Geknoei bij Gents stadsontwikkelingsbedrijf: exit twee directeurs

 Leestijd: 7 minuten2

Bij het Gentse stadsontwikkelingsbedrijf (SoGent) is in drie bouwdossiers geknoeid bij de gunning van architecten. Dat blijkt uit een reeks vertrouwelijke documenten die Apache te zien kreeg. Er wordt in alle stilte naar een elegante exit gezocht voor twee van de drie leden van het directiecomité. Dertien verbetervoorstellen moeten leiden tot meer transparante en objectieve aanbestedingen.

Net voor de zomervakantie kreeg Sven Taeldeman (sp.a), voorzitter van SoGent en Gentse schepen van Stadsontwikkeling, een aantal wederzijdse klachten van twee van de drie directeurs uit het directiecomité. “Er is meteen overgaan tot de beslissing voor een administratief-juridisch onderzoek”, benadrukt Taeldeman.

De raad van bestuur van SoGent beliste eind juni dat advocatenkantoor De Wolf & Verheggen de gunningsprocedures voor architecten voor het buurtgebouw ‘Wasserij‘ in Sint-Amandsberg, een stadsgebouw aan de Oude Dokken en het S-gebouw aan het station Gent-Sint-Pieters onder de loep moest nemen.

Audit stelt ernstige vragen over transparantie en objectiviteit in gunningsprocedures

Tegelijk werden een aantal bewarende maatregelen genomen. Zo mochten directieleden niet langer in jury’s zetelen en werd er onder meer een waarnemer van de juridische dienst aan de jury’s toegevoegd.

Apache doorploegde een reeks documenten en lijstte per project de voornaamste knelpunten op. En die doen ernstige vragen stellen over het gelijke speelveld voor projectontwikkelaars of transparantie en objectiviteit in gunningsprocedures bij SoGent. Vragen die trouwens meermaals gesteld werden tijdens de Gentse Optimacommissies in 2016.

En Route: ‘vierde kandidaat werd eerste’

Wasserij der Vlaanderen - één van de eerste projecten En Route (Foto (c) sogent)

Wasserij der Vlaanderen (Foto (c) SoGent)

De 2.000 vierkante meter grote site van de voormalige Wasserij der Vlaanderen in de Gentse deelgemeente Sint-Amandsberg moet in de toekomst een ontmoetingsplek worden voor buurtbewoners in het druk bevolkte gebied. De herontwikkeling maakt deel uit van het stadsvernieuwingsproject ‘En Route’ in de wijken Dampoort en Sint-Amandsberg.

Knelpunt: De oorspronkelijk vierde gerangschikte kandidaat, kwam na drie ‘ontwerpversies’ uit als beste in een definitief gunningsverslag. Tijdens het beoordelingsproces werden zowel de punten als de motivering fundamenteel gewijzigd.

De meest fundamentele kritiek in de audit van het advocatenkantoor De Wolf & Verheggen draait rond de beoordelingsprocedure ‘die getuigt van een gebrek aan transparantie en objectiviteit’. “De initiële beoordeling van de offertes en de bijhorende rangschikking is immers ingrijpend gewijzigd, waarbij het onduidelijk is in welke mate er een continue betrokkenheid was van alle personen die bij de initiële beoordeling betrokken waren”, merkt advocatenkantoor De Wolf & Verheggen op in het eindrapport-onderzoeksverslag.

Ook het gelijkheidsbeginsel was in het gedrang: enkel de uiteindelijke winnaar kreeg de kans om zijn prijs aan te passen. Er is in dat kader ook sprake van een suggestieve vraagstelling tijdens de onderhandelingsprocedure met de twee beste kandidaten.

Het feit dat alle leden van de beoordelingscommissie instemden met het finaal besluit, lijkt volgens de advocaten uit te sluiten dat er sprake is van favoritisme. Toch is het ‘begrijpelijk en terecht’ dat de gang van zaken vragen oproept vanuit het transparantie-, het gelijkheids-, en het zorgvuldigheidsbeginsel, staat in het eindrapport.

Een aantal leden van het directiecomité verklaarde achteraf ‘misleid’ geweest te zijn bij de ultieme besluitvorming. Ook dat vinden advocaten De Wolf & Verheggen ‘begrijpelijk en terecht’.

