16 tips voor een nieuw woonbeleid

 Leestijd: 3 minuten0

De komende verkiezingen zijn het moment bij uitstek om ons woonbeleid fundamenteel te herdenken en voor een trendbreuk te zorgen. Dat schrijven het Vlaams Huurdersplatform, de Huurdersbond en het netwerk van sociale huurders Vivas in een memorandum met voorstellen rond 16 thema’s.

Het zwaartepunt van het woonbeleid ligt dan wel op het Vlaamse niveau, toch hebben ook federale maatregelen – denk maar aan fiscaliteit – een grote impact op de woonsituatie.

Geen marginaal gegeven: 240.000 mensen komen in aanmerking voor een sociale woning en 135.000 staan op een wachtlijst. Er zijn momenteel maar 155.000 sociale woningen. Meer dan de helft van de private huurders betaalt meer dan 30% van zijn inkomen aan huur.

Het gros van de middelen voor wonen gaat echter naar eigendomsondersteuning, met de woonbonus op kop. “Niet alleen drijft dit systeem de woningprijzen omhoog, het verdeelt ook nog eens van arm naar rijk”, klinkt het. “Mensen die geen woning of appartement willen of kunnen open, mislopen deze fiscale tegemoetkoming.”

De Vlaamse Woonraad, een onafhankelijk adviesorgaan voor het Vlaams beleidsveld Wonen, titelde in 2017 een rapport al volgt “Wooncrisis in de onderste lagen van de private huurmarkt”. Dat ongeveer een kwart miljoen mensen te veel betalen, niet kwaliteitsvol wonen of in onzekerheid leven, toonde Joy Verstichele, coördinator van het Vlaams Huurdersplatform recent nog helder en toegankelijk in een boek.

Het kan anders.

Het Vlaams Huurdersplatform, de Huurdersbond en Vivas, het netwerk van sociale huurders, beschrijft in een memorandum 16 krachtlijnen voor een meer rechtvaardig woonbeleid.

Een aantal daarvan trokken eerder onze aandacht.

