Complottheorieën besmetten Amerikaanse Facebookgroepen voor moeders

 Leestijd: 16 minuten1

De Verenigde Staten zijn in de ban van QAnon, een zonderlinge samenzweringstheorie die stelt dat een kliek van elites kinderen verhandelen, ze seksueel misbruiken en hun bloed drinken. De enige die hier volgens QAnon nog iets kan (en wil) aan doen is president Donald Trump. De populariteit van deze diffuse groep complotdenkers groeit, vooral online. Hun ideeën verspreiden zich op plekken waar je het niet zou verwachten. In online groepen voor moeders en ouders bijvoorbeeld.

Mother Jones
Dit artikel werd vertaald uit het Engels en hier gepubliceerd met toestemming van Mother Jones, een Amerikaans tijdschrift dat zich toespitst op nieuws, commentaar, en onderzoeksjournalistiek over onderwerpen gaande van politiek en milieu tot mensenrechten en cultuur. Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief van Mother Jones.

Toen Kirsten Alden twee jaar geleden naar Thousand Oaks in Californië verhuisde, sloot ze zich aan bij de lokale Facebookgroep voor moeders, ‘Moms of Conejo Valley’. Een goede plek om activiteiten voor haar zevenjarige te vinden, dacht ze. Ze wilde ook wat oude kleren, boeken en speelgoed aan de jongere kinderen in de buurt afstaan.

Nu en dan postte er wel eens iemand iets in de groep waar Alden, advocaat, het niet mee eens was – meer bepaald begon ze te merken dat een paar moeders anti-vaccin memes begonnen te delen. Het gebeurde echter niet vaak genoeg om meer te doen dan eens met de ogen rollen en het verder negeren.

Maar dan, toen de pandemie begon, veranderde plots de toon van de posts. De antivaxx-moeders werden luidruchtiger, en: er leken er meer te zijn. Ze begonnen tirades te posten over hoe ‘tiranniek’ de verplichte mondkapjes en de afstandsregels waren en hoe die de Amerikaanse burgerlijke vrijheden geweld aandeden. Een aantal claimden dat het coronavaccin microchips voor tracking zouden bevatten, gemaakt door Bill Gates, een stelling die populariteit had gewonnen door een virale video, Plandemic, die op 4 mei 2020 op YouTube was gezet.

Alden herinnert zich dat, toen tientallen leden van de groep de video postten, zij en enkele anderen beleefd commentaren plaatsten dat de uitzinnige claims van Plandemic – bijvoorbeeld, dat het virus in een labo was gemaakt en dat het wordt “geactiveerd” door mondkapjes – terdege ontkracht waren door een hele reeks artsen en door fact-checking sites als Snopes. 

Het had “absoluut geen enkel effect”, vertelt ze, “omdat ze gewoon antwoordden met ‘Wel, ze zijn er allemaal bij betrokken. Snopes is van George Soros (de vrijzinnige filantroop en doelwit van samenzweringstheorieën, red.)’.”

Alden – niet haar echte naam om haar privacy te beschermen – raakte nog meer gealarmeerd naarmate ze zag hoe de groep zich schaarde rond de onverholen misleidende coronavirusinformatie bij het begin van de zomer. Na een paar weken doken vreemde hashtags op aan het einde van posts over de samenzweringen: #savethechildren, #pizzagate en #wayfairgate. 

QAnon

Het waren allemaal, achterhaalde ze, kernthema’s voor een uitzinnige, zonderlinge en steeds populairdere samenzweringstheorie: QAnon. Die stelt dat een kliek van elites – met name Democratische politici en aanhangers – kinderen verhandelen, ze seksueel misbruiken en hun bloed drinken. Al is volgens de theorie niet alles verloren: Trump zou deze kliek binnenkort in de val lokken met de grootste undercoveroperatie in de geschiedenis.

