Klimaatplan op de valreep, ambities onder de lat

 Leestijd: 5 minuten2

Vertegenwoordigers van de vier Belgische regeringen keurden woensdag op de valreep het ‘Nationaal Energie- en Klimaatplan 2021-2030’ (NEKP) goed. Maar de doelen liggen fors onder wat Europa vooropstelt.

Het milieuagentschap van de Verenigde Naties liet er eind november in haar jaarlijks “Emissions Gap Report” weinig twijfel over bestaan. Als we de globale opwarming van de aarde onder de anderhalve graad willen houden, wat de uitdaging was van de klimaattop in Parijs, dan moet de uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 met 25 tot 55% dalen ten opzichte van 2017. Dat jaar steeg overigens de globale uitstoot van broeikasgassen na een periode van drie jaar stabilisering.

De afspraken die 196 landen halverwege december maakten in Katowice (Polen), tijdens een jaarlijkse klimaattop (COP) die het akkoord van Parijs in praktische afspraken moest omzetten, bleef daar echter ver van weg. Nochtans is er een extra inspanning nodig tegen 2030, want het laatste IPCC-rapport toont dat de huidige Europese doelen niet volstaan om in lijn te blijven met de afspraken in Parijs.

“De ambitieverhoging, van 40% naar 55% CO2-reductie in de EU is nodig om in lijn te zijn met het klimaatakkoord van Parijs”, zegt Laurien Spruyt, beleidsmedewerker Klimaat bij de Bond Beter Leefmilieu (BBL). “Het doel om 40% minder CO2 uit te stoten tegen 2030 werd voor COP21 (Parijs) afgeklopt. Maar op COP21 werd de ambitie verhoogd om de opwarming te beperken tot ‘ver onder de 2 graden’ en te streven naar 1,5 graden opwarming en 0-uitstoot tegen 2050.

Laurien Spruyt, Bond Beter Leefmilieu: “De ambitieverhoging, van 40% naar 55% CO2-reductie in de EU is nodig om in lijn te zijn met het klimaatakkoord van Parijs”

Wel besloten 25 landen recent om meer inspanningen te leveren. België hoort daar niet bij, onze buurlanden wel.

In aanloop naar die klimaattop in Katowice stemde ons land (waarbij vooral gekeken wordt naar de Vlaamse regeringspartij N-VA) erom om samen met Tsjechië (symbolisch) tegen een nieuwe Europese richtlijn die mikt op 32,5% energiebesparing tegen 2030 in heel de EU en de lidstaten een jaarlijkse besparing van 0,8% oplegt. Daarnaast onthield ons land zich, samen met Slovenië, Hongarije en (opnieuw) Tsjechië bij een stemming om het aandeel van hernieuwbare energie in Europa op te trekken van 27 naar 32%.

Recent besloten 25 landen om meer inspanningen te leveren. België hoort daar niet bij, onze buurlanden wel

En die beperkte ambities weerspiegelen zich ook in het Nationaal Energie- en Klimaatactieplan dat woensdag formeel werd goedgekeurd door de vier klimaatministers. Tegen eind dit jaar moest elke lidstaat namelijk een actieplan opstellen om de Europese klimaat- en energiedoelen te halen. Dat zet het (voor ons land) eerder goedgekeurde interfederaal energiepact om in een reeks concrete maatregelen.

CO2-reductie

Tegen 2030 moet er in ons land 35% minder CO2 uitgestoten worden. Die uitstootdoelen zijn alvast een pak minder ambitieus dan de resolutie die dinsdag in de Kamercommissie Leefmilieu werd goedgekeurd. Alle partijen (op N-VA na) vroegen de federale overheid om Europees te pleiten om de uitstoot van broeikasgassen tegen 2030 met 55% te verminderen en tegen 2050 met 95%. Momenteel mikt Europa op een CO2-reductie van 40% tegen 2030. Tegelijk vroegen de Kamerleden om de ambitie uit de resolutie op te nemen in het NEKP, wat niet gebeurde.

“Het goede nieuws is dat er in de Kamercommissie is gestemd voor een steun aan hogere doelstellingen, maar die moet je meenemen naar je eigen plannen”, reageert beleidsmedewerker Klimaat en Mobiliteit Laurien Spruyt (BBL). “De maatregelen in het NEKP zijn onvoldoende ambitieus om een CO2-reductie van 35% op Belgisch niveau te halen, laat staan een hoger percentage. En we weten dat dit percentage omhoog moet als we in lijn willen zijn met het akkoord van Parijs. Een reductie van 35% is trouwens een afgeleide voor België van de 40% CO2-reductie in de EU. Het grote probleem is dat Vlaanderen de opgebouwde achterstand gebruikt als excuus om geen tandje bij te steken. Dat doet men via een pleidooi voor realisme en het waarschuwen voor een verhoogd kostenplaatje.”

En dat kwam deze week nog eens tot uiting in de commissie Leefmilieu van het Vlaams Parlement, waar Vlaams minister Joke Schauvliege (CD&V) antwoordde op klimaatvragen van Johan Danen (Groen) en Bruno Tobback (sp.a):

“Laat duidelijk zijn dat iedereen in dit parlement, of in deze commissie en ook in de regering, voor meer ambitie is. Laat daar geen twijfel over bestaan. Ook ikzelf. Ik zal de eerste zijn om daarvoor te gaan. Dit is vrijdag in de Vlaamse Regering besproken. De zorg van de Vlaamse Regering is dat je torenhoge ambities kunt goedkeuren, maar dat het een loze belofte wordt als je niet weet hoe je daar en met welke maatregelen gaat komen. Daar wil de Vlaamse Regering niet aan meedoen.”

