Nog lang geen #JusticeForSanda

 Leestijd: 9 minuten0

Met de debatten voor de raadkamer in Hasselt op 4 september start de gerechtelijke procedure tegen studentenclub Reuzegom over de dood van Sanda Dia. Gerechtigheid is nog lang niet in zicht. De verdediging van de achttien verdachten wil bijkomend onderzoek vragen, waarmee de vertraging wordt ingezet. Het strafdossier komt bovendien sowieso nog in Antwerpen terecht, waar het werd weggehaald om de schijn van partijdigheid te ontzenuwen.

Na een uit de hand gelopen studentendoop van Reuzegom in een chalet in Vorselaar belandden drie ‘schachten’ op 5 december 2018 in het ziekenhuis. De 20-jarige Sanda Dia uit Edegem overleefde de waanzinnige dooprituelen van de Antwerpse studentenvereniging niet. De derdejaarsstudent handelsingenieur aan de KU Leuven bezweek twee dagen later aan meervoudig orgaanfalen.

Omdat de fatale feiten plaatsvonden in de Kempen, startte het onderzoek in Turnhout, bij een van de drie afdelingen van het parket van Antwerpen. Al op 20 december vroeg dat parket om het dossier over te hevelen “in het belang van de sereniteit”. De reden is bekend: een van de betrokken leden van Reuzegom is de zoon van een vrouwelijke rechter én ondervoorzitster van de Antwerpse rechtbank van eerste aanleg.

Het Hof van Cassatie moest die knoop doorhakken. Een logische keuze zou Leuven geweest zijn. Reuzegom was tenslotte een Antwerpse club voor studenten aan de KU Leuven. De universiteitsstad was op 4 december 2018 het decor van het eerste luik van de tweedaagse studentendoop. En dus een van de twee locaties van het delict, bepalend voor de aanduiding van het gerechtelijk arrondissement. Bij een beroepsprocedure zou het dossier in Brussel belanden, voldoende ver verwijderd van Antwerpen.

Maar Cassatie besliste op 13 februari 2019 om het onderzoek te verhuizen naar het parket in Limburg, afdeling Hasselt. Die beslissing was van kapitaal belang en zal dat blijven tot het finale doek valt over dit dossier.

Gat in het onderzoek

De speurders in Turnhout hebben zich maar goed twee maanden op het dossier kunnen storten. Volgens diverse bronnen hebben zij “uitstekend politioneel werk” verricht.

Na bijna twintig maanden onderzoek zit er nog altijd een gat van bijna zeven uur in het dossier

Hun Limburgse collega’s die de onderzoeksrechter in Hasselt bijstonden tijdens het gerechtelijk onderzoek leverden op het eerste zicht goed werk af.

Dat zou kunnen blijken uit de bij momenten heel gedetailleerde reconstructie van de doop. Maar schijn bedriegt wel vaker. Na bijna twintig maanden onderzoek zit er nog altijd een gat van bijna zeven uur in het dossier. 

De speurders in Hasselt hebben in de ruim zeventien maanden waarin zij de zaak verder hebben uitgespit het dossier stevig afgeschermd. “Op al onze pertinente vragen kregen we een negatief antwoord”, zeggen de advocaten van de burgerlijke partijen. Zij zijn druk in de weer om de tijdlijn van het eind juli afgeronde onderzoek in kaart te brengen.

Sven Mary is sinds 27 juli raadsman van de vader van Sanda Dia. Tot vandaag beschikt hij niet eens over het hele strafdossier. De advocaat denkt de ware reden van de tegenwerking te kennen. De jongste dagen bereikten hem allerlei insinuaties over het gewezen lidmaatschap bij Reuzegom van speurders en magistraten in Hasselt. Hebben zij het onderzoek gedwarsboomd?

Mary is niet van plan om lijdzaam toe te zien. “Ik heb de lijst opgevraagd van alle leden van Reuzegom van de voorbije dertig jaar.” De raadsman meent te weten waar die te vinden is: bij de KU Leuven. “De universiteit kan de ledenlijst bij het dossier laten voegen.” Op veel medewerking van de KU Leuven hoeft Mary niet te rekenen en al zeker niet in dit stadium.

De op het eerste zicht verre sprong in de tijd is doordacht. Op het moment van de feiten had Reuzegom officieel nog maar amper dertig actieve leden. Dat kleine clubje restte er van een invloedrijke (studenten)vereniging die sinds de oprichting in 1946 doorgedrongen is tot de hoogste niveaus in alle echelons, ook bij Justitie.

