Gemeentelijke boomgaard wordt privétuin voor Matexibaas

 Leestijd: 7 minuten1

Aartselaar verliest een deel van haar beschermd gemeentepark aan één van de sterke mannen achter bouwonderneming Matexi. In ruil ‘geeft’ de projectontwikkelaar een stuk landbouwgrond naast het gemeentelijk sportcomplex. Het stadsbestuur omschrijft de deal als ‘ongebruikelijke werkwijze’. Documenten, getuigenissen en een duidelijke chronologie halen de ‘toevalligheden’ uit het verhaal. Een storm van protest op sociale media vorig jaar stond in schril contrast met zuinige berichtgeving in de media.

De ruil tussen het stadsbestuur van Aartselaar en één van de sterke mannen achter Matexi betreft dus twee stukken grond.

In het Aartselaarse gemeentelijk Solfhofpark ligt een ruim 4.000 vierkante meter grote boomgaard met boszomen en een wandelpad. De hoogstamboomgaard beslaat ruim 5 procent van de totale oppervlakte van het gemeentelijk park. De boomgaard grenst aan de tuin van een Matexibaas, een uit het geslacht Vande Vyvere.

Over dit onderzoek
Apache herbeluisterde raadszittingen over de kwestie, bekeek verslagen en studies – vrij beschikbaar en via de wetgeving openbaarheid van bestuur, en sprak met een tiental betrokkenen.

Op een steenworp daar vandaan, langs de Kleistraat in Aartselaar, ligt het gemeentelijk sportcentrum. Begin 2013 kocht een privé-vennootschap van Vande Vyvere een groot stuk grond in de buurt, waaronder bijna 16.000 vierkante meter landbouwgrond grenzend aan het sportcentrum. Die akkers zijn grotendeels als ‘landschappelijk waardevol agrarisch gebied’ ingekleurd. Ruim 4.000 vierkante meter naast de gemeentelijke terreinen was eerder al ingekleurd als recreatiegebied. En dat maakt de grondspeculatie interessant.

Boomgaard in Solhof (Foto (c) Stef Arends)

Boomgaard in Solhof (Foto © Stef Arends)

Timing niet toevallig

Op dat moment was namelijk al duidelijk dat het sportcentrum een grondige opknapbeurt nodig had, en in de loop van de vorige legislatuur ook kreeg. Maar er was nog een bijkomend element dat de aankoop strategisch interessant maakte.

Naast dat sportcentrum ligt  een zwembad waarvan de eerste steen in 1975 werd gelegd. “Het gebouw vertoont barsten en grote aanpassingswerken zijn noodzakelijk”, liet de lokale sp.a-fractie begin 2012 in de lokale pers optekenen. In 2010 werd al ook wat oplapwerk uitgevoerd om het aftandse complex nog enkele jaren langer open te houden.

Zwembad Aartselaar (Foto (c) Stef Arends)

Zwembad Aartselaar (Foto (c) Stef Arends)

De noodzaak voor een nieuw zwembad was dus al veel langer duidelijk dan de uitkomst van een studie naar de staat van het gemeentelijk patrimonium die in 2013 werd opgestart.

Die timing van de aankoop door Vande Vyvere is niet onbelangrijk. Het is wel hét argument bij uitstek van het gemeentebestuur (N-VA/Groen) om kritiek over enige ‘voorbedachtheid’ van de hand te doen. “Ik kan niet over anderen spreken, maar dit bestuur was daar niet mee bezig”, reageerde burgemeester Sophie De Wit (N-VA) op een gemeenteraad vorige maand. Zij nam deze legislatuur de bevoegdheid van Ruimtelijke Ordening van haar coalitiepartner Groen over.

“Ik was in 2012 met de familie eigenaars in onderhandeling”, zegt Bruno Vande Vyvere. Dat de staat van de sportinfrastructuur niet al te best was, wist hij “in de verste verte niet”.