Oude Dokken: duurste ontwerp wint

Ontwerp stadsgebouw Oude Dokken (Foto (c) sogent)

Ontwerp stadsgebouw Oude Dokken (Foto (c) SoGent)

In de omgeving van de drie oudste dokken worden de komende twintig jaar 1.500 woningen gebouwd. Langs de Schipperskaai komt een stadsgebouw met een kinderdagverblijf, een buitenschoolse kinderopvang, een basisschool en een wijksporthal.

Knelpunt: Een herbeoordeling van de kwalitatieve gunningscriteria (architectuur en plan van aanpak), waarbij de financiële gunningscriteria minstens gedeeltelijk werden ‘ondergesneeuwd’, plaatste een duidelijke favoriet op de eerste plaats.

De advocaten schrijven dat “van meet af aan alle leden van de beoordelingscommissie bijzonder gecharmeerd waren door één voorgesteld ontwerp”. “Bij het beoordelen van het betreffende kwalitatieve gunningscriterium stak het betreffende ontwerp dan ook met kop en schouders boven de andere uit”, klinkt het in het onderzoeksverslag. “Echter (…) dreigde deze inschrijver niet als economisch meest voordelige offerte te worden gerangschikt.”

De financiële beoordeling gebeurde namelijk door een externe deskundige.

“Reden waarom de beoordelingscommissie haar beoordeling met betrekking tot de kwalitatieve gunningscriteria (architectuur en plan van aanpak) heeft overgedaan en op een ‘meer onderscheiden wijze’ heeft gequoteerd, zodat uiteindelijk het ontwerp werd gekozen dat van meet af aan binnen de beoordelingscommissie door alle leden werd gedragen, doch wel het duurste was.”

In een mail, met als aanhef ‘mijn huiswerk’, vraagt de directeur projecten zijn medewerkster ‘bijstellingen’ te doen ten gunste van de winnende kandidaat.

En dat wordt onder meer gedocumenteerd met een weinig aan de verbeelding overlatende mail, met als aanhef ‘mijn huiswerk’. Daar vraagt de directeur projecten zijn medewerkster ‘bijstellingen’ te doen ten gunste van de winnende kandidaat.

“Hoewel een herbeoordeling principieel niet is verboden, stelt zich hier wel de vraag of het bestek wel correct werd nageleefd aangezien het financieel criterium volledig is ondergesneeuwd en in se geen rol heeft gespeeld bij het advies tot gunning,” merkt het advocatenkantoor op.

S-gebouw: ons-kent-ons of ‘juridische bom’

Simulatie S-Gebouw (Foto (c) Sogent)

Simulatie S-Gebouw (Foto (c) Sogent)

Aan de achterkant van het station Gent-Sint-Pieters komt een nieuw plein en een S-vormig gebouw. Op het gelijkvloers komen winkels en ‘publiekfuncties’, de verdiepingen daarboven dienen voor appartementen.

Knelpunt: Na een discussie over de objectiviteit van een jurylid, legde de algemeen directeur volgens het advocatenkantoor ‘een juridische bom’ onder de gunningsprocedure.

Op basis van het selectiedossier kon SoGent verder gaan met de drie kandidaten die de hoogste score behaalden. De advocaten stelden vast dat er geen objectieve redenen waren om die selectie tot vijf uit te breiden en dat er bij discussie druk werd uitgeoefend op de selectiecommissie.

Groter was een probleem rond een (vermeend) belangenconflict met één van de juryleden.

In zijn verweernota motiveert de algemeen directeur waarom precies hij moeilijk deed over de aanwezigheid van één bepaald jurylid. Dat jurylid van een praktiserend bureau nam namelijk recent deel aan een andere PPS-wedstrijd. De jury koos toen voor haar architectenbureau. Eén van de juryleden van toen, bleek nu kandidaat voor het S-gebouw.

“Deontologisch zeer betwistbaar”, meent de algemeen directeur in een nota. “Dat praktiserende architectenbureaus nu eens kandidaat van een wedstrijd kunnen zijn, dan eens jurylid kunnen zijn, was voor mij ongezien. We zijn op die manier langzaam aan het verglijden naar een soort corporatisme van architecten, een ‘ons-kent-ons-wereldje’, waar iedereen voor elkaar kan kiezen.”

We zijn op die manier langzaam aan het verglijden naar een soort corporatisme van architecten, een ‘ons-kent-ons-wereldje’, waar iedereen voor elkaar kan kiezen.

Op voorstel van de algemeen directeur besliste de raad van bestuur van SoGent om de betrokken architecte te vragen om vrijwillig terug te treden. De dame besliste om daar niet op in te gaan. Niet alleen kon er geen belangenvermenging worden aangetoond, aldus het eindrapport van het advocatenkantoor De Wolf & Verheggen, ook de manier waarop voorgesteld werd om haar te vervangen, gebeurde niet volgens de regels.