Er zal in elk geval meer dan een tandje bijgestoken moeten worden. In Vlaanderen toont het laatste voortgangsrapport over de broeikasuitstoot alvast dat het 2020 doel van 15,7% minder CO2 (ten opzichte van 1990) niet zal halen. Zelfs het buffermechanisme, waarbij ongebruikte uitstootrechten opgespaard worden voor jaren met ‘tekorten’, volstaat niet. Op basis van rapportering tot en met 2016, schatte Bond Beter Leefmilieu begin december in dat Vlaanderen amper een derde van haar doel zal halen.

Hernieuwbare energie

Een andere belangrijke ambitie uit het NEKP is een stijging van het aandeel hernieuwbare energie in onze energieproductie tot 18,3% tegen 2030. Momenteel wordt 8,7% van onze energie opgewerkt uit hernieuwbare bronnen, terwijl dat 13% moet zijn tegen 2020. Europa mikt tegen dat jaar trouwens op een gemiddelde hernieuwbare energieproductie van 20%. En de doelstelling van 27% tegen 2030 werd begin december nog eens opgetrokken tot 32%.

Bram Claeys, directeur bij ODE-Vlaanderen (Organisatie voor Duurzame Energie) meent dat ons land haar focus op 25% moest richten. “Toen de Europese Commissie anderhalf jaar geleden het voorstel deed om de hernieuwbare energiedoelen op te trekken naar 27%, zat daar een impactanalyse bij. In de tabellen werd voor iedere lidstaat berekend wat een faire bijdrage zou zijn, op basis van de berekeningen die ze voor 2020 hadden gedaan. Voor ons land kwam die bijdrage op 19 tot 20%. Het huidige NEKP heeft die dus iets lager overgenomen, maar het is allicht een bewuste strategie om laag in te zetten om na onderhandelingen hoger uit te komen.”

Van het optrekken van de doelstelling naar 32% is evenwel niets terug te vinden in het NEKP. “De energieministers hebben nagelaten zich aan te passen aan die nieuwe doelen die exact vijf procentpunt hoger uitkomen dan de oorspronkelijke doelen. Eigenlijk zou de Belgische bijdrage op iets van 24% moeten uitkomen. We vinden dit nu een te lage ambitie om ernstig te zijn. Als je de klimaatakkoorden van Parijs wil implementeren, moet je richting 30% durven gaan. Het potentieel aan zon, wind en warmtepompen is er, het is aan de regering om doelstellingen correct te stellen zodat er aan de markt een signaal gegeven wordt dat er kan geïnvesteerd worden.

Het potentieel aan zon, wind en warmtepompen is er, het is aan de regering om doelstellingen correct te stellen

Dat het potentieel er is, blijkt ook het recente Ruimterapport Vlaanderen. Eén van de negen hoofdstukken beschrijft de ruimtelijke mogelijkheden voor productie van hernieuwbare energie. In het scenario dat het meest aanleunt bij de huidige praktijk zijn zon (50%) en wind (38%) de belangrijkste technologieën voor de productie van hernieuwbare elektriciteit en warmte.

De Nationale Klimaatcommissie publiceert vrijdag het 120 pagina’s tellende NEKP dat rond vijf domeinen draait. Het plan wordt nu voorgelegd aan allerlei belanghebbenden, waaronder burgers, parlementen en buurlanden, maar ook Europa zal de plannen beoordelen. Eind 2019 krijgt het NEKP zijn definitieve vorm.

Quick win: 14% biobrandstoffen

Om het aandeel van hernieuwbare energie in transport te behalen tegen 2030, wordt vooral ingezet op een verplicht bijmengingspercentage biobrandstoffen van 14%, zo staat in het NEKP. Die ambitie bestaat voor de ene helft uit biobrandstoffen van de eerste generatie (afkomstig van landbouwproducten) en de andere helft uit geavanceerde biobrandstoffen.

De keuze voor die maatregel lag tot net voor de goedkeuring van het NEKP ter discussie bij de betrokken kabinetten, zo blijkt uit de verschillende scenario’s in een onderhandelingsnota die Apache kon inkijken.

Lien Vandamme, beleidsmedewerker Klimaat en Natuurlijke Rijkdommen bij de koepel 11.11.11, vreest dat de maatregel vooral op papier goed staat. “Die 14% tegen 2030 betekent ook een sterke stijging eerste generatie biobrandstoffen uit landbouwproducten zoals palmolie. En dat houdt een groot probleem in omdat ze in de praktijk meer uitstoten, onder meer omwille van ontbossing, zo blijkt uit studies van Transport & Environment.” Vandamme wijst ook op andere daarmee gepaard gaande problemen, zoals schendingen van mensenrechten, een druk op landgebruik of – voedselzekerheid,

De koepelorganisatie 11.11.11 wijst er ook op dat Europa vanaf 2021 geen verplichtingen rond het gebruik van eerste generatie biobrandstoffen meer oplegt. “Het is dus een expliciete keuze van ons land om dat wel te doen. Wat wij willen is in de eerste plaats een beleid dat in de praktijk tot minder CO2-uitstoot leidt.”

Claim the Climate in Brussel (Foto: Belga (c) Nicholas Maeterlinck)
Claim the climate (Foto: Belga (c) Nicholas Maeterlinck)
Auteur: Steven Vanden Bussche

Steven Vanden Bussche studeerde geschiedenis aan de UGent en mag ook lesgeven aan het secundair onderwijs. Sinds 2005 werkt Steven als journalist. Eerst als regiocorrespondent voor Het Laatste Nieuws en de VRT, daarna zeven jaar voor het persagentschap Belga. Sinds augustus 2017 schrijft Steven voltijds voor Apache.

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books