QAnon stelt dat een kliek van elites – met name Democratische politici en aanhangers – kinderen verhandelen, ze seksueel misbruiken en hun bloed drinken

Steeds meer bizarre plotwendingen maakten opgeld. Enkele circuleerden al een paar jaar: “#Pizzagate” refereerde naar de idee dat het pedofilienetwerk opereerde vanuit een pizzarestaurant in Washington DC – door deze theorie dook een gewapende man in 2016 aan dat restaurant op om de zogezegde slachtoffers te bevrijden. Meer recent beweerde “#Wayfairgate” dat Wayfair, een online verkoper van woninginrichting, mee in de kinderhandel zat. 

Naarmate de angst rond de pandemie toenam, zag Alden met afschuw hoe deze bizarre ideeën van de marge naar het centrum van de Facebookgroep opschoof. “Er zullen wel altijd mensen met een aparte visie zijn”, vertelde ze, “maar wanneer je een post ziet over hoe Wayfair kinderen smokkelt via aankopen van zetelkussens, en dat al 30-40 mensen in de groep dat bericht leuk vinden, dan… Ja, wow…”

Dat de paranoïde ideologie ingang vond in de Facebookgroep van moeders waar Alden lid van is, is onderdeel van een breder fenomeen dat sinds het begin van de pandemie optreedt in online groepen van ouders. Moderatoren in verscheidene delen van de Verenigde Staten, die groepen beheerden met tussen 10.000 en 40.000 moeders, vertelden over een dramatische stijging van posts over uitzinnige complotten om burgers te controleren, bekokstoofd door de regering, beroemde personen en zelfs wetenschappers. 

Moderatoren – die verantwoordelijk zijn voor het verwijderen van posts die het groepsbeleid rond misinformatie overtreden – ondervinden moeilijkheden om de sterke instroom de baas te kunnen. 

Katy Strang, die een groep voor moeders beheert in het Californische Camarillo, vertelde me dat ze vóór maart slechts occasioneel een post moest verwijderen. Nu verwijdert ze er 30 tot 50 per week. “Ik word razend van de hoeveelheid misinformatie en samenzweringen”, zegt ze. 

Moderatoren blijven ’s avonds laat op en ploegen zich door de soms honderden posts van die dag om misinformatie te verwijderen

Anne Green, die een online moedersgroep in Collier County in Florida modereert, zegt dat ze hetzelfde probleem heeft. Het valt naar eigen soms moeilijk uit te maken welke post over de schreef gaat.

“Ik geloof in open discussie en ik stel de stem van alle groepsleden op prijs”, zegt Green (niet haar echte naam). “Voor sommige mensen is dit hun enige bron van informatie. Ik voel een grote verantwoordelijkheid.”

Daarom blijven de moderatoren die we spraken ’s avonds laat op en ploegen ze zich door de soms honderden posts van die dag om misinformatie te verwijderen. Een tijd leek de strategie te werken om de posts stuk voor stuk te verwijderen. 

Ook Facebook zegt dat het stappen onderneemt om deze misinformatie te bestrijden. Een woordvoerder legde me uit dat het bedrijf “met externe experten werkt aan manieren om activiteit te stoppen die bedoeld is om onze sancties te omzeilen, inclusief de aanpak van content over Save the Children die gedeeld wordt als onderdeel van QAnon, en om intussen het belangrijke werk van organisaties voor kinderbescherming te vrijwaren.” 

Complotdenken blijft aan kracht winnen

Ondanks alle inspanningen lijkt het complotdenken alleen maar aan kracht te winnen. Nu hebben, zo rapporteren de moderatoren, de leden die samenzweringen genegen zijn, een omweg gevonden. Wanneer hun posts door de moderator worden verwijderd, plaatsen ze hem opnieuw in de commentaren van een andere post. “Op een geniepige manier plaatsen ze commentaar bij willekeurige posts over, zeg maar, waar je een goede tandarts vindt”, zegt Katy Strang. “Het is krankzinnig.”

Er is nog een breder probleem, zegt Seema Yasmin, een arts en expert in misleidende gezondheidsinformatie in Stanford. Samenzweringen, zegt Yasmin, gedijen in de afwezigheid van duidelijk en samenhangend leiderschap. Naarmate de pandemie aansleept, blijft de Trump-regering zichzelf tegenspreken en verschillende boodschappen uitsturen over testen, scholen, mondmaskers en afstandsregels – om nog maar van een mogelijk vaccin te zwijgen.