Aureool van onaantastbaarheid

Het openbaar ministerie had 22 leden van Reuzegom in het vizier. Na afronding van het gerechtelijk onderzoek zijn uiteindelijk achttien van hen verwezen naar de raadkamer. Dat gebeurt op verdenking van onopzettelijke doding, onterende behandeling en het opzettelijk toedienen van stoffen. Daarvoor riskeren ze tien jaar cel.

Het leiderschap van enerzijds de preses en anderzijds de ‘schachtenmeester’ en ‘schachtentemmer’ blijkt afdoende uit onder meer onderlinge conversaties. Maar het parket vertrekt van een evenwaardig aandeel van de achttien verdachten. Dat hoeft niet per definitie een verlengstuk te krijgen in de vordering op de zitting. Het verhoor, mogelijke bijkomende getuigenissen en zelfs bekentenissen kunnen de onderlinge verhoudingen nog verstoren.

Op het moment van de ontbinding op 11 december 2018, nog geen week na de dramatische feiten, bestond Reuzegom exclusief uit studenten van de faculteiten rechtsgeleerdheid en ingenieurswetenschappen. De jongemannen droegen de codenamen Sondage, Strontvlieg, Shrek, Zaadje, Janker, Protput, Pronker, Rafiki, Flodder, Kelter, Kletsmajoor, Randi, Paterberg, Placebo, Rustdag, Igean, Wally en Remorke.

De jongste is 20 jaar, de oudste 25. Ze hebben niet alleen (extreem)rechts gedachtegoed, een aureool van onaantastbaarheid en uitgesproken elitarisme gemeen. Ook welgestelde ouders met een succesvolle carrière als huis- en tandarts, advocaat, magistraat, ondernemer, vermogensbeheerder, bedrijfsadviseur en consultant.

De chalet in Vorselaar waar de fatale doop van Reuzegom plaatshad (Foto: © Tine Schoemaker (ID Photo Agency))

Nog geen #JusticeForSanda

De raadkamer in Hasselt beslist in theorie op 4 september over hun lot. De alleen zetelende rechter staat voor de keuze. Of hij stelt de verdachten buiten vervolging omdat er onvoldoende bewijzen zijn, of hij oordeelt dat er voldoende bezwaren zijn om hen naar de correctionele rechtbank te verwijzen.

De advocaten van de leden van Reuzegom hebben het plan opgevat om bijkomende onderzoeksdaden te vragen

De kans op buitenvervolgingstelling lijkt erg klein, gelet op de zwaarwichtigheid van de feiten. Los van het maatschappelijk belang en de opzwellende commotie van de voorbije weken.

De advocaten van de leden van Reuzegom hebben het plan opgevat om bijkomende onderzoeksdaden te vragen. Sven Mary voorspelt wanneer ze die verzoekschriften zullen indienen. “Op 3 september, aan de vooravond van de zitting. Dat zal leiden tot uitstel. Op 4 september zal er niets gebeuren.”

De raadkamer kan ingaan op de verzoekschriften van de verdediging. Dan belandt het dossier voor verder onderzoek weer bij het Limburgse parket. De rechter kan dat ook zonder verzoek zelf beslissen, omdat hij het noodzakelijk vindt.

Afwijzing van de verzoekschriften impliceert een doorverwijzing naar de correctionele rechtbank van Hasselt. Tegen die beschikking is hoger beroep mogelijk bij de kamer van inbeschuldigingstelling (KI), een kamer van het hof van beroep, en staat open voor alle betrokken partijen.

In beide gevallen, zowel bij bijkomend onderzoek als bij beroep voor de KI, treedt aanzienlijke vertraging van de rechtsgang op. Die is eigenlijk al ingezet. De hashtag #JusticeForSanda, gelanceerd door de vrienden van het dodelijke slachtoffer, mag voor een tijdje de wachtkamer in.

Toegang tot omstreden chatgroep

Sven Mary zou Sven Mary niet zijn mocht hij zich zomaar naar die slachtbank laten leiden. Ook hij houdt munitie achter de hand. “Ik overweeg om de draad weer op te nemen over de rol van de vier leden die buiten vervolging gesteld zijn”, zegt de raadsman.

In navolging van de verdediging kunnen ook de burgerlijke partijen om bijkomend onderzoek verzoeken. “Inclusief de vraag tot doorverwijzing van dat viertal.”

Advocaat Sven Mary: ‘Ik overweeg om de draad weer op te nemen over de rol van de vier leden die buiten vervolging gesteld zijn’

Twee van hen, met de codenamen Zozo en Elio, zijn niet van de minsten: de zoon van een provinciegouverneur en een lid van de Antwerpse afdeling van Jong N-VA, die voor de partij stage loopt in de Europese fractie.

