Vlaams protest tegen Poolse holebihaat

27 december 2019 Paul Gebruers
Foto: CC BY-SA 4.0 Jcornelius (Wikimedia Commons)
Foto: CC BY-SA 4.0 Jcornelius (Wikimedia Commons)

De wereldwijde erkenning van de rechten van holebi’s en transgenders kwam halfweg de jaren negentig op gang door een uitbreiding van de homobeweging naar LGBT, de Engelse afkorting voor lesbisch, homoseksueel, biseksueel en transgender. Bij de minderheidsgroepen die tegenwind bieden, hoort sinds enkele maanden ook een natie: Polen.

Op voorzet van de ultraconservatieve regering hebben al 87 lokale Poolse besturen van gemeenten, provincies en regio's zichzelf “vrij van LGBT-ideologie” verklaard. Holebi’s en transgenders zijn niet langer welkom in die doorgaans kleinere locaties in het armere en meer conservatieve zuidoosten van het land. Voorlopig werd nog geen controlesysteem uitgedokterd. Maar restaurants, hotels, winkels en zelfs scholen hangen wel LGBT-verbodsstickers uit. Die worden verspreid door kranten zoals Gazeta Polska en tonen een doorkruiste regenboogvlag, het symbool van de internationale holebigemeenschap.

Vanuit Vlaanderen klinkt protest. De steden Leuven, Gent en Brugge roepen in een gezamenlijke brief de Poolse ambassadeur in ons land op om LGBT-vrije zones een halt toe te roepen, omdat ze in strijd zijn met de mensenrechten. De drie Vlaamse steden zijn lid van het internationale Rainbow Cities Network (RCN). Vlaanderen is met drie van de dertig overwegend Europese leden sterk vertegenwoordigd in dat netwerk van steden met een actief LGBT-beleid. België telt nog een vierde lid: het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, dat nog niet van zich liet horen.

Foto: CC BY-SA 4.0 Jcornelius (Wikimedia Commons)
Foto: CC BY-SA 4.0 Jcornelius (Wikimedia Commons)

Lokaal gedragen regenboogactieplan

Leuven, Gent en Brugge roepen andere Europese lokale besturen op om hun voorbeeld te volgen. “De ontzetting is groot bij inwoners van onze stad”, zegt Lies Corneillie (Groen), schepen van Gelijke Kansen in Leuven. “Non-discriminatie wegens seksuele oriëntatie of genderidentiteit en -expressie is een fundamenteel Europees grondrecht. Wij gaven de voorbije maand een duidelijk signaal door de regenboogvlag uit te hangen aan het Leuvense stadskantoor en door het Holebifilmfestival te verwelkomen.”

“Wij spannen ons er al jaren voor in dat LGTB-personen geaccepteerd worden en dat hun veiligheid gewaarbord wordt”, stelt Astrid De Bruycker (SP.A), schepen van Gelijke Kansen in Gent. “Met resultaat: recent onderzoek plaatst Gent in de top tien van meest LGBT-vriendelijke steden. Als mensenrechten zo flagrant geschonden worden, kunnen we niet stil blijven zitten.”

Astrid De Bruycker (SP.A): “Als mensenrechten zo flagrant geschonden worden, kunnen we niet stil blijven zitten.”

“Wij zijn een holebi- en transgendervriendelijke stad en willen dat via acties en ons stedennetwerk uitdragen naar bewoners, bezoekers en andere steden”, zegt Dirk De fauw (CD&V), burgemeester van Brugge. “Een lokaal gedragen regenboogactieplan belichaamt onze strijd tegen discriminatie.”

Europese resolutie

Het Europees parlement nam op 18 december met een meerderheid van 463 stemmen tegen 107 (bij 105 onthoudingen) een resolutie aan tegen het LGBT-onvriendelijke klimaat in Polen. Het debat in Straatsburg was op 27 november op gang getrokken door Sophie in 't Veld (D66). De in Brussel wonende Nederlandse politica was de eerste om op het Europese toneel het LGBT-onvriendelijke discours van de Poolse regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) aan te klagen. “In de praktijk moedigt de regering het creëren van homovrije zones in het land aan”, stelde ze.

Tijdens het debat spraken Bulgaarse, Poolse en Spaanse leden van de Europese Conservatieven en Hervormers (ECR) hun steun uit voor de praktijken van PiS. De ECR is met 62 leden uit vijftien lidstaten de zesde fractie in het Europees parlement. Fractielid N-VA kwam niet tussen tijdens het debat. Vlaams parlementslid voor N-VA en voorvechter in LGBT-rechten Piet De Bruyn noemde dat “een gemiste kans”.

Hilde Vautmans, Europarlementslid voor Open VLD, mengde zich wél in het debat. “De lokale besturen zweren niets te zullen doen om tolerantie tegenover holebi’s aan te moedigen. Ze geven geen financiële steun aan ngo's die gelijke rechten promoten. Dat gebeurt allemaal op aangeven van regeringsfunctionarissen. Dit zijn weerzinwekkende praktijken die onaanvaardbaar zijn.”

Niet alleen symbolisch

Volgens critici reikt de resolutie niet verder dan een papieren en symbolische vuist. “Het is veel méér dan dat”, weerlegde Petra De Sutter, Europarlementslid voor Groen, meteen na de stemming. “Zelf kan het Europees parlement geen initiatieven nemen, maar dit is een oproep aan de Europese Commissie en de Europese Raad om actie te ondernemen.”