Seema Yasmin (Stanford-arts): ‘Samenzweringen gedijen in de afwezigheid van duidelijk en samenhangend leiderschap’

Ouders worden aan hun lot overgelaten en steunen op onvolledige informatie om hun gezinnen veilig te houden. “We bevinden ons in een toestand van toegenomen ongerustheid en angst, en we zoeken een manier om te begrijpen wat in de wereld gebeurt”, zegt Yasmin. “Charlatans vullen de gaten in de kennis. Ze vertellen compleet foute dingen met een zweem van autoriteit.”

Strang, de moderator van de moedersgroep in Camarillo, ziet die dynamiek alle dagen met haar eigen ogen wanneer ze de meest paranoïde posts uit. de feed van de groep probeert te verwijderen. “Ik versta het wel, we zitten vast in huis met onze kinderen, het is moeilijk, we worden er allemaal gek van”, zegt ze. “Geloof me. Ik ken het. Maar ik denk dat sommige mensen gedachten en ideeën voor waar aannemen.”

QAnon begon niet met het bestoken van online oudergroepen. De echte oorsprong is duister. Sommigen suggereerden dat de theorie versterkt werd door Russische elementen om de Amerikaanse democratie verder te destabiliseren.

Een paar jaar geleden werd QAnon populair, eerst aan de extreemrechtse rafelranden. Daarna vond het zijn weg in de christelijke evangelische gemeenschappen en in een aantal libertaire enclaves. 

Het uitgestrekte QAnon-universum is in staat om in te spelen op de specifieke angsten van verschillende subgroepen. In het geval van ouders draait de angst, vanzelfsprekend, om hun kinderen.

Het uitgestrekte QAnon-universum is in staat om in te spelen op de specifieke angsten van verschillende subgroepen

Gelijk waar ze woonden of hoe groot hun groepen waren, alle moderatoren met wie ik sprak, hadden dezelfde ervaring. Het begon allemaal met enkele losse posts op het moment dat de lockdown startte, in maart. Eerst werden vragen gesteld bij de afstandsmaatregel. Wat later werd pseudowetenschappelijke “research” gedeeld, over hoe mondkapjes het virus verergeren en hoe social distancing het immuunsysteem kan verzwakken. 

In mei verscheen Plandemic en daarna werden de druppels een stortvloed. Dr. Anthony Fauci (de viroloog-hoofdraadgever van de regering, red.) en de Centers for Disease Control and Prevention (CDC) waren bijvoorbeeld onderdeel van de “deep state”, en de regering gebruikte de mondkapjes als middel om burgers medeplichtig te maken door “trauma bonding” (een psychologisch fenomeen gelijkaardig aan het Stockholmsyndroom waarin slachtoffers zich afhankelijk voelen van hun misbruikers).

Gedurende de lente kreeg de #saveourchildren steeds meer aandacht, en sommige leden gebruikten de Facebookgroep om echte betogingen tegen kinderhandel en de volgens hen welig tierende pedofilie op te zetten. Verschillende moderatoren gaven aan dat veel van de moeders die deze ideeën deelden vermoedelijk geen benul hadden dat die zaken deel uitmaakten van een bredere samenzweringstheorie.

Screenshot uit de Facebookgroep ‘Conservative Moms of Conejo Valley’

“Het leek alsof de sluizen werden opengezet”, vertelt Anne Green van de groep in Collier County, Florida. In een mum van tijd geraakten de leden van haar groep geobsedeerd door QAnon memes over kinderhandel. De bezorgdheid over de lunch van hun kinderen moest plaatsmaken.

In veel gevallen kwamen de posts uit kleinere, afgesloten Facebookgroepen met mensen die eenzelfde wereldbeeld delen. Waar Kirsten Alden woont, in de politiek gemengde gemeenschap van Conejo Valley, is een groep genaamd Conservative Moms of Conejo Valley de bron van veel posts. In Florida is er de groep Un-masked Home Schoolers of Collier.