  • Voer een eigendomsneutraal woonbeleid. Wie een eigendom koopt, loopt met het gros van de woonsubsidies weg. Onderzoek aan de UGent leert dan 84% van de woonsubsidies naar eigendomsverwerving vloeit, grotendeels via de woonbonus. Daarentegen vloeit maar 14% naar sociale huurwoningen en 2% naar de private huurmarkt. Verkopers en banken worden beter van de woonbonus, want iedereen betaalt ervoor en huur- en woningprijzen stijgen. De woonfiscaliteit tout court is aan een herziening toe.
  • Werk een ambitieus groeipad voor sociale woningen uit. Het aandeel sociale huisvesting in Vlaanderen is met 6,5% beperkt in vergelijking met onze buurlanden. Nochtans is het een effectieve en efficiënte manier om het recht op wonen in de praktijk te brengen. De huurdersverenigingen vragen op korte en middellange termijn een verdubbeling tot verdrievoudiging van het aantal sociale woningen. Maar het financieringsmechanisme voor huisvestingsmaatschappijen is dringend aan herziening toe.
  • Waarborg de betaalbaarheid op de private huurmarkt. Aangezien er op korte termijn niet voldoende sociale woningen gebouwd kunnen worden om aan de volledige vraag te voldoen, zal de private sector een belangrijke rol spelen. De huurdersverenigingen pleiten voor een hervorming van de huursubsidie, met maximale automatische rechtentoekenning. Maar eigenaars kunnen ook (fiscaal) gestimuleerd worden om kwaliteitsvolle betaalbare woningen te verhuren. Ook vragen de verenigingen een onderzoek naar huurprijsregulering. De huidige hervorming van de huurtoelagen is geen oplossing voor het onderste segement van de huurmarkt, klonk het eerder bij wetenschappers.
  • Maak werk van een kwaliteitsvoller huurwoningbestand. De verenigingen vragen op termijn een verplicht conformiteitsattest voor elke huurwoning. Maar ook opvolging van panden die niet in orde zijn en een herhuisvestingsbeleid zodat huurders zonder schroom verhuurders van slechte panden kunnen aanspreken. Verder vragen ze onder meer manschappen bij de wooninspectie.
  • Vertrek van voldoende woonzekerheid. Daarin vragen de verenigingen onder andere een verlaging van de opzegvergoeding maar ook beperkingen in de tussentijdse opzegging vanuit huurders of de mogelijkheid van een tegenopzeg tegen het eind van de huurtijd.
  • Zet in op de bestrijding van dak- en thuisloosheid. Voor een housing-first aanpak, eerst wonen en daarna andere problemen aanpakken, worden alle beleidsniveau’s aangesproken. Cijfermatig zijn er weinig gegevens, maar in Gent alleen al schatten welzijnsorganisaties en stadsdiensten dat 2.500 mensen zonder contract of dak leven. Voorts wordt onder meer ook gevraagd om de anti-kraakwet terug af te schaffen, aangezien er al mogelijkheden bestonden om op te treden tegen krakers van bewoonde panden.
  • Verzeker de toegang tot de huurmarkt. Uit het Groot Woononderzoek blijkt dat 42% van de (kandidaat)huurders moeite hebben om een huurwaarborg van (toen) twee maanden te betalen. Daarom wordt een verlaging van de huurwaarborg gevraagd, net als een toegankelijk centraal huurwaarborgfonds. Er is daarnaast vraag naar maatregelen tegen de strenge selectie en discriminatie van huurder. Naast sensibilisering zouden praktijktesten moeten worden ingevoerd als handhavingsinstrument.
  • Beschouw sociaal huren als een recht, geen gunst. Maar daarvoor is een langetermijnstrategie nodig, om enerzijds mensen met een zwak sociaal-economische profiel te huisvesten en anderzijds om mensen die niet op eigen kracht in een woonbehoefte kunnen voorzien, zoals bijvoorbeeld ouderen of nieuwkomers of alleenstaanden met kinderen. Om een divers en aangepast aanbod te voorzien, moeten wachtlijsten geanalyseerd worden en het woonbeleid in woonregio’s georganiseerd worden. Zonder de voorrangsregel ‘lokale binding’ of taalkennisvereiste. De toewijzingsregels kunnen ook eenvoudiger en het inschrijvingsregister centraal. Ook het opnieuw invoeren van huurcontracten van onbepaalde duur en werk maken van een langetermijnmodel voor huurprijsberekening staan op het verlanglijstje.
  • Bouw de sociale verhuurkantoren verder uit. Momenteel zijn zowat 10.000 private woningen aan een gunstigere prijs via een toewijssysteem aan meer kwetsbare gezinnen verhuurd. De huurdersverenigingen zien de werking van SVK’s complementair op die van de sociale huisvestingsmaatschappijen, al vragen ze een onderzoek naar de kosteneffectiviteit van SVK-Pro die private investeerders mogelijk maakt om te bouwen, specifiek voor SVK’s. Die ‘private sociale woningen’ kosten de overheid meer dan sociale woningen van sociale huisvestingsmaatschappijen, maar er zijn wel andere voordelen aan verbonden.
  • Verder vragen de huurdersverenigingen onder meer maatregelen om onderbenutting van rechten tegen te gaan, het Vlaams Woninghuurdecreet te evalueren, bewonersparticipatie te versterken, lokale besturen te onderstenen, huurdersbonden meer slagkracht geven en het Vlaams Huurdersplatform meer middelen.

Tot slot vragen de verenigingen dat ons land artikel 31 van het Europees Sociaal Handvest (2001) tekent. Daarin staat:

Teneinde de onbelemmerde uitoefening te waarborgen van het recht op huisvesting, verbinden de partijen zich ertoe maatregelen te nemen die tot doel hebben:

  1. de toegang tot menswaardige huisvesting te bevorderen
  2. de kans om dakloos te worden voorkomen en beperken, teneinde die dreiging geleidelijk aan weg te werken
  3. de huisvestingskosten betaalbaar te maken voor personen die niet over voldoende middelen beschikken.

De toenmalige regering (liberalen, socialisten en groenen) onderschreven het artikel niet omdat ze vonden dat, ondanks de initiatieven op vlak van woonzekerheid, het niet zeker was of ze daaraan konden voldoen. Het recht op wonen staat echter in de Grondwet.

De sociale woonwijk Sint-Bernadettewijk in Gent.
(ID photo agency © Wouter Van Vooren)

Auteur: Steven Vanden Bussche

Steven Vanden Bussche studeerde geschiedenis aan de UGent en mag ook lesgeven aan het secundair onderwijs. Sinds 2005 werkt Steven als journalist. Eerst als regiocorrespondent voor Het Laatste Nieuws en de VRT, daarna zeven jaar voor het persagentschap Belga. Sinds augustus 2017 schrijft Steven voltijds voor Apache.

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books