheorieën en extremistische ideeën”, vertelt Aalberts nog. 

‘De huidige problemen van Forum voor Democratie bestonden eigenlijk al in de begindagen’

Toch kreeg Forum als partij de kiezers op de hand. De stormachtige opmars verklaart Aalberts als volgt: “Toen de partij in maart 2017 in de Tweede Kamer werd gekozen, kwam dat omdat de PVV voor sommigen sleets was geworden. De frustratie van een deel van Wilders’ aanhangers heeft ruimte opgeleverd voor een alternatief. De belofte van Forum was min of meer dat men wel invloed zou gaan hebben met een gematigder programma dan Wilders, bijvoorbeeld over migratie en de EU.”

“Die gematigde koers heeft Baudet inmiddels alweer verlaten. De echte doorbraak kwam er pas pas in maart 2019, toen de partij de grootste werd bij de Provinciale Statenverkiezingen. De verklaring is grotendeels hetzelfde, namelijk dat de PVV het toen relatief slecht deed en algemener als weinig effectief wordt gezien.” 

“Daarnaast keerde Forum zich tegen de energietransitie – concreet: windmolens en zonneweides – en was daarmee min of meer de enige partij die dit gevoel een stem gaf. De populariteit in maart 2019 valt dus in ook in grote mate toe te schrijven aan de harde kritiek die Forum uitte op het huidige klimaatbeleid”, zet Aalberts uiteen.   

Gezellig met Thierry aan tafel

Volgens Aalberts treft ook de pers blaam. In de jaren 80 en 90 werd een politicus als Hans Janmaat (1934-2002) van de meestal als extreemrechts gekenschetste Centrum Democraten met zijn kritiek op de multiculturele samenleving veelal genegeerd of negatief bejegend. Tegenwoordig smullen de Nederlandse media van populisten vanwege de hoge spektakelwaarde. 

De media in Nederland maken het populistische partijen als Forum te makkelijk om kiezers allerlei onmogelijk zaken voor te spiegelen’

Baudet lijkt daar met zijn stunts goed op in te spelen. Zo richt Baudet de schijnwerpers op zich door zich al liggend op een piano te laten fotograferen of door een naaktfoto van zichzelf op Instagram te plaatsen. In de Tweede Kamer hield hij een speech in legerkledij om aan te tonen hoe slecht het defensiemateriaal is. 

Het is frappant hoe Forum voor Democratie humor aanwendt om de boel op te schudden en het establishment uit te dagen. Zo doet het goed van de tongriem gesneden lid van de Tweede Kamerfractie Theo Hiddema het heel leuk in zaaltjes, met veel humor en sarcasme, zegt Aalberts.                     

“Baudet schreef in 2019 een essay over het boek Serotonine van de Franse schrijver Michel Houellebecq. In dat essay schrijft hij kritisch over euthanasie, abortus en de emancipatie van de vrouw. Toen heeft een journaliste van RTL Nieuws Marieke van de Zilver Baudet heel kritisch geïnterviewd over de vraag wat hij nou eigenlijk precies wilde zeggen. Dat is een van de weinige voorbeelden van journalistieke interviews die ik kritisch zou willen noemen. De meeste talkshows in Nederland zijn dat bijvoorbeeld in de regel niet, terwijl die een belangrijk platform voor hem zijn”, zegt Aalberts. 

“In de berichtgeving omtrent Forum zien we de onkritische journalistiek van Nederland goed terug. Forum beweerde dat ze in Brussel ‘minder EU’ ging bewerkstelligen door blokkerende minderheden te gaan organiseren in het Europees Parlement. Die bestaan niet, maar niemand heeft dat ooit opgeschreven.”

‘De Nederlandse publieke omroep heeft schrik om voor links te worden versleten’

“In de provincies had men geen echt programma, hooguit een lijstje standpunten. Dat hebben media wel vermeld, maar er zijn nauwelijks harde vragen over gesteld, ook achteraf niet. Zo wordt het wel heel gemakkelijk om kiezers allerlei onmogelijke dingen voor te spiegelen”, vindt hij.  

“Eigenlijk vinden Nederlandse journalisten het gewoonweg niet gezellig om aan tafel kritisch te doen. Baudet vertegenwoordigt een bepaalde politieke stroming die je commercieel ook niet te veel van je wil vervreemden. Dat geldt ook voor de publieke omroep die erg bang is om als links te worden versleten. Daar komt nog bij dat er vaak kennis ontbreekt over details, waardoor politici als Baudet wegkomen met allerlei zaken die niet kloppen, zoals het idee dat de partij een normale partijstructuur zou hebben of dat Baudet afstand neemt van extremisme”, zegt Aalberts. 