Slim gespeeld

Verschillende oud-politici* uit Aartselaar verklaren onafhankelijk van elkaar aan Apache dat de gemeente in het verleden benaderd werd over het stuk boomgaard. “Dit dossier is al langer aan de gang en bij de wissel van het gemeentebestuur, met andere partijen, heeft die persoon zijn slag kunnen slaan”, zegt huidig fractievoorzitter van Open Vld Glenn Anné. Toch ontkent Bruno Vande Vyvere dat met klem.

“Maar kan je hem dat kwalijk nemen? Die man heeft geprobeerd wat hij moest doen vanuit zijn eigen persoonlijk belang. Als er een verwijt moet gemaakt worden, is dat richting gemeentebestuur. Open Vld had geopteerd om die 308.000 euro te betalen en dan had heel dit circus niet gehoeven.”

Niet eerste privatisering
De gemeente Aartselaar kocht het Solfhofpark in 1985 maar verkocht het kasteel en de gebouwen waar een hotel in kwam. Met de opbrengst werd de inrichting van een cultureel centrum bekostigd. Ook voor de nieuwe eigenaar van de boomgaard en boszoom zijn de regels uit het erfgoed– en bosdecreet van toepassing.

Die 308.000 euro is de waarde die een schatter plakte op het stuk landbouwgrond aan het sportcentrum. De gemeente had de afgelopen jaren 200.000 euro voorzien voor de aankoop van die gronden.

Stellingenoorlog

“Je hebt natuurlijk, als je wil kopen, een akkoord nodig van de verkoper,” merkte burgemeester De Wit op, tijdens een raadszitting in februari. “Ik ben de vraag gaan stellen. Hij antwoordde nee, ik wil ruilen. We hadden allebei in een stellingenoorlog kunnen kruipen. (…) Als we dat niet konden kopen, moesten we dat gaan onteigenen, zijn we nog altijd minstens 308.000 euro kwijt, en dan moet je op de onteigeningsprocedure wachten. (…) Ik weet welke termijnen er vandaag zijn voor onteigeningen en welke lijdensweg het is om te mogen onteigenen”.

Bruno Vande Vyvere bevestigt. “De gemeente heeft mij indertijd aangesproken om die gronden te verwerven. Ik was daar niet mee akkoord. Daarna heb ik iets uitgewerkt waarin we elkaar vonden.”

Het was al langer duidelijk dat de site alle kans maakte als locatie voor een nieuw intergemeentelijk zwembad. Een haalbaarheidstudie wees halverwege 2016 Aartselaar als beste locatie. In mei 2019 werd een overeenkomst gesloten met buurgemeenten Hemiksem en Niel voor de bouw.

Werf intergemeentelijk zwembad (Foto (c) Stef Arends)

Werf intergemeentelijk zwembad (Foto © Stef Arends)

En daarvoor is extra ruimte nodig. Het oude zwembad wordt maar gesloten wanneer het nieuwe klaar is. En dat nieuwe complex wordt gebouwd op de plek waar tot voor kort een grote gemeentelijke speeltuin stond. De gemeente wil die nu verplaatsen naar de gronden van de Matexibaas, en er meteen nog een hondenweide en een broodnodig waterbufferbekken aanleggen. De sleutel voor al die plannen lag dus in private handen.

Het bezit van gronden palend aan gemeentelijk domein, bleek meteen ook een krachtig wapen voor de de Matexibaas om de gemeentelijke boomgaard in het Solhofpark te verwerven.

Opportuniteitswaarde

De waarde van die boomgaard wordt geschat op 24.000 euro, terwijl de landbouwgrond ruim 300.000 euro waard is. Bovendien bedraagt de oppervlakte van de boomgaard slechts een vierde van de landbouwgrond. Het zijn twee cijfers waarmee de huidige bestuursploeg goochelt om de financiële opportuniteit, maar ook de ‘aangroei’ van gemeentelijke groen, te motiveren.

