Burgercollectief 1030/0 strijdt voor verkeersveilige straten in Brussel

 Leestijd: 8 minuten0

Met mediagenieke acties en inhoudelijke voorstellen duwde het burgercollectief 1030/0 verkeersveiligheid tot bovenaan de Brusselse politieke agenda. “Soms sta ik versteld van wat we op anderhalf jaar tijd in gang hebben gezet, maar elk nieuw ongeval drukt ons met de neus op de feiten dat het nog lang niet voldoende is.”

Tegenwind
Als je wilt dat dingen veranderen, kan je eventueel wachten op het beleid, of zelf de handen uit de mouwen steken. In de reeks ‘Tegenwind zoekt Apache de mensen op die op hun manier ten strijde trekken tegen sociale verdrukking, economische monopolies of andere wantoestanden.

Ahmed verslikt zich in zijn koffie als er een vinnige Volkswagen met gierende banden zijn voorligger voorbijsteekt. “Malade!”, roept hij vanop het terras van café 1960. Het terras biedt een goed zicht op het voorbijgaand verkeer op de Helmetsesteenweg, een smalle maar drukke verkeersader met winkels en scholen die Schaarbeek doorkruist. In mei en juni gebeurden hier nog twee zware ongevallen.

Lang niet iedereen houdt zich aan de snelheidslimiet van 30 km/u maar op een zomerse maandagmiddag lijkt het hier niet drukker dan op een gemiddelde landelijke steenweg. “Toch zijn er altijd weer die over de schreef gaan”, vertelt Ahmed die in de buurt woont.

“Leer ermee leven”

Eva Kongs van 1030/0: ‘Mijn straat is een ideale racebaan: breed, kaarsrecht en geen vluchtheuvel te bespeuren’

Als ik vraag wat eraan te doen, haalt hij zijn schouders op. Dat was lange tijd de standaardreactie op agressief rijgedrag in Brussel. Een combinatie van berusting, onverschilligheid en machteloosheid. “‘Je moet er maar mee leren leven’, hoorde je vaak”, zegt Eva Kongs van het burgercollectief 1030/0. Die passieve houding proberen ze bij 1030/0 nu met man en macht te keren.

Kongs was erbij op de eerste vergadering na de dood van De Standaard-journaliste Stephanie Verbraekel eind 2017. Het ongeval was de directe aanleiding voor het ontstaan van de actiegroep. “Het was chaotisch. Er was veel woede en frustratie. Niemand had een concreet plan”, herinnert ze zich.

Enkele weken later worden een vader en zijn dochter het slachtoffer van een nieuw verkeersongeluk in de buurt van het Josaphatpark. De groep organiseert haar eerste actie. Een tweehonderdtal mensen komt opdagen en kinderen tekenen met stoepkrijt op de straatstenen hoe zij de stad dromen. Met Vision 0 lanceert het collectief ook de ambitie om het aantal verkeersslachtoffers terug te dringen tot nul. De actie krijgt meteen veel media-aandacht. “Zo hebben we onze frustraties omgezet in acties en concrete eisen”, vertelt Kongs.

Eva Kongs (Foto: Berber Verpoest)

Racebaan met parking

Om te tonen waar die frustraties vandaan komen, neemt Kongs me mee op wandel door Schaarbeek. De mooie beboomde lanen met statige huizen nodigen niet enkel uit tot wandelen. Haar eigen straat beschrijft ze als “een ideale racebaan: breed, kaarsrecht en geen vluchtheuvel te bespeuren.”

Langs beide kanten van de weg loopt een lang lint van geparkeerde wagens, zo ver je kan zien. Het is een beeld dat overal in Schaarbeek terugkeert. “Parkeerplaatsen zijn hier heilig”, weet Kongs. “Voor elke plek die dreigt te verdwijnen wordt er strijd geleverd. Het gemeentebestuur voert een veel te laks parkeerbeleid en durft amper raken aan het aantal parkeerplaatsen. Schepen Sadik Köksal kwam in aanloop naar de verkiezingen de protesterende bewoners nog sussen met de belofte dat voor elke plaats die verdwijnt, er elders een bijkomt.”