Een bedenkelijk gedachtegoed

Die extremistische uitlatingen en gedragingen zijn ondertussen legio. In 2014, op dat moment nog geen politicus, hield Baudet als gastspreker een redevoering op de Vlaams-nationalistische IJzerwake. Nog in datzelfde jaar kwam hij in het nieuws met zijn sympathie voor Julien Blanc. Deze Zwitserse dating-coach ontwikkelde naar eigen zeggen een methode om vrouwen in bed te krijgen. Vrouwen willen overmand worden en een ‘nee’ zou niet per definitie ‘nee’ betekenen. Baudet neemt er nooit afstand van. 

Sterker nog, later doet jongerenorganisatie JFVD dit nog eens dunnetjes over door Tom Gorny uit te nodigen, een trainer die soortgelijke zaken beweert. Gorny is inmiddels persvoorlichter van Forum voor Democratie. Klokkenluiders maakten dan weer gewag van app-groepen in de jongerenbeweging waarin fascistische, nazistische en antisemitische uitspraken worden gedaan.               

Baudet komt tevens in het nieuws met omstreden ontmoetingen. Zo onthult De Correspondent in februari 2018 dat Baudet twee keer de oprichter van het Front National, Jean-Marie Le Pen heeft bezocht en als Kamerlid urenlang heeft gesproken met de Amerikaanse publicist en racist Jared Taylor. 

Bij een zomerschool van het Renaissance Instituut, het wetenschappelijk bureau van Forum voor Democratie gaat hij vrolijk op de foto met Dries Van Langenhove. In de Verenigde Staten gaat hij langs bij het alt-right-idool Milo Yiannopoulos en ontmoet hij James Ronald Kennedy, een omstreden auteur wiens inzichten over de afschaffing van de slavernij instemmend worden geciteerd door de Ku Klux Klan.

De uitspraken van Baudet zelf bevatten ook verwijzingen naar extreemrechtse terminologie. Als Forum voor het eerst campagne voert, spreekt Baudet over “homeopathische verdunning” van de Nederlandse bevolking “met alle volkeren van de wereld, zodat er nooit meer een Nederlander zal bestaan. Zodat wie wij zijn, niet meer gestalte kan krijgen”.

Misschien het bekendste voorbeeld van extreemrechtse terminologie vinden we in zijn verkiezingsspeech in 2019. Baudet spreekt dan van een “boreale” wereld die kapotgemaakt wordt door de mensen die ons juist zouden moeten beschermen. Baudet, schrijft Aalberts in zijn boek, gebruikte deze benaming al op het eerste partijcongres in januari 2017. 

‘Baudet doet wel intellectualistisch met kunst, boeken en filosofen, maar dat is niet in de kern waar de partij om draait’

“Zelf houdt Baudet vol dat deze term ‘noordelijk’ betekent, maar in extreemrechtse kringen is ‘boreaal’ een codewoord voor blank en arisch. De term komt voor in een belangrijke mythe van Europees ultrarechts over de ‘arische’ wortels van de veronderstelde voorouders van blanke Europeanen. Het begrip fungeert in extreemrechtse kringen dan ook als aanduiding voor het gedachtegoed van raszuiverheid in het Derde Rijk.”

“Critici noemen het ‘een hondenfluitje’, een term die buitenstaanders niet kennen en dus als onschuldig opvatten, terwijl de blanke nationalistische beweging de term juist ziet als signaal dat Baudet dezelfde taal spreekt”, legt Aalberts uit.   

“Het aantal incidenten is simpelweg te groot”, meent Chris Aalberts. “Sinds de boreale speech in maart 2019 is het duidelijk waar Baudet staat: hij vist in troebel water. Hij doet wel intellectualistisch met kunst, boeken en filosofen, maar dat is niet in de kern waar de partij om draait. Kiezers komen bij Forum echt op een handjevol standpunten af over de EU, migratie en het klimaat, niet op de brede filosofie.”

De partij als vehikel voor het ego 

In de nasleep van 9/11 richtte de excentrieke gewezen hoogleraar Pim Fortuyn op 11 februari 2002 een partij op die niet alleen de islam, maar ook de bestuurlijke, linkse en globalistische elite tot volksvijand maakte. Ook al drukte Fortuyn onmiskenbaar zijn stempel op de Nederlandse politiek, toch lukt het sinds de eerste poging in 2002 niet om in Nederland een stabiele rechts-populistische partij op te richten. 