Verder dan lokale oudergroepen

De verspreiding van de misinformatie gaat verder dan lokale oudergroepen. Ze floreert ook in groepen voor holistische opvoeding van kinderen en voor natuurlijke geboorte. Dr. Bob Sears, een ‘attachment parenting‘ goeroe (een opvoedingsfilosofie met maximale empathie en lichaamsaanraking, red.) en vaccin-criticus met 97.000 volgers, haalt op zijn Facebookpagina uit naar sluitingen van scholen en covidvaccins. 

In zijn woonplaats in Zuid-Californië nodigt hij zijn lokale volgers uit deel te nemen aan “freedom rallies” en te protesteren tegen verplichte mondkapjes en afstandsregels. In zijn podcast The Vaccine Conversation promoot hij de gediscrediteerde covidbehandeling hydroxychloroquine en hemelt hij burgers op die “weerwerk bieden tegen de (Californische, red.) overheid” inzake mondkapjes en sluitingen van bedrijven.

Sears vermeldt dan wel geen enkele van de vergezochte QAnon-ideeën expliciet, zijn volgers doen dat wel in de commentaren. “We gaan de hele wereld nodig hebben om de corruptie van Bill Gates, de Wereldgezondheidsorganisatie, de CDC en de FDA (de Food and Drugs Administration, red.), die iedereen kent als de #medicalmafia te stoppen”, stelt een commentaar bij een post die kritiek geeft op de idee van een verplicht covidvaccin.

In antwoord op een post waarin Dr. Sears de CDC prijst voor de heropening van de scholen, schrijft iemand dat de CDC “5G-installaties plant in/vlakbij scholen die hun verhaal over ‘een tweede golf’ zullen ondersteunen”.

Sommigen gaan nog verder. Neem bijvoorbeeld de Instagram-account Informed Mothers met 39.000 volgers en met de ondertitel “Onze samenleving is niet per ongeluk chronisch ziek + farmaceutisch afhankelijk. Het is tijd om daartegen op te staan.” De groep deelde gewoonlijk vooral antivaxx-memes en promootte kruidengeneeskunde en andere alternatieve behandelingen, maar sinds de lente zijn er ook memes bijgekomen die het coronavirus een hoax, bedrog, noemen. 

(Foto: CC BY 2.0 Becker1999 (Flickr))

Nu slingert de account heen en weer tussen QAnon memes en onschadelijke “hippie mom”-grappen (“Hippie dippie mommas teaching their kiddos the alphabet like ‘A is for apple cider vinegar” keep it going”). “Niks te beleven hier… alleen maar weer mainstream media die pedofielen beschermen”, staat er in een post op 13 augustus. Een post van 13 juli stelt: “Pizzagate lijkt nu niet zo krankzinnig, toch?”

Yolande Norris-Clark is de medestichter van de Free Birth Society, een Canadese groep die vrouwen wil leren thuis te bevallen zonder professionele hulp. Clark, die meer dan 25.000 volgers heeft op Instagram, deelde gewoonlijk foto’s van haar acht kinderen en memes over de zegeningen van bevallen zonder medische interventies. Maar onlangs onderging haar account een opmerkelijke verandering. “Het mondkapje is een religieus icoon: devotie, piëteit, fatsoen, gehoorzaamheid”, postte ze op 11 april. “Het is letterlijk een muilband, een symbolische breidel.” 

Op haar YouTube-kanaal deelt ze met serene glimlach en een zangerige cadans inzichten uit de QAnon-ideologie. Op 1 augustus postte ze een video met de titel ‘De brenger van het licht – Angst, Surveillance en Revolutie’ waarin ze het coronavirus als een hoax van de regering bestempelt en waarin ze zinspeelt op revolte. “Meer en meer mensen zijn echt wakker aan het worden”, zo waarschuwt ze.