Op het Collignonplein kan er helaas geen meer bij. Het statige gemeentehuis wordt er omsingeld door blikken vierwielers. Ik tref er Adelheid Byttebier (Groen), sinds januari is ze schepen van mobiliteit in Schaarbeek. Ze erkent dat het parkeerbeleid strenger moet. “Nu is het te gemakkelijk om de auto weg te zetten in de publieke ruimte voor enkele eurocenten per dag.”

Een bewonerskaart kost 28 euro per jaar in Schaarbeek. “Met het bewonersparkeren hebben we een hefboom in handen, maar de politieke discussie daarover moet nog beginnen”, tempert Byttebier ook de verwachtingen.

Voor ze zich aansloot bij 1030/0 hield Kongs de blog ‘reasons my car is parked here’ bij, waarop ze foto’s plaatste van foutgeparkeerde wagens, voorzien van een grappig tekstje. “Het leverde heel wat reacties op van mensen die met dezelfde frustraties zaten.”

Twee agenten rijden naast ons het voetpad op, ze stappen uit en laten de wagen staan terwijl ze keuvelend een gebouw binnenwandelen

Om de kruispunten veiliger te maken heeft de gemeente vorig jaar massaal paaltjes geplaatst die het parkeren op straathoeken moeten verhinderen. Kongs juicht de ingreep toe, maar dat het probleem daarmee niet van de baan is, demonstreert een politiewagen even later op de Lambermontlaan. Twee agenten rijden naast ons het voetpad op, ze stappen uit en laten de wagen staan terwijl ze keuvelend een gebouw binnenwandelen.

Tussen hoop en frustratie

In Knack vergelijkt woordvoerder Pieter Fannes Schaarbeek met een autosalon en verwijt hij de politici dat ze jarenlang “alles hebben toegelaten”, met straffeloosheid tot gevolg. 1030/0 is scherp voor het Schaarbeekse gemeentebestuur. “Met Groen en Ecolo op de cruciale posten (mobiliteit en openbare ruimte, BV) mag je toch wat ambitie verwachten. We hinken al jaren achterop”, vindt Kongs.

‘Eerst waren we de ‘terroristengemeente’, nu dreigen we die van de verkeersdoden te worden’

Tegelijkertijd relativeert ze ook: “Eerst waren we de ‘terroristengemeente’, nu dreigen we die van de verkeersdoden te worden. Dat is ook niet onze boodschap. Het is niet omdat we het probleem hier onder de aandacht brengen, dat het elders niet bestaat. Daarom proberen we ook een positieve boodschap te brengen als daar aanleiding toe is.”

Sinds september 2018 is bijna de hele gemeente Schaarbeek een zone 30 (Foto: Berber Verpoest)

Ondertussen is er ook heel wat veranderd in Schaarbeek. Sinds september 2018 geldt bijna overal in de gemeente een zone 30. De kruispunten werden verkeersveiliger gemaakt en er kwamen extra radars. De politiecontroles verdubbelden en er komt een fietsbrigade naar het voorbeeld van Brussel-stad.

Schepen Byttebier wil niet gezegd hebben dat de gemeente verkeersveiligheid in het verleden onvoldoende serieus heeft genomen. “Ik vind het te gemakkelijk om te beweren dat er vroeger niets gebeurde en alles er nu plots aankomt. In 2009 hebben we al een gemeentelijk mobiliteitsplan uitgewerkt. Wat we vandaag doen, steunt op de ervaringen uit dat oude plan. Verschillende zaken zoals het veiliger maken van de kruispunten was al voor 85 à 90 % uitgevoerd, vóór 7 november 2017 (de datum waarop Stephanie Verbraekel verongelukte, BV).”

Tegelijk erkent ze ook de rol van 1030/0. “Meer middelen voor de politie en extra controles zijn er gekomen onder invloed van de actiegroepen. Dankzij hun lobbywerk is de zone 30 ook breed gedragen binnen de gemeenteraad. Ik zie ze als een bondgenoot. Ze zijn cruciaal om de mentale omslag te helpen maken.”

Als ik vraag naar het bilan van anderhalf jaar actievoeren, twijfelt Kongs tussen hoop en frustratie. “Soms sta ik versteld van wat we op anderhalf jaar tijd in gang hebben gezet maar elk nieuw ongeval drukt ons met de neus op de feiten dat het nog lang niet voldoende is.”

