Rudolf Elmer, de klokkenluider die moest boeten

 Leestijd: 2 minuten1

Rudolf Elmer is een pionier onder de klokkenluiders van het digitale tijdperk. De Zwitserse voormalige bankier was de eerste die massaal offshore bankgegevens lekte op het internet. Hij deed dat in 2008, via een obscure website, WikiLeaks. Tien jaar later is Elmer de gevangene van zijn eigen verhaal. David Leloup legde dat verhaal vast in de documentaire ‘A leak in paradise’. De film stond in september nog geprogrammeerd op Cinema Apache op deze site.

“Hij moest zich beschermen, want hij heeft het recht om oud te worden, grootvader te worden en er op een dag hartelijk om te lachen. Ik denk aan zijn dochter, die niets misdaan heeft en die de martelaar is van deze hele zaak.”

Toen Bram Souffreau en Luc De Cleir van Apache me vroegen om een tekst te maken als inleiding bij mijn documentaire A Leak in Paradise en haar hoofdpersonage Rudolf Elmer, schoot me meteen deze bedenking van zijn ‘engelbewaarder’ te binnen. Deze ‘welmenende vriend’, een paranoïde figuur die we nooit te zien krijgen en van wie we alleen de ijzingwekkende stem horen, is een kenner van de Zwitserse bankenwereld. Hij kent haar macht, haar politieke connecties en juridische vertakkingen.

Elmer Files

Inmiddels is het meer dan tien jaar geleden dat Elmer de offshore bankgegevens van fraudeurs en criminelen van over de hele wereld lekte naar WikiLeaks. Onder hen Arturo Acosta Chaparro, een Mexicaanse generaal die er door Amnesty International van wordt beschuldigd in 1970 een honderdtal boeren te hebben laten verdwijnen door hen levend uit een helikopter te gooien tijdens de ‘Vuile Oorlog’ in Mexico. Er was ook nog Roseanna Sarney, de dochter van de voormalige Braziliaanse president José Sarney. Of de dochter van de beroemde Britse beeldhouwer Henry Moore, de steenrijke Duitse industrieel Robert Schuler, de Griekse reder en eigenares van een maritiem imperium, de Nederlandse gynaecoloog die enkele spiraaltjes patenteerde en de Belg Philippe Stoclet, die jarenlang subsidies ontving voor de restauratie van het bekende Stocletpaleis, in het begin van de 20e eeuw gebouwd voor zijn grootvader.

De ‘Elmer Files’ bevatten alle details van de offshore bedrijven en trusts die door de Zwitserse bank Julius Bär op de Kaaimaneilanden waren opgericht voor haar rijkste klanten. Het was de eerste keer in de geschiedenis dat dit soort documenten op het internet werden gepubliceerd, vijf jaar voor het schandaal van de OffshoreLeaks en acht jaar voor de Panama Papers. Voor hij de documenten online plaatste, had Elmer al geprobeerd intern aan de alarmbel te trekken in het Caribische filiaal van de bank, waar hij toen werkte.

“Elmer is zeer conservatief. Hij komt uit een heel arm arbeidersmilieu en is erin geslaagd een carrière uit te bouwen in het hart van Zwitserland: de financiële sector. Jarenlang is hij hondstrouw gebleven aan die sector. Het was dus een enorme schok voor hem toen bleek dat het systeem hem liet vallen. Toen hij intern zijn beklag deed over de verdachte zaken die hij had ontdekt, hebben ze hem verdreven”, vertelt de Britse journalist Nick Davies in de film.

Meer dan 70 procedures

Kortom, Rudolf Elmer was helemaal niet voorbereid op zijn rol als klokkenluider. Het heeft hem jaren gekost om uit te zoeken hoe hij het zou aanpakken. En daarvoor heeft hij een zware prijs betaald: hij werd geschaduwd, geïntimideerd, verbannen en tot twee keer toe werd hij gevangen gezet.

Met zijn documenten, zijn getuigenis en zijn strijd trekt Rudolf Elmer ons mee in de coulissen van een cynische industrie die een voortrekkersrol speelt in de internationale belastingontduiking. Op die manier draagt de sector bij aan de afbraak van onze democratie en van het sociale contract. Hij dompelt ons ook onder in het kern van het Zwitserse ‘systeem’, waarvan zijn ‘engelbewaarder’ de vernietigende kracht maar al te goed kent.

Vandaag, in 2018, vecht Elmer nog altijd tegen het ‘systeem’ met talrijke gerechtelijke klachten, beroepen en procedures. Tegen de magistraten die hem hebben berecht, tegen de journalisten die hem door het slijk haalden, tegen de juridische experts die hem hebben vermorzeld. Hij is verwikkeld in meer dan 70 procedures, wat hem het leven onmogelijk maakt en al zijn tijd in beslag neemt. Hij is totaal de gevangene van zijn strijd.

En hoewel hij af en toe een kleine overwinning boekt, kan je je afvragen of het ‘systeem’ niet al lang gewonnen is door zijn bestaan op deze manier te neutraliseren. Tenzij Elmer op een dag zelf besluit om de bladzijde om te slaan. Dat is alleszins wat zijn engelbewaarder hoopt dat hij zal doen.

Auteur: David Leloup

Freelance journalist gespecialiseerd in berichtgeving over belastingontduiking, corruptie en economische criminaliteit. Schreef en schrijft onder meer voor Le Soir, Le Vif, Rue 89 en Le Monde. David is mede-oprichter van Médor en maakte recent de documentaire ‘A Leak in Paradise’ over een Zwitserse bankier en klokkenluider.

Word lid

Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu nog aan 6,66 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books