De idee van ontwaken en de waarheid zien, is een rode draad in de recente social media posts van Dr. Christiane Northrup, een erkende obstetrica-gynecologe en auteur van het invloedrijke boek uit 1994 over holistische vrouwengezondheid Women’s Bodies, Women’s Wisdom. Ze beschrijft zichzelf als “een visionaire pionier en leidende autoriteit in het domein van vrouwengezondheid en -welzijn, daarin inbegrepen de eenheid van ziel, lichaam, emoties en geest.” 

Ze staat voor bevallen zonder medische interventie en is een criticus van vaccinaties in de kindertijd. Ze heeft 108.000 volgers op Twitter en meer dan 500.000 op Facebook. In haar teksten en posts vermengt ze conventioneel medisch advies met alternatieve en new age-behandelingen zoals geneeskrachtige kruiden en reiki. 

(Foto: CC BY 2.0 Becker1999 (Flickr))

Sinds het begin van de pandemie zijn haar posts donkerder geworden, met bijna dagelijks samenzweringstheorieën over het coronavirus. Begin maart begon ze ook QAnon video’s en memes te delen, vaak met de ‘savethechildren’-hashtag.

In de lente haalde ze uit naar contactopsporing, mondkapjes en vaccin-onderzoek. Verscholen tussen Facebookposts over gewichtsverlies en incontinentie door bevalling zit een reeks video’s genaamd “The Great Awakening” waarin ze verwijst naar de idee dat de snode plannen van de regering binnenkort zullen worden ontmaskerd. “Diegenen onder ons die weten wat er aan de hand is, moeten alle hens aan dek klaarstaan”, zegt ze in een video van 12 september. “Jij en ik weten – zien dingen die anderen niet zien.” 

In een video van 17 september prijst ze Plandemic aan. Op Twitter zijn haar posts extremer, soms met een racistische ondertoon. Op 4 september, bijvoorbeeld, deelt ze een artikel uit World News Daily getiteld “Verschrikkelijk: vliegmaatschappij bant VS-vlag op mondkapjes maar vindt die met Black Lives Matter oké” – een referentie naar een idee uit de QAnon-omgeving dat vreedzame Black Lives Matter protestgroepen eigenlijk gestuurd worden door de “deep state” om chaos en geweld te zaaien in Amerikaanse steden.

Derek Beres, een freelancejournalist en organisator van de podcast Conspirituality over samenzweringstheorieën in de new age-gemeenschap, wijdde onlangs een episode aan Northrup. “Zij is zeer invloedrijk – vrouwen, moeders apprecieerden hoe zij opkomt voor de idee dat jij weet wat het beste is voor jouw kind, dat dokters alleen maar proberen munt te slaan uit jou en je gezin”, vertelt hij. 

Beres legt uit hoe dit spoort met Northrup’s recente afglijding in het QAnon-gedoe over ongebreidelde kinderhandel voor seks. “Beeld je in dat je kind wordt ontvoerd of gemolesteerd,” zei hij, “Dat drukt op dezelfde angstknop.” En inderdaad, Ali Breland schreef hierover in 2019 in zijn artikel “Why Are Right-Wing Conspiracies so Obsessed With Pedophilia?” Hij schreef: “Samenzweringen die focussen op de kwetsbaarheid van kinderen zijn niet nieuw en ook niet specifiek Amerikaans.” Dit is gewoon de meest recente iteratie.

En dan is er de holistische voedingsgroep Nourishing Our Children met bijna 84.000 volgens op Facebook. Nourishing Our Children is het 21 jaar oude populaire project van de Weston A. Price Foundation die opkomt voor holistische voeding. Hun missie is “de dramatische verslechtering van de gezondheid van onze kinderen aanpakken”. Ze promoten baby- en kinderdiëten met veel vetrijke stoffen van dierlijke oorsprong – denk aan rood vlees, spek, boter. De groep verwerpt vaccins en prijst rauwe melk aan (die in vele staten illegaal is omdat ze gevaarlijke bacteriën kan bevatten).