Geen van deze vier leden was bij de doop aanwezig. Maar ze maakten wel deel uit van de omstreden chatgroep van Reuzegom die toegang bood tot berichten, foto’s en filmpjes tijdens en over de beruchte doop. Dat zij konden weten welk drama zich in Vorselaar ontvouwde, suggereert schuldig verzuim. Sven Mary zegt dat daar geen juridische grond voor bestaat.

Mary bewandelt nog een ander, verrassend spoor. Dat van de rol van de twee schachten die de doop overleefden. “De vraag om doorverwijzing kan ook bij hen aan de orde zijn. Misschien hebben zij strafrechtelijke handelingen gesteld.”

Welke belastende verklaringen hebben de schachten over hun broeders van weleer afgelegd? Als ze onder druk gezet zijn om informatie achter te houden, hebben ze de rechtsgang belemmerd. De jongste van de twee werd bedreigd met schorsing aan de KU Leuven omdat hij te laat alarm geslagen had.

Opnieuw naar Antwerpen

De zitting voor de raadkamer wordt de eerste ronde van een boksmatch tussen twee bataljons van topadvocaten. Aan de ene kant van de ring staat een minileger klaar om de leden van Reuzegom te verdedigen. Hans Rieder, Walter Damen en Johan Platteau voeren die eliteclub aan. Hun confraters die de belangen van de burgerlijke partijen behartigen, dragen al even ronkende namen. Naast Sven Mary treden ook Kris Luyckx, Sven De Baere, Stijn Buenaerts en Elisa Van Bocxlaer in de arena.

Advocaat Sven Mary: ‘De zaak verhuisde naar Limburg om de schijn van partijdigheid te ontlopen. Maar het beroep na afhandeling van de debatten in Hasselt komt toch weer in Antwerpen terecht’

Het lijdt geen twijfel dat bij een doorverwijzing op 4 september de advocaten van de verdediging naar het wapen van het hoger beroep zullen grijpen. Dat wordt dan behandeld bij de KI in… Antwerpen.

Daar wringt het schoentje, maar niet alleen daar. Als het tot een correctioneel proces in Hasselt komt, staat het in de sterren geschreven dat de leden van Reuzegom zelfs bij een heel milde straf beroep zullen aantekenen. Bij een CV voor de sprong naar een grote carrière past een blanco strafregister.

Beroep in correctionele strafzaken voor de rechtbank van eerste aanleg in Limburg in de afdelingen Hasselt en Tongeren wordt sinds 1975 behandeld aan het hof van beroep in… Antwerpen. Voordien was dat het hof van beroep in Luik.

“De zaak verhuisde naar Limburg om de schijn van partijdigheid te ontlopen. Maar het beroep na afhandeling van de debatten in Hasselt komt toch weer in Antwerpen terecht. Het dossier maakt dus gewoon een toer van 360 graden. De schijn van onpartijdigheid is daarmee aangetast”, stelt Mary.

Conclusie: de Scheldestad is altijd de terminus van dit dossier. Niet alleen was het de thuishaven van Reuzegom. De gefortuneerde ouders van de verdachten zijn gepokt en gemazeld in de stad en de regio Antwerpen. Vaak in Schilde, maar ook in Schoten, Brasschaat en het Kempense hinterland (Zoersel en Grobbendonk).

Naast buitenvervolgingstelling is de theoretisch enige manier om Antwerpen te ontlopen, vrijspraak voor de rechtbank zonder beroep door het parket, een quasi uitgesloten scenario. De burgerlijke partijen kunnen geen beroep aantekenen op strafrechtelijk vlak.

Bij die burgerlijke partijen zijn alle ogen uiteraard gericht op de familie van de onfortuinlijke Sanda Dia. Ook de twee andere schachten die de wreedaardige doop moesten ondergaan en hun ouders stelden zich burgerlijke partij. Het gaat om jongemannen van 21 en 22 jaar uit Hove en Zandhoven.

Gedaan met afkoopsommen

De burgerlijke partijen krijgen het onverwachte gezelschap van Gaia. De dierenrechtenorganisatie mengt zich in het debat met een klacht over dierenmishandeling. Bij de bereiding van de zogenaamde schachtenpap werd een levende muis tot moes herleid. Het lid met de codenaam Flodder gooide het beest in een blender.

Flodder is de zoon van een Antwerpse advocate, die soms ook optreedt als plaatsvervangend zittend magistraat bij de rechtbank in Antwerpen. Zij is daar permanent rechter en ook nog eens verbonden aan de KU Leuven in het Instituut voor Strafrecht.

In 2009 mishandelden de leden als onderdeel van een doopritueel een biggetje, dat ze nadien collectief doodschoten met een karabijn. Na een klacht van Gaia kwamen drie leden in 2014 weg met een minnelijke schikking van 400 euro, aangeboden door het parket van Leuven.