Zo zou Polen het stemrecht in de Europese Raad kunnen verliezen, maar die beslissing moet met unanimiteit genomen worden en daar gaat het bevriende Hongarije nooit in mee. “Europa kan wel de geldkraan dichtdraaien voor projecten in Polen. Holebi’s zijn het slachtoffer van discriminatie, haat en geweld door de Poolse bevolking. De autoriteiten moeten hen vervolgen, want Polen moet het unierecht volgen”, stelt De Sutter. In de geest van de resolutie moet de Europese Commissie de weg vrijmaken voor strafrechtelijke vervolging van het aanzetten tot haat wegens geslacht, seksuele geaardheid, genderidentiteit of geslachtskenmerken.

Het dossier belandt op het bureau van Didier Reynders (MR). De kersverse Eurocommissaris voor Justitie moet mogelijke sancties onderzoeken, eventueel ook financiële. Het is aan Reynders om werk te maken van de aangekondigde permanente monitoring van de rechtsstaat en grondrechten in de EU-lidstaten, inclusief LGBT-rechten. De richtlijn over non-discriminatie zit al elf jaar geblokkeerd bij de lidstaten en wacht op implementatie.

Kersvers Eurocommissaris voor Justitie Didier Reynders moet mogelijke sancties onderzoeken, eventueel ook financiële.

Vrees voor uitbreiding

Europa wil zich met de resolutie ook hoeden voor een uitbreiding van LGBT-discriminatie door extreemrechtse overheden en politieke partijen en bewegingen. Een campagne in aanloop naar een recent referendum in Roemenië werd gedomineerd door homofobie. Ook in Estland, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Hongarije was een kiescampagne aanleiding om de LGBT-gemeenschap onder vuur te nemen. In Spanje eist het populistische Vox dat de regering stopt met het financieren van campagnes tegen gendergerelateerd geweld.

Holebi’s worden vaak geviseerd met het argument dat gender een ideologie is en geen wetenschap. Hongarije zette vorig jaar de toon met het schrappen van genderstudies aan universiteiten. In België ziet Dries Van Langenhove, onafhankelijk lid voor de fractie van Vlaams Belang in de Kamer, deze wetenschappelijke discipline ook liever afgeschaft.

Bondgenoot in de kerk

Het fenomeen van de holebihaat in Polen heeft politieke en historisch religieuze wortels. Recht en Rechtvaardigheid, in 2001 opgericht door de eeneiige tweeling Lech en Jaroslaw Kaczynski, levert de premiers sinds 16 november 2015. De conservatief-nationalistische partij kantte zich bij de jongste campagne openlijk tegen holebi’s. Het leverde een riante overwinning op bij de verkiezingen van 13 oktober 2019: 43,59 procent van de stemmen en een absolute meerderheid in het parlement met 235 op 460 zetels.

De Poolse conservatief-nationalistische partij Recht en Rechtvaardigheid kantte zich bij de jongste campagne openlijk tegen holebi’s.

De veroordeling door het Europees parlement wordt bij de achterban van PiS op gejuich onthaald. Het euroscepticisme is op korte tijd gestegen tot 47 procent. En dat in een land waar de Europese Unie vroeger zo populair was en dat met Donald Tusk de voorzitter van de Europese Raad leverde. De helft van Polen steunt de regering, en in haar zog de kerk, in de aversie tegen holebi's. Het andere deel schaamt zich en voert tegenactie. De feministische schrijfster Olga Tokarczuk, winnares van de Nobelprijs voor literatuur in 2018, postte op Instagram het woord “welkom” bij een regenboogvlag.

Marcin Rodzinka van de Poolse organisatie Campagne tegen homofobie mag niet trouwen in zijn geboorteland en maakte van Brussel zijn voorlopige thuishaven. “De vorige campagne van Recht en Rechtvaardigheid in 2015 was gericht tegen migranten en vluchtelingen. Voor de jongste verkiezingen werd de gemeenschap van holebi’s en transgenders de politieke en publieke vijand nummer één. In Lublin werd de Gay Pride Parade gewelddadig verstoord. Het discours wordt gevoed door extreemrechts.”

PiS maakte er geen geheim van dat de verschuiving van de focus naar holebi’s een bewuste campagne was. “Homofiele relaties vormen een bedreiging voor de Poolse identiteit. Wij verkiezen het traditionele gezin boven twee papa’s of mama’s”, stelde partijleider Jaroslaw Kaczynski. Het inspireerde heel wat burgemeesters tot ofwel een verbod op Pride-marsen ofwel een vrijgeleide voor extreemrechts om manifestaties van de homobeweging te verstoren. In Bialystok vielen op 20 juli tientallen gewonden toen holebi’s tijdens een vreedzame optocht aangevallen werden door voetbalhooligans.

De regering vindt een trouwe medestander in de kerk. Dat past in de historische erfenis van het bondgenootschap tussen het christendom en het nationalisme in hun strijd tegen het communisme. Bij de jongste verkiezingen hebben hoge kerkleiders apostolische brieven gestuurd die in alle kerken van Bialystok werden voorgelezen. Daarin werd letterlijk gezegd dat homo’s en lesbiennes geen plaats hebben in het Polen dat zij verdedigen.

LEES OOK