Toch is die ‘lage waarde’ bijzonder relatief, erkent ook het bestuur. “De prijs is niet gewaardeerd in functie van een aanpalende eigenaar die daardoor zijn eigendom kan vergroten”, gaf burgemeester De Wit toe op een gemeenteraad. “Voor deze eigenaar heeft de grond een bijzonder grote opportuniteitswaarde (…), waardoor het voor die eigenaar waard is om te ruilen voor een weiland dat op 300.000 euro is geschat.”

Kasteel Solhof, met daarachter het park (Foto (c) Stef Arends)

Kasteel Solhof, met daarachter het park (Foto © Stef Arends)

De politieke keuze om te ruilen, en daardoor een stuk beschermd gemeentepark op te offeren, leidde tot felle kritiek bij onder meer Natuurpunt en de Heemkundige Kring Aartselaar en lokale oppositiepartijen Open Vld en Nap, die tegen de verkoop stemden. Vlaams Belang formuleerde ook kritiek, maar onthield zich.

Het is in elk geval een ongebruikelijke werkwijze, geeft ook het college toe, en een stijlbreuk met het verleden. Voor de uitbreiding van het bestaande sportterrein in 2007 werd in een voorstudie van het ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) geschreven dat er onteigend wordt wanneer de gemeente geen grond in der minne kan kopen. Wat later ook gebeurde. Om het sportcentrum uit te breiden, werd van een private eigenaar grond gekocht.

Precedent

“Blijkbaar kan een privépersoon zijn economische macht aanwenden om de gemeente zijn wens op te dringen”, schreef Natuurpunt in een brief aan de gemeente. De Gemeentelijke Commissie voor Ruimtelijke Ordening (Gecoro) vreest dan weer dat het plan precedenten zal scheppen. Dat blijkt uit het verslag van een bijeenkomst eind mei 2019. Overigens, en terzijde, was de informatie over de ruil voor de Gecoro te beperkt om een advies rond het Solhof uit te brengen.

Niet kapitaalkrachtig zijn om strategisch gronden aan te kopen naast gemeentelijk domein, speelt dus in het nadeel van andere Aartselarenaren, staat in een verslag van de Milieu- en Natuurraad (Mina-raad) van Aartselaar. Natuurpunt wees daar namelijk formeel op de gevaren van een precedent: andere inwoners zouden de uitbreiding van hun tuinen wel eens juridisch kunnen afdwingen.

Die vrees voor een precedent is niet onterecht, zo blijkt.

De projectontwikkelaar is namelijk niet de enige die zijn tuin wil vergroten met een stukje gemeentepark. In een verslag van de Mina-raad van september 2019, erkent burgemeester De Wit dat ook twee andere buren vragende partij zijn om hetzelfde te doen. Maar zij hebben geen grond in de aanbieding om te ruilen.

“Waarom voor de ene wel en de andere niet. Omdat we eigenlijk hier wilden kopen. Misschien hebben die mensen ook nog ergens gronden liggen die ze wilden ruilen”, klonk het laconiek op een raadszitting in februari. “Net die opportuniteitsoefening, de belangenafweging, speelt bij de ene wel en het andere jammer genoeg niet.”

De gemeente berekende wel al eens wat de verkoop van nog meer park zou kunnen opleveren voor de gemeentekas. “Er is voor deze mensen een schatting gemaakt, maar de waarde was zo laag, dat de gemeente hierop niet wil ingaan, hier is geen verkoop mogelijk in het kader van het algemeen belang”, parafraseert een verslag van de Mina-raad de burgemeester.

Compensatie

Kritische verenigingen stellen zich verder ook vragen bij de koppeling van twee ruimtelijke uitvoeringsplannen. En ook die kritiek blijkt niet onterecht. Het ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) Solhof, dat momenteel in voorbereiding is, maakt niet alleen de ruimere recreatie mogelijk in de buurt van het nieuwe sportcentrum, het komt ook tegemoet aan eisen van een aantal bewoners wiens tuinen grenzen aan het gemeentepark. Maar dus niet kunnen uitbreiden.