‘Rechts-populistische partijen zijn al snel baantjesmachines waar mensen op af komen die de politiek in willen’

Aalberts schreef eerder in 2015 met Dirk-Jan Keijser in De puinhopen van rechts over mislukte rechtse partijen. “Al deze partijen, zoals de LPF van Pim Fortuyn en Trots op Nederland van oud-minister Rita Verdonk (VVD), zijn mislukt en ook weer verdwenen.” 

De PVV van Geert Wilders lijkt hierop de uitzondering te vormen. “Dat geldt alleen in electoraal opzicht, namelijk dat de PVV al sinds 2006 ononderbroken in de Tweede Kamer zit en ook elders is vertegenwoordigd. De enige verklaring daarvoor is dat Geert Wilders een hardwerkende en gewiekste politicus is met een vaste, herkenbare boodschap over immigratie, de islam en de EU”, zegt Aalberts daarover.

“Organisatorisch kun je de PVV echter helemaal geen succes noemen, net als alle andere oude en nieuwe concurrenten op rechts. In bijna geen enkele gemeente is de PVV een succes te noemen. Afsplitsingen zijn eerder regel dan uitzondering. Wilders trekt dus als een soort eenmansfractie wel stemmers, maar ook hij heeft moeite een goede organisatie op te bouwen”, voegt hij toe. 

Politicoloog Chris Aalberts (Foto: © Uitgeverij Jurgen. Maas)

Aalberts’ nieuwe boek over de partij van gewezen Wilders-aanhanger Thierry Baudet leest als één grote uitwerking van een nieuwe rechtse mislukking in the making. Ironisch genoeg gaf Aalberts zelf in de zomer van 2017 een presentatie bij Forum om hen te vertellen over de fouten die op rechts worden gemaakt.  

“De kern van de problemen bij rechts-populistische partijen in Nederland is dat de politici niet begrijpen dat je in de politiek alleen samen succesvol kunt zijn. Alleen door samen te werken kun je resultaten behalen, verkiezingen winnen, voorstellen aangenomen krijgen, en dergelijke. Veel politici op rechts zitten er vooral voor zichzelf en zoeken aandacht.”

“Rechts-populistische partijen zijn daarom al snel baantjesmachines waar mensen op af komen die de politiek in willen. Ze worden aangetrokken door het succes van een populaire leider, zoals in het verleden Fortuyn en Verdonk. Bij Baudet is dat principe hetzelfde. Mensen die eerder elders niet aan de bak kwamen, proberen het nu bij Forum”, oordeelt Aalberts.  

“Bovendien is het leiderschap van deze partijen een enorm probleem: de leider staat centraal, duldt geen tegenspraak en bindt de aanhang niet. In de praktijk zien we dat deze politici vertrouwelingen op hoge posten zetten, waardoor mensen die niet tot de inner circle behoren nooit een functie kunnen krijgen, of ze nou hard werken of niet. En leden mogen gewoon naar de praatjes van de leiding komen luisteren zonder enige kritische vraag te stellen”, vervolgt hij.  

‘De partij dat ben ik’ van Chris Aalberts is verschenen bij Uitgeverij Jurgen Maas

“Omdat de leider centraal staat en iedereen daar loyaal aan moet zijn, is er ook geen goed intern debat mogelijk als mensen het met elkaar oneens zijn. Dat zagen we eerder bij de PVV, toen een Kamerlid de partij wilde democratiseren maar geen voet aan de grond kreeg. Bij Forum zien we dit ook, als er bezwaar wordt gemaakt tegen de extremistische uitingen van Baudet. Dat leidt eigenlijk altijd tot een vertrek uit de partij, of men moet inbinden”.    

Veel insiders noemen Baudet vooral grillig en lijken niet altijd te weten wat de man nu echt meent of niet. Zijn meningen kunnen inderdaad nogal snel veranderen, hetgeen we bij de coronacrisis hebben gezien. Eerst wilde hij een stevige lockdown, later steunde hij het kabinet terwijl premier Mark Rutte met een veel minder strenge benadering kwam. Nu lijkt Baudet weer iedereen te steunen die zegt dat het virus niet bestaat. Maar als je dat tegen hem zegt ontkent hij dat weer”, vertelt Aalberts hierover.  

“Je moet echter niet kijken naar de standpunten die worden geformuleerd in de media, maar naar de onderliggende filosofie. Daar is wel een duidelijke lijn in aan te wijzen. Baudet wil een renaissance van Nederland. Alles moet worden zoals het vroeger was: geen EU, geen migranten, geen windmolenparken, geen moderne kunst en al helemaal geen moderne architectuur.  Dat programma is vooral nationalistisch en conservatief”, legt Aalberts uit.  