“Dat de algemeen directeur zonder overleg met andere leden van de selectiecommissie initiatief nam om de architecte te weren, rekening houdende met de ingrijpende rechtsgevolgen ervan, is bedenkelijk en zelfs onbegrijpelijk”, staat te lezen.

De gunningsprocedure voor het S-gebouw is ondertussen opgeschort. Maar de ‘bom’ kan ontmijnd worden.

Maar door zijn afwezigheden op vergaderingen uit protest tegen het aanblijven van de bewuste architecte, legde de algemeen directeur zelf ‘een juridische bom onder de integrale gunningsprocedure’, schrijven de advocaten in hun eindrapport. “Dergelijke handelswijze getuigt niet van een handelswijze die in overeenstemming is met de beginselen van behoorlijk bestuur”, wordt ook opgemerkt in de notulen van een recente raad van bestuur.

De gunningsprocedure voor het S-gebouw werd opgeschort. Maar om de ‘bom’ te ontmijnen, verklaarde de algemeen directeur dat hij bereid is terug in de beoordelingscommissie te zetelen.

Topje van de ijsberg of…

Hoofdkantoor sogent (Foto (c) sogent)

Hoofdkantoor SoGent (Foto (c) SoGent)

De manier waarop tijdens de gunningsprocedures ‘back office’ werd ingegrepen, voedt de vrees dat bij SoGent maar het topje van de ijsberg werd blootgelegd. En daarvoor waarschuwt ook de algemeen directeur in een vertrouwelijke nota.

“Reeds enkele jaren hadden X (geanonimiseerde naam, red.) en ikzelf ernstige bedenkingen bij de werking van de jury’s voor PPS-contracten,” schrijft de algemeen directeur in een nota. “Vaak werden ontwikkelaars gekozen op basis van hun architectuur van vorige projecten/referenties terwijl de architect waarmee ze een team vormden voor de betreffende PPS helemaal geen relatie had met die projecten/referenties. Ook de ‘namedropping’ viel ons op: architecten die vaak publiceerden en/of een gevestigde naam hadden.”

De algemeen directeur hekelt in essentie dat er in de jury’s enkel over architecten werd gediscussieerd, maar ‘nauwelijks over de professionaliteit van de aannemers’.

Maar de reden was niet ver te zoeken, meent hij. “De jury was zeer eenzijdig samengesteld. Een meerderheid was architect en zelfs praktiserend architect. Daarnaast werd steevast een voorzitter gekozen die eveneens architect was en daarenboven zeer nauwe relaties had met (naam directeur projecten, red.). Het is mijn overtuiging dat er bij elke PPS-opdracht voorafgaande afspraken werden gemaakt tussen (naam directeur projecten, red.), de voorzitter van de jury en de projectverantwoordelijke als leidend ambtenaar.”

Het is mijn overtuiging dat er bij elke PPS-opdracht voorafgaande afspraken werden gemaakt.

Die mogelijke ‘bijzondere verhoudingen’ kwamen ook tijdens gesprekken met andere personeelsleden in het kader van de audit naar de drie gunningsdossiers naar boven. Toch ontbreekt het volgens de advocaten aan concrete aanwijzingen of elementen die de beweringen staven.

Tentoonstellingsruimte sogent (Foto (c) sogent)

Tentoonstellingsruimte SoGent (Foto (c) SoGent

Het eindrapport besluit dat er geen “kennelijk ernstige wettigheidskritieken” zijn die de inhoud van de beslissingen aantasten.

En dat komt omdat de rechtspraak bij het beoordelen van gunningsbeslissingen erkent dat aanbestedende overheden over een ruime ‘discretionaire bevoegdheid’ beschikken. Dat betekent dat die overheden een bepaalde vrijheid genieten om in concrete gevallen naar eigen inzicht besluiten te nemen.

Toch uiten ze kritische bedenkingen en formuleren ze 13 aanbevelingen om beoordelingsprocessen van overheidsopdrachten bij SoGent te verbeteren. In zijn verweernota is de huidige algemeen directeur evenwel scherper. Hij ziet op verschillende punten mogelijke schendingen van art. 134 van strafwetboek (valsheid in geschrifte).

… gevolg van tweespalt ?