De jongste maanden promootten de Weston A. Price Foundation en Nourishing Our Children ideeën die veel verder gaan dan eigenzinnig dieetadvies, maar eerder als desinformatie over gezondheid en meer bepaald rond Covid-19 gelden. De groepen zetten zich af tegen mondmaskerplicht en afstandsmaatregelen en ze varen uit tegen de idee van een coronavaccin. 

Eens te meer lijkt de sprong van huis-, tuin- en keukendesinformatie naar QAnon-samenzweringen onvermijdelijk. Op 10 augustus staat in een post van Nourishing Our Children te lezen: “Vertel het verder. #savethechildren in de commentaren bij deze post, aub!”

Op 14 augustus nodigde Nourishing Our Children zijn Facebook-volgers uit om deel te nemen in een discussiegroep over het boek The Contagion Myth, geschreven door de voorzitter van de Weston A. Price Foundation Sally Morell en de ‘naturopathische’ dokter Thomas S. Cowan, tegen wie momenteel een onderzoek loopt voor zware verwaarlozing van een patiënt. 

In het boek ontwikkelen ze de theorie dat het coronavirus niet alleen niet besmettelijk is, maar dat de symptomen van de ziekte eigenlijk worden veroorzaakt door de 5G-netwerken, onderdeel van een groot regeringsplan om burgers te surveilleren. In het boek argumenteren ze ook dat “mondkapjes, afstandsregels en vaccins nergens goed voor zijn en de situatie alleen maar erger kunnen maken”.

In de commentaren op Nourishing Our Children trekken de lezers vergelijkingen tussen wat ze zien als ongezonde additieven in kindervoeding en uitzinnige theorieën over overheidscontrole. 

In een commentaar bij de post over de boekgroep uitte een volger zijn scepticisme over de notie dat 5G-netwerken schuld hebben aan coronavirus. Een andere volger ging niet akkoord en schreef: “WHO, gesubsidieerd door China, heeft ook een direct belang in een van de grootste 5G-fabrikanten, Huawei. Dit is dus alsof McDonald’s je zou vertellen dat plantaardige olie je niet gaat ziek maken.” 

Het lijkt erop dat de jarenlange fixatie van de groep op zuiverheid van voedsel hen heeft voorbereid voor een andere paranoïde ideologie.

Van online naar live

Dat groepen voor holistische opvoeding en bevalling zich op extremistisch terrein begeven, komt niet als een verrassing voor Timothy Caulfield, professor in de rechten aan de School of Public Health van de University of Alberta en hoofd aan het instituut voor gezondheidsrecht. Caulfield, die misinformatie inzake gezondheid bestudeert en auteur is van het boek Is Gwyneth Paltrow Wrong About Everything? stipt aan dat veel ouders één element bespeuren dat ze herkennen en als waar beschouwen. 

Dat groepen voor holistische opvoeding zich op extremistisch terrein begeven, is niet voor iedereen een verrassing

“Ja, zwangerschap en bevalling zijn ongepast gemedicaliseerd in het verleden, dat is een probleem geweest, en ja, gezondheidsnoden van vrouwen zijn genegeerd geweest, en er is niet geluisterd naar vrouwen”, zegt Caulfield. Die groepen gebruiken deze perfect legitieme klachten om hun geloof te verdedigen in gevaarlijke praktijken zoals bevallen zonder enige professionele bijstand, vaccins overslaan en kinderen ongepasteuriseerde melk geven. 

Caulfield voegt eraan toe dat deze hardliners weinig tolerant zijn voor andere meningen: “Ze redeneren dat ‘als je het ermee eens bent dat deze zaken een probleem zijn, dan ben je het eens met onze volledige visie. Als je het er niet mee eens bent, dan ben je de vijand.’ Daar zijn ze heel goed in.”

Het is al alarmerend genoeg dat deze uitzonderlijk giftige samenzweringsideeën verspreid raken in online oudergroepen, maar nu beginnen deze groepen ook nog live samenkomsten te organiseren. Verschillende moderatoren meldden dat moeders de Facebook-groepen gebruikten om anti-mondmaskerbijeenkomsten te plannen. 