Nederlandse N-VA

“De partij zag er in maart 2019 onoverwinnelijk uit. We zien hier wat politieke marketing tot stand kan brengen. De partij leek zelfverzekerd en gematigd, met een stevige verankering in de maatschappij door allerlei mensen uit allerlei sectoren kandidaat voor de Eerste Kamer te maken. De VVD was destijds ook echt bang voor Forum, hetgeen blijkt uit het feit dat premier Rutte twee maanden later – bij de Europese verkiezingen – Baudet niet meer wilde negeren. Achteraf bezien was de partij echter toen al over zijn hoogtepunt heen”, zegt Aalberts. 

‘Medestichter Henk Otten wilde van Forum graag een Nederlandse N-VA maken’

“Achter de schermen was men het bij de Provinciale Statenverkiezingen al enige tijd inhoudelijk niet meer eens, waarbij partijbestuurder en medestichter Henk Otten een veel gematigder koers wilde varen dan Baudet. Ook op persoonlijk niveau waren er stevige spanningen tussen de twee. Baudet luistert naar niemand en dat is in een partij altijd een probleem. Otten regeerde met harde hand en heeft daarmee simpelweg alleen maar vijanden gemaakt. Men vond het intern dus niet zo erg dat Otten de partij uit werd gezet”, zegt Aalberts. 

“Otten wilde graag een Nederlandse N-VA. Die partij is in Nederland echter veel minder bekend dan Vlaams Belang. N-VA beschouwen we in Nederland als gematigder: conservatief, nationalistisch en ietwat populistisch. Het lijkt op de oorspronkelijke positie van Forum. Er is nog een overeenkomst: het hangt erg af van wie je bij Forum spreekt. Er zijn gematigde politici aanwezig maar er zijn ook extremere types. Dat geldt voor N-VA in feite ook. Zo sprak Theo Francken vorig jaar op het Forum-congres”, gaat Aalberts verder. 

Hoe schadelijk acht Aalberts ten slotte het Forum voor Nederland? “Het lijkt me geen probleem als de partij soms iets bereikt. Er is iets te zeggen voor het beperken van arbeidsmigratie of minder soevereiniteitsoverdracht aan de EU. Dan moet de partij dat wel nastreven binnen de grenzen van de rechtsstaat en deze niet ondermijnen. Forum doet dit in mij ogen wel. Dat maakt dat ik de partij simpelweg fout vind. Ik denk ook dat kiezers niets met de partij opschieten want ze plaatsen zichzelf buiten de politieke werkelijkheid, die in Nederland gelukkig gematigd is”, stelt Aalberts. 

‘Hoe het ook loopt, je kunt partijen als het Forum negeren of bekritiseren, maar de sympathisanten zijn er dan nog steeds’

“Het idee om Forum van elke bestuursmacht uit te sluiten is sowieso achterhaald. De partij bestuurt al mee in Brabant en Limburg. Sterker nog: Forum wordt met name in Brabant verantwoordelijk voor allerlei beleid waar de partij landelijk tegen ageert. Ik zou zeggen dat ze daar goed geneutraliseerd zijn. Als de journalistiek zijn werk doet, zullen veel burgers niet nogmaals op Forum stemmen om windmolens tegen te houden, want die worden in Brabant ondertussen gewoon geplaatst”, zegt Aalberts nog.  

“We weten ook dat als Forum wordt opgeheven, er wel weer een andere partij opstaat. Dat is inmiddels ook zo: Wilders is helemaal terug in de kiezersgunst. Forum is inmiddels extremer dan de PVV en dat is electoraal helemaal geen interessante positie. Daarom denk ik dat de kiezers in maart 2021 net als in 2017 grotendeels voor Wilders zullen gaan. De peilingen van Forum zijn in drie jaar niet zo laag geweest als nu, Wilders is inmiddels weer de tweede partij.”  

“Hoe het ook loopt, je kunt die partijen negeren of bekritiseren, maar de sympathisanten zijn er dan nog steeds. Daarmee moet je uiteindelijk toch in gesprek. Zo’n gesprek leidt er hopelijk toe dat leden en sympathisanten beginnen te begrijpen dat extremisme nergens toe leidt. Als je geen gesprek met ze voert, kunnen ze dat ook niet leren”, besluit Aalberts.


De partij dat ben ik. De politieke beweging van Thierry Baudet van Chris Aalberts is nu uit bij uitgeverij Jurgen Maas.  


 

Auteur: Frederik Polfliet

Frederik Polfliet (1979) studeerde moraalwetenschappen aan Universiteit Gent en internationale betrekkingen en diplomatie aan Universiteit Antwerpen. Hij schrijft op regelmatige basis voor Streven en leverde kritieken en interviews voor onder meer De Leeswolf, De Reactor en Vrij Nederland.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books