De laatste telgen van de studentenclub riskeren een extra celstraf van zes maanden voor de dierenmishandeling. “Wij willen dat het ditmaal tot een effectieve vervolging komt”, stelt Gaia-voorzitter Michel Vandenbosch. “Geen minnelijke schikkingen meer. Het moet gedaan zijn met de afkoopsommen.”

Imagoschade voor KU Leuven

De roep om nog een bijkomende burgerlijke partij klinkt steeds luider: de KU Leuven. Professoren, medewerkers en studentengroepen vragen de Leuvense universiteit om meer betrokkenheid en een proactieve aanpak bij de gerechtelijke procedure. 

De roep om nog een bijkomende burgerlijke partij klinkt steeds luider: de KU Leuven

Hoogleraar en ex-rector Rik Torfs roept zijn opvolger Luc Sels op om zich alsnog burgerlijke partij te stellen. Reuzegom heeft de universiteit nadrukkelijke en onuitwisbare reputatie- en imagoschade bezorgd. 

Sels houdt de boot af en wil voorlopig van geen wijken weten: “Wij wachten de beslissing van de raadkamer af.” Naar de ware reden van het getalm doet niemand een gok, al wordt de integriteit van de rector niet openlijk in vraag gesteld.

De bewering van zijn medewerkers dat ze niet op de hoogte waren van de juridische mogelijkheden behoort tot de flauwste excuses van het jaar. “De procedure van de burgerlijke partijstelling is eenvoudig. Het kan morgenvroeg. Waar wachten ze op?”, luidt de oproep binnen én buiten de muren van de KU Leuven.

Volgens Mary stelt de universiteit zich “katholieker dan de paus” op. “Ze komen met allerlei drogredenen aandraven, zoals vrijwaring van de rechten van de verdediging. Ik sluit niet uit dat er ook hier méér achter zit.”

De Leuvense universiteit heeft de impact van de dood van Dia verkeerd ingeschat, zoveel is wel duidelijk geworden. De rector verschuilt zich achter het interne reglement en schuift de verantwoordelijkheid door naar Chantal Van Audenhove, de toenmalige vicerector bevoegd voor studentenbeleid. Zij werd in september 2019 opgevolgd door Hilde Feys.

Van Audenhove sprong volgens collega’s eerder lichtzinnig om met het dossier van Reuzegom en legde de roep om verwijdering van de universiteit van de betrokken leden naast zich neer. De uiteindelijke tuchtsanctie bestond uit een taakstraf van dertig uur vrijwilligerswerk bij probleemjongeren (sic) en het schrijven van een paper over dooprituelen.

Achteraf is gebleken dat slechts drie leden die taakstraf effectief moesten uitvoeren. Onder hen een van de schachten die medeslachtoffer werd van de gruwel.

Professoren dringen aan op een herziening van het reglement met de huidige exclusieve bevoegdheden voor een vicerector. Momenteel moet de voltallige tuchtcommissie met inbegrip van de rector alleen samenzitten om zich uit te spreken over de zwaarste sanctie, de verwijdering van de universiteit.

Zweem van racisme

Tegenstanders van het beleid wijzen erop dat de betrokken leden van Reuzegom de voorbije twee academiejaren afgestudeerd zijn aan de Leuvense universiteit of er nog steeds studeren. 

Leuvense professoren nemen onomfloerst het mogelijke racistische motief van de leden van Reuzegom in de mond

Olie op het vuur is de aanwerving van een van de vier leden van Reuzegom die niet vervolgd worden. De man is werkzaam aan het Instituut voor Internationaal Recht in de Tiensestraat in Leuven. Hij behoort er tot de dertienkoppige cel van het “assisterend en bijzonder academisch personeel”.

De druk op de KU Leuven neemt niet alleen toe met het oog op de zitting van de raadkamer. Professoren nemen onomfloerst het mogelijke racistische motief van de leden van Reuzegom in de mond. Hebben zij Sanda Dia wegens zijn Mauritaanse origine harder aangepakt dan de twee autochtone schachten?

Voor Sven Mary hoeft die vraag niet eens gesteld te worden. “Sanda is dood en de anderen leven nog.” Toch lijkt hij niet zinnens om straks tijdens zijn pleidooi die kaart te trekken. “Dit gaat niet om gender of huidskleur, maar om foltering.” De horror van Vorselaar had vele dimensies.

Auteur: Paul Gebruers

Paul Gebruers werkt als freelance journalist voor het persagentschap Belga. Hij is onder meer gespecialiseerd in gerechtelijke verslaggeving en zet graag zijn tanden in moeilijke dossiers over beleidsdomeinen van justitie.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books