Actie!

We houden halt op de Helmetsesteenweg voor de Heilige Familiekerk. Tram 55 stopt net na de lichten en de achterliggende auto blokkeert het volledige kruispunt. Een brommer glipt tussen de tram en het voertuig door maar een wagen uit de tegenovergestelde richting ziet het opnieuw rood worden voor hij verder kan.

Rond dit kruispunt liggen vier scholen. Ook Kongs’ drie kinderen lopen hier school. “Nu is het vakantie, maar tijdens het schooljaar is het hier ’s morgens en ’s avonds een drukte vanjewelste”, vertelt ze. Tientallen van kleur verschoten knuffels aan een hek voor de poort van de Heilige Familie en Champagnat basisscholen, herinneren aan een actie die 1030/0 eind mei hield, nadat een 3-jarig meisje op het zebrapad werd aangereden.

Even verderop op de kruising met de Waelhemstraat raakt in juni een 14-jarig meisje zwaargewond nadat ze van het zebrapad wordt gemaaid door een bestuurder die vluchtmisdrijf pleegt. 1030/0 reageert meteen met een lie in waarbij de actievoerders enkele minuten, met pleisters en verband uit solidariteit met de verkeersslachtoffers, plat op de straat liggen.

De acties missen hun effect niet. Ze worden gretig opgepikt in de media en meer mensen sluiten zich aan bij het burgercollectief. “Met dit soort acties geven ze de slachtoffers telkens een gezicht. Ze weten het ludieke aan het ernstige te koppelen en spelen kort op de bal”, analyseert verkeersexpert Kris Peeters. Hij noemt 1030/0 “een gamechanger”.

Helmetsesteenweg (Foto: Berber Verpoest)

“Brusselse politici beginnen te beseffen dat een burgerinitiatief als 1030/0 het hen gemakkelijker kan maken om ambitieus beleid te voeren. Andersom zullen ze hen ook het vuur aan de schenen leggen als ze verkeersveiligheid niet serieus nemen. Ze vervullen een heuse brugfunctie tussen de bevolking en het beleid.”

Waarom dit nu zo aanslaat, verklaart Peeters door de combinatie van een reeks dodelijke ongevallen op relatief korte tijd, de extra media-aandacht omdat journaliste Stephanie Verbraekel een van de slachtoffers werd en de druk van onderuit van bewegingen als 1030/0. “Doordat dit zich afspeelde in de aanloop naar verschillende verkiezingen, werden het eerst verkiezings- en nadien onderhandelingsthema’s”, zegt Peeters.

Bobo-politiek

Een concreet voorbeeld daarvan beheerst die maandag in juli het nieuws: het plan van de Brusselse regeringsonderhandelaars om tegen 2021 van heel Brussel zone 30 te maken. In de Vlaamse pers regent het positieve reacties, maar online verschijnt er meteen een tegenpetitie. Minister van Mobiliteit François Bellot (MR) noemt de zone 30 op Twitter “een slecht idee” en haalt er een grafiek bij die moet aantonen dat 70 tot 80 km/u een milieuvriendelijkere oplossing is.

Het is duidelijk dat mobiliteit heftige discussies losweekt. Lang niet iedereen verheugt zich op trager gaan rijden en minder verkeersplaatsen. Bellot vindt zelfs een medestander in fietswinkel Vélocité in de schaduw van het Schaarbeekse gemeentehuis.

“Het moet maar eens gedaan zijn met de bobo-politiek van Pascal Smet (voormalig Brussels minister van Mobiliteit, BV) ten voordele van een kleine minderheid”, zegt een medewerker die zijn naam liever niet gedrukt ziet staan. “Ik heb geen auto en geen rijbewijs, ik doe alles per fiets, maar iedereen heeft het recht om zich te verplaatsen hoe hij wil. Door de auto te viseren zet je mensen tegen elkaar op.”

Wit, hoogopgeleid en Vlaams

Als je zelfs de fietsenmaker niet mee hebt, is er nog werk aan de winkel, beseft ook Eva Kongs. Een diverser publiek aanspreken, noemt ze dé grote uitdaging. “We zijn nog te eenzijdig wit, hoogopgeleid en Vlaams.”