De algemeen directeur van SoGent en directeur projecten zitten al jarenlang met elkaar op ramkoers. Al in 2014 al werd beslist om de directeur projecten de dagelijkse sturing van projecten uit handen te nemen.

De ‘gespannen menselijke relaties’ en ‘ernstig verstoorde communicatielijnen’ ontgingen ook het advocatenkantoor niet. “Die dreigen de werking van SoGent zeer negatief te beïnvloeden, mogelijks reeds te beïnvloeden”, klinkt het.

Aanbevelingen

De raad van bestuur van SoGent, samengesteld uit vertegenwoordigers van zowel meerderheid als oppositie, sprak eind oktober over een ‘ernstige situatie’ en besliste dat de dertien aanbevelingen van het advocatenbureau meteen geïmplementeerd moeten worden.

“Ik zal er als voorzitter op toezien dat de aanbevelingen correct worden door doorgevoerd om te vermijden dat dergelijke problemen zich in de toekomst nog voordoen.” (Sven Taeldeman, voorzitter SoGent)

Zo gebeuren beoordelingen voortaan volgens een ‘dubbel omslagprincipe’, waarbij kwalitatieve gunningscriteria (architectuur en plan van aanpak) los van de kwantitatieve (financiële) criteria beoordeeld worden.

Daarnaast zullen personen die beslissen over het gunnen van overheidsopdrachten (leden van directiecomités en raden van bestuur) ook niet langer deel uitmaken van commissies die offertes analyseren en advies verstrekken.

Exit twee directeurs

“Na kennisname van het rapport, en omdat men vaststelde dat twee van de drie directieleden niet meer in staat waren om samen te werken, gaf de raad van bestuur unaniem de opdracht om een concreet voorstel uit te werken waarbij de twee genoemde directeurs niet langer binnen SoGent tewerkgesteld zijn vanaf 1 januari 2018”, verduidelijkt voorzitter Sven Taeldeman.

Op 20 december wordt beslist over een voorstel waarbij de directeur projecten na zijn ziekteverlof terug aan de slag gaat buiten SoGent, maar binnen de stad Gent. Hij wil bij zijn nieuwe functie geen afbreuk doen aan zijn huidige loon- en arbeidsvoorwaarden.

De algemeen directeur wil tot 1 januari de lopende zaken afhandelen. Daarna wil hij zich focussen op het project “The Loop”, waarvan hij de volledige historiek kent.

Het enig overblijvende lid (financieel directeur) van het driekoppige directiecomité van SoGent wordt vanaf volgend jaar interimmanager en krijgt drie teamverantwoordelijken in het comité.

Bij SoGent was geen van de betrokken directeurs bereikbaar.

Update 14 december

De directeur projecten was woensdag niet bereikbaar voor commentaar maar wil donderdagavond wel reageren.

Hij zegt akkoord te gaan met de analyse en de aanbevelingen van het advocatenkantoor De Wolf & Verheggen. “Alleen wordt dit naar mij toe persoonlijk vertaald, terwijl het om een collectief proces gaat. De puntenwijzigingen tijdens de jury’s zijn het gevolg van een proces van analyse, bijkomende inzichten en dialoog binnen een jury. Argumenten worden opgebouwd maar scores komen niet altijd overeen. Daar wordt dan aan gesleuteld tot het verslag consisent is. De argumentatie pro en contra wordt bijgesteld tot dat punt.”

De directeur projecten wijst er ook op dat het directiecomité de gunningen goedkeurde en dat de interne controlemechanismen geen opmerkingen maakten. In tegenstelling dus tot de conclusies van de audit.

De directeur ontkent tot slot dat hij een voorkeur heeft voor een architectenbureau.

Auteur: Steven Vanden Bussche

Steven Vanden Bussche studeerde geschiedenis aan de UGent en mag ook lesgeven aan het secundair onderwijs. Sinds 2005 werkt Steven als journalist. Eerst als regiocorrespondent voor Het Laatste Nieuws en de VRT, daarna zeven jaar voor het persagentschap Belga. Sinds augustus 2017 schrijft Steven voltijds voor Apache.

Word lid

Word jij lid van Apache? Lees direct verder en steun onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Nu al vanaf 6,25 euro per maand.


Ja, ik word lid

Word nu lid van Apache en geniet van deze voordelen:

  • Toegang tot alle ruim 4.000 artikels
  • Deel de artikels gratis met je vrienden
  • Toegang tot alle dossiers en het volledige archief
  • Treed in discussie met journalisten en andere lezers
  • Korting op events en andere journalistieke producten, zoals e-books