Strang, de moderator van de Camarillo-groep, vertelt dat toen mensen waarschuwden tegen het traditionele ‘trick or treat’ van deur tot deur voor Halloween, een aantal ouders stelden dat ze als protest hoe dan ook snoep zouden uitdelen.

Green, de moderator in Collier County Florida, zei dat toen moeders in haar groep een Black Lives Matter-wake na de dood van George Floyd planden, andere moeders opdaagden als tegenprotest. 

Een andere keer, toen moeders in haar groep een “Save the Children”-bijeenkomst planden, twijfelde over wat ze moest doen: ze steunde de idee om aandacht te vragen voor kinderhandel, maar een aantal leden zouden gediscrediteerde QAnon-slogans zoals #wayfairgate meebrengen. “Wat moest ik doen?” zei ze. “Het zou lijken dat ik mensenhandel niet wilde stoppen.” Uiteindelijk liet ze de post staan maar zette ze de commentaren uit. (De bijeenkomst vond plaats, maar Green weet niet hoeveel mensen kwamen, omdat ze er niet was.)

Nourishing Our Children dringt er bij zijn Facebook-volgers regelmatig op aan de jaarlijkse conferentie van de Weston A. Price Foundation bij te wonen. Op het programma staan verscheidene sessies voor ouders, zoals “Homeopathie voor kinderen” en “Vaccinfraude”.

Deze online-groepen beginnen ook live samenkomsten te organiseren

Er is ook een sessie over het geloof van de groep dat het coronavirus niet besmettelijk is, en een andere over de gevaren van 5G-netwerken. Eerst zou het evenement doorgaan in Portland, Oregon, maar wegens het coronavirus heeft de stad een tijdelijk verbod op grote bijeenkomsten uitgevaardigd.

De conferentie is nu verplaatst naar een Sheraton-hotel in Atlanta, van 13 tot 15 november. “Dit hotel vereist niet dat onze groep mondmaskers draagt of afstand houdt”, legt de groep uit op de conferentiepagina. Op Facebook hebben al ongeveer 800 mensen zich aangemeld – onder hen mogelijk ook verpleegsters die hiermee punten verdienen voor hun permanente bijscholing. De groep legt uit dat deze punten aanvaard zijn door de bevoegde afdeling van de Maryland Nurses Association. (De Maryland Nurses Association heeft niet geantwoord op mijn vraag naar een reactie.) 

Een woordvoerster van Marriott, de hotelketen die eigenaar is van het merk Sheraton, verklaarde dat het bedrijf “eist dat iedereen in alle hotels in Noord-Amerika gezichtsbedekking draagt” en dat “we dit bij de franchisehouder van het hotel onder de aandacht hebben gebracht.” Op het ogenblik van de publicatie van dit artikel promootte de Weston A. Price Foundation nog altijd de mondmasker-vrije conferentie.

Het vooruitzicht dat er besmettingen plaatshebben op een live-bijeenkomst van een online community maakt gezondheidsexperts nerveus. Toen ik Caulfield, de expert gezondheidsrecht en misinformatie, vertelde over de mondmasker-vrije conferentieplannen van Weston A. Price, was hij hoorbaar geschokt. “Echt waar?” zei hij, “Dat is ongelooflijk.”

Tijdens de zomer verliet Kirsten Alden, de moeder in Thousand Oaks, Californië, haar Facebook-moedersgroep. De samenzweringsposts begonnen op haar te wegen en ze had geen behoefte aan de extra stress die ze meebrachten. Toch worstelde ze met de beslissing.

“Ik realiseerde mij dat de groep verlaten een vorm van ontkenning is, want het is niet dat ze niet meer bestaan”, zei ze. “Het blijven nog altijd de vrouwen die bij de kruidenier naast mij staan, maar ik hoef de details niet meer te weten.”

De moderatoren met wie ik sprak, vertelden allemaal dat ze heel wat moeders kennen die groepen verlaten hebben, zoals Alden, omdat ze zich vervreemd voelden tussen mensen die vroeger elkaar ondersteunden.