Voor die andere villabewoners, in een verkaveling uit de jaren zestig aan de achterkant van het gemeentepark Solhof, wordt wel een tegemoetkoming voorzien. Het nieuwe RUP maakt komaf met de zonevreemdheid van die (oudere) woningen en voorziet ook uitbreidingsmogelijkheden, weliswaar binnen de huidige perceelsgrenzen.

Hondenweide (Foto (c) SVB/Apache)

Hondenweide (Foto: © Steven Vanden Bussche (Apache))

Daarnaast lost het RUP nog een ander ‘probleem’ in de buurt op: de gemeentelijke hondenweide. Die ligt ter hoogte van de gemeentelijke boomgaard, weliswaar ervan gescheiden door een trage weg. “Van de Vyvere wil ook de hondenweide verplaatst krijgen”, staat beknopt in het verslag van de Mina-raad.

Die -weliswaar vaak ondergelopen- hondenweide wordt in datzelfde RUP verplaatst naar de omgeving van het sportcentrum en samengebracht met de natuurspeeltuin en overstromingszone op de terreinen die de gemeente ruilde met de Matexibaas. Volgens de gemeente worden die twee schijnbaar los van elkaar staande ruimtelijke kwesties vanwege de kostprijs in één RUP geïntegreerd.

Meer
Nog meer percelen tussen het Solhof en het sportcentrum zijn in handen van Matexi zelf. Een ander RUP (Lindelei) moet er de ruimtelijke mogelijkheden vastleggen. In 2016 leidden de bouwplannen al tot een aanvaring met buurtbewoners, en werd een afgeslankte aanvraag vergund.

De eerste spadesteek voor het zwembad is gezet, en de ruil is principieel goedgekeurd. Het is nu wachten op een advies van het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) vooraleer de ruil geformaliseerd kan worden. Volgens de burgemeester is er een mondelinge toezegging, het Agentschap zegt allicht in april een formele beslissing te kunnen nemen over het ‘vervreemdingsdossier’.

Ondertussen is er al ruilgrond aan het sportcentrum ingenomen. Maanden voor de gemeenteraad principieel besliste over de ruil, kwam de gemeente al tot een overeenkomst met de eigenaar om speeltuigen te ‘stockeren’. “Met akkoord van de eigenaar, hij had ook nee kunnen zeggen”, klonk het bij burgemeester De Wit.

 

*namen gekend op de redactie


Vlaams Journalistiek Fonds

Dit onderzoeksartikel kwam tot stand met de steun van het Vlaams Journalistiek Fonds.

UPDATE vrijdag 3 april

Het Agentschap voor Natuur en Bos verleende op 2 april haar akkoord om het stuk gemeentepark te ruilen. De ‘machtiging tot vervreemding’ wordt onder meer gemotiveerd door het feit dat het perceel wordt geruild voor een groter perceel dat minstens evenveel of meer bebost zal worden. Daarnaast wordt geargumenteerd dat het stuk boomgaard historisch gezien eerder tot een boerderij behoren, palend aan het park, dan het kasteeldomeinpark zelf. Het afgesloten wandelpad is tot slot geen hoofdwandelpad en kan afgesloten worden zonder dat de andere paden onbruikbaar worden, klinkt het nog in de motivering.

Auteur: Steven Vanden Bussche

Steven Vanden Bussche studeerde geschiedenis aan de UGent en mag ook lesgeven aan het secundair onderwijs. Sinds 2005 werkt Steven als journalist. Eerst als regiocorrespondent voor Het Laatste Nieuws en de VRT, daarna zeven jaar voor het persagentschap Belga. Sinds augustus 2017 schrijft Steven voltijds voor Apache.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books