Onveiligheid
Voor de Schaarbekenaars staan overdreven snelheid en verkeersagressie op één en twee in de recentste veiligheidsmonitor van de federale politie. 70% van de ondervraagden voelt zich om die redenen onveilig. Dat is een pak meer dan in steden als Gent en Antwerpen waar ongeveer 60% overdreven snelheid aanstipt en respectievelijk 41% en 49% verkeersagressie. Het aantal Schaarbekenaars dat een verkeerongeval vreest is met 37% ongeveer dubbel zo hoog als in Gent of Antwerpen.

Kongs woont ondertussen zo’n vijftien jaar in Brussel. Verkeersveiligheid was aanvankelijk vooral een Vlaamse gevoeligheid, bevestigt ze. Toen ze nog in Gent woonde, weigerde Kongs’ Naamse echtgenoot zich te verplaatsen per fiets. “Hij had de gewoonte niet. In Vlaanderen zijn de geesten veel meer gerijpt op dat vlak.”

Ondertussen is haar man helemaal bijgedraaid en springen ook de Franstalige Brusselaars mee op de kar. Dat is ook te merken op een vergadering die avond over de heraanleg van de Konklijke Sinte-Mariastraat. Meer dan de helft van de tien aanwezigen zijn Franstalig.

“Die diversiteit is belangrijk en moeten we absoluut behouden. Dit is net zo goed de strijd van de Franstalige Brusselaars”, zegt Manuel Claeys Bouuaert, bij wie de vergadering plaats vindt. “Maar in Schaarbeek gaat dit nog meer over de mensen die er vandaag niet waren: mensen met migratieroots. Door de demografische doorsnede van deze gemeente, zijn zij het meest betrokken in dit verhaal: als chauffeurs én als actieve weggebruiker die ervoor moet uitkijken”, voegt hij eraan toe. “Hen bereiken blijft zeer moeilijk.”

Durven dromen

Claeys Bouuaert is cartograaf en engageert zich bij 1030/0 vooral op technisch vlak. De gemeente wil de Koninklijke Sinte-Mariastraat heraanleggen en 1030/0 bespreekt die avond de op til zijnde plannen.

In het verleden hebben ze nog alternatieve plannen opgemaakt, onder andere voor de Demolderlaan. Dat was nu ook het idee, tot ze van buitenaf de vraag kregen om samen te zitten. Om de tafel in het herenhuis in Schaarbeek, verzamelen mensen van verschillende lokale organisaties. “We worden zo een vereniging die verenigingen samenbrengt. We hebben minder de regie in handen maar het voorstel zal meer gedragen zijn. Die rol willen we graag spelen”, zegt Claeys Bouuaert.

Josaphat-buurt (Foto: Berber Verpoest)

Dat er meer ruimte moet komen voor de actieve weggebruiker, daar zijn ze het over eens. Maar moet het een eenrichtingsstraat worden of niet? En wat met het openbaar vervoer, dat een bredere straat vereist? “Wat is realistisch en haalbaar?”, vraagt iemand zich af. “We moeten durven dromen! Als wij het niet doen, wie dan wel?”, werpt iemand anders tegen.

Die avond komen ze er niet uit maar de volgende vergadering wordt gepland en het enthousiasme is gewekt. Ondertussen verrijzen elders in Brussel andere postcodes/0. “Het doel is om over heel Brussel actief te zijn. Alleen met druk van onderuit kunnen we verandering brengen”, weet Kongs.

“Meer nog dan in andere steden heb je in Brussel het gevoel dat de stad je overstijgt. Het je m’en foutisme dat hier hangt, is deel van de charme van deze stad maar met dit project kreeg ik al snel het gevoel dat we iets kunnen betekenen. Er wordt naar ons geluisterd”, besluit Claeys Bouuaert. “In het begin teerden we op frustratie maar nu krijgen we ook positieve dingen terug. Die mix is nodig om door te gaan.”

Een actie van burgercollectief 1030/0 (Foto via de Facebookpagina van 1030/0)

Auteur: Berber Verpoest

Berber Verpoest studeerde journalistiek (bachelor) en politieke wetenschappen (master). Hij werkt als freelance (video)journalist voor onder andere Apache.be, De Standaard en VRT. Hij is winnaar van de Loep 2010 voor jonge onderzoeksjournalisten.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books