Strang, de moderator van de Camarillo-groep, zegt dat ze diepbedroefd is als ze denkt aan de moeders die in de groep een veilige plek denken te vinden, en in de plaats geconfronteerd worden met samenzweringstheorieën. “Deze groepen zijn een steunpunt voor zo veel mensen”, zegt ze. “Het is intriest wanneer andere mensen de groepen proberen over te nemen om hun bizarre agenda’s te promoten.”

Kracht van verhalen

Het is moeilijk te achterhalen hoe je de geesten van mensen verandert die overtuigd zijn van hun gelijk. In een recent advies over samenzweringstheorieën die zich verspreiden in online opvoedingsgroepen, suggereerde The New York Times: “Als het iemand is die je niet persoonlijk kent, antwoord met feiten.” 

Yasmin (Stanford-arts): ‘Ik zie meer en meer dat misinformatie en desinformatie verpakt is in politieke informatie – zoals: vaccins en mondkapjes zijn anti-vrijheid, anti-Amerikaans’

Dat is een begin, maar Yasmin, de Stanford-arts en expert in misinformatie over gezondheid, gelooft dat die aanpak niet genoeg is. “Ik zie meer en meer dat misinformatie en desinformatie verpakt is in politieke informatie – zoals: vaccins en mondkapjes zijn anti-vrijheid, anti-Amerikaans”, zegt ze. “Dat counter je niet door studies te citeren. Het wordt verbonden met je ideeën over vrijheid en over wat het betekent Amerikaan te zijn.”

In andere gevallen is de misinformatie verpakt in zaken waar ouders gevoelig voor zijn – zoals een verhaal over een kind dat stierf na een routinevaccinatie. Om misinformatie te verslaan, zegt Yasmin, zullen pro-wetenschapsgroepen de tegenstander op zijn eigen terrein moeten verslaan, met effectieve middelen om ouders te bereiken. 

Eén idee dat sommige pleitbezorgers voor vaccins al uitproberen: verhalen delen over kinderen die stierven door ziektes die met vaccinatie hadden voorkomen kunnen worden. “Verhalen die aanspreken en goed verteld zijn, op speciale sites voor ouders – plaatsen die echt de connectie met ouders maken”, zegt ze. “Die verhalen geven een emotionele verbinding waar feiten moeilijk tegenop kunnen.”

Moderatoren doen hun uiterste best om de misinformatie terug te draaien en in de plaats die dingen naar voor te schuiven waar het in de groepen om begonnen was: de band tussen ouder en kind, informatie over lokale activiteiten en het delen van ouderadviezen.

De aanval van paranoia kan zeer uitputtend zijn en de aanhangers van de samenzweringstheorieën onvermoeibaar, vooral hoe ze zich hergroeperen in privé-groepen. Nadat ik contact had opgenomen met de Un-masked Home Schoolers of Collier voor een commentaar bij dit artikel, stuurde een lid van de groep mij deze post:

Facebookpagina Un-masked Home Schoolers of Collier (© Mother Jones)

En toch blijven de moderatoren hun werk doen omdat ze geloven dat de groepen belangrijk zijn. “Op sommige dagen vraag ik me af: waarom, waarom doen we dit?”, zei Strang. Vooral in de late uren, wanneer ze de talloze posts van de dag doorneemt, herinnert ze zichzelf eraan dat voor veel moeders de groep een levenslijn is. “Mensen zijn al naar mij gekomen om te zeggen dat de groep hun leven had gered. Dat ze zonder de groep letterlijk van een brug waren gesprongen. Maar ze vonden hulp”, zei ze. “Dat is waarom ik het blijf doen.”


Uitgelichte afbeelding: © Mother Jones

Auteur: Kiera Butler

Kiera Butler is een senior redacteur bij Mother Jones. Ze bericht over wetenschappelijke en milieugerelateerde zaken, en schrijft verhalen over volksgezondheid en verkeerde informatie. Ze stuurt ook de verslaggeving van het tijdschrift over de corona